Cumhuriyet döneminin önemli bürokratı Cezmi Kartay, 1920'de İzmit'te doğdu ve 11 Ağustos 2008'de aynı kentte vefat etti. Kaymakamlık, mülkiye müfettişliği ve valilik yapan Kartay, 12 Eylül 1980 darbesi sonrası sol siyasette tarihi bir misyon üstlendi. SODEP'in kurucu kadrosunda yer alan tecrübeli devlet adamı, askeri yönetimin engellemelerine karşı liderlik görevini omuzlayarak Türk siyasetine yön veren aktörlerden biri haline geldi.
Mülki İdaredeki Başarıları ve Valilik Yılları
Eğitim hayatına İstanbul'da adım atan Cezmi Kartay, ilköğrenimini İstanbul Beyoğlu 2. İlkokulu bünyesinde tamamladı. Ortaöğrenim sürecinde ise İstanbul Erkek Lisesi ve Haydarpaşa Lisesi gibi köklü eğitim kurumlarında dersler aldı. Yükseköğrenimini Ankara Üniversitesi Siyasal Bilgiler Fakültesi'nin idari şubesinde tamamlayan genç bürokrat adayı, mezuniyetinin ardından İstanbul'da maiyet memurluğu görevine getirilerek mülki amirlik kariyerine başladı. Ardından Anadolu'nun farklı ilçelerinde sorumluluklar üstlendi. Kartay'ın kaymakamlık görevi yaptığı ilçeler şunlardır:
- Kemaliye
- Akyazı
- Çermik
- Baskil
İlçe yönetimlerindeki başarıları, ona devletin denetim mekanizmalarında yeni kapılar açtı. 1952 ile 1960 yılları arasında mülkiye müfettişi ve başmüfettişi unvanlarıyla Türkiye genelinde denetimler yürüttü. 1960 yılının Haziran ayında ise Malatya Valiliği görevine atandı. Kentin mülki idaresini üstlendiği bu kritik dönemde, dört yıl boyunca aynı zamanda Malatya Belediye Başkanlığı koltuğuna da oturarak yerel yönetimde de söz sahibi oldu. Başarılı hizmetlerinin ardından sđrasıyla Merkez Valiliği, Tekirdağ Valiliği ve Gaziantep Valiliği görevlerini yürüten tecrübeli bürokrat, Mart 1980'de kendi isteğiyle emekliye ayrıldı. Emeklilik günlerinde de boş durmayarak, Mayıs 1983 dönemine değin Ankara Ticaret Borsası Genel Sekreterliği görevinde bulundu.
12 Eylül Sonrası Siyaset Sahnesi ve SODEP Liderliği
12 Eylül 1980 askeri darbesi, Türkiye'deki tüm siyasi dengeleri altüst ederken, Kartay'a da tarihi bir sorumluluk yükledi. Askeri yönetim tarafından diğer siyasi oluşumlarla birlikte faaliyetlerine son verilen Cumhuriyet Halk Partisi'nin (CHP) kayyum yönetiminin başına getirildi. Türkiye'de siyasi partilerin yeniden kurulmasına izin verildiği 1983 yılı Mayıs ayında, Türk siyasetinin sosyal demokrat kulvarında yeni bir hareketlenme başladı. Cezmi Kartay, bu dönemde Sosyal Demokrasi Partisi'nin (SODEP) kuruluş aşamasında aktif roller üstlendi ve partinin kurucu üyeleri arasında yer aldı. Ancak askeri rejimin müdahaleleri gecikmedi. Milli Güvenlik Konseyi, SODEP'in kurucu Genel Başkanı Erdal İnönü de dahil olmak üzere 21 kurucu üyenin siyaset yapmasını veto etti. Bu beklenmedik kriz anında, teşkilatın ayakta kalabilmesi ve seçimlere katılabilmesi adına sorumluluk üstlenen isim Cezmi Kartay oldu. Kartay, 27 Haziran 1983 ile 17 Aralık 1983 tarihleri arasında SODEP Genel Başkanı görevini yürüterek partinin en çalkantılı döneminde dümene geçti. Böylece sosyal demokrat tabanın örgütlenmesini korumuş oldu. Veto krizinin aşılmasının ardından, parti yönetimini yeniden devretti.
Siyasal yaşamını SODEP ile Halkçı Parti'nin birleşmesiyle kurulan SHP bünyesinde sürdüren tecrübeli isim, burada genel başkan yardımcılığı görevini üstlendi. 12 Eylül sonrasındaki zorlu geçiş döneminde, Türk siyasetinin sol kanadını toparlama çabalarında Erdal İnönü, Necdet Calp ve Aydın Güven Gürkan ile birlikte en ön saflarda yer alarak demokrasinin yeniden inşasına katkı sundu.
Yönetim Kurulları ve Sivil Toplum Çalışmaları
Siyasetin yanı sıra kamu ve özel sektör iştiraklerinde de etkin görevler üstlenen tecrübeli devlet adamı, Ankara Büyükşehir Belediyesi Su ve Kanalizasyon İdaresi (ASKİ) Genel Müdürlüğü Yönetim Kurulu üyeliği yaptı. Ayrıca ülkenin köklü finans kuruluşlarından Türkiye İş Bankası ile Şişe Cam bünyesinde de yönetim kurulu üyesi olarak hizmet sundu. Mesleki ve toplumsal duyarlılığı yüksek bir isim olan Kartay, ömrü boyunca pek çok sivil toplum kuruluşuna katkı verdi. Üyesi olduğu dernek ve vakıflar şunlardır:
- Türk İdareciler Derneği
- Mülkiyeliler Birliği
- Cumhuriyet Halk Partisi (CHP)
- Atatürkçü Düşünce Derneği (ADD)
- Toplumsal Ekonomik Siyasal Araştırmalar Vakfı (TESAV)
- Anadolu Kulübü