Necdet Calp, 7 Eylül 1922'de Kocaeli'nin Karamürsel ilçesinde doğmuş, 13 Eylül 1998'de Ankara'da ölmüş Türk bürokrat ve siyasetçidir. Bürokraside kariyer yaptı; 12 Eylül sonrasının sol kanat partisi Halkçı Parti'nin lideri olarak anılır. 22 Ekim 1983'te Turgut Özal'ın da bulunduğu seçim öncesi televizyon tartışmasında Boğaziçi Köprüsü için söylediği Satamazsınız beyefendi satamazsınız sözüyle hatırlanır.
Eğitimi ve idarecilik yılları
İlköğrenimini Karamürsel Merkez İlkokulu'nda gördü, ortaokulu İzmit'te okudu. Ankara Erkek Lisesi'nin edebiyat bölümünü birincilikle bitirdi. 1944'te Ankara Üniversitesi Siyasal Bilgiler Fakültesi'ni bitirirken fark sınavını vererek Hukuk Fakültesi'nden de mezun oldu. Kaymakamlık, mülkiye müfettişliği ve valilik görevlerinde bulundu; Kazımpaşa, Karasu ve Hendek'te kaymakam vekilliği yaptıktan sonra Kütahya'ya bağlı yeni ilçe Altıntaş'ın ilk kaymakamı oldu. 1951-1954 arasında Çınar, Kaman ve Haymana'da kaymakamlık yaptı. Yedek subaylığını topçu asteğmeni olarak yaptı ve topçu okulunu birincilikle bitirdi. 1956-1958'de Londra Ekonomi Okulu'nda yerel yönetimler maliyesi seminerlerini izledi. 1960'ta Siirt valiliğine atandı.
Siyasi kariyeri
1960'ta Başbakanlık Özel Kalem Müdürlüğü'ne atandı ve Cemal Gürsel ile İsmet İnönü ile birlikte beş yıl bu görevde kaldı. 1965'te Sevil Orpen ile evlendi; aynı yıl Sümerbank Yönetim Kurulu Başkanlığı'na getirildi. İzmir vali vekilliğinin ardından 1978'de İzmir valisi olarak atandı ve 1979'a kadar bu görevde kaldı; sonrasında bir süre Merkez Valiliği'nde bulundu. 12 Eylül Darbesi'nden sonra 23 Ekim 1980-11 Nisan 1983 arasında Başbakanlık Müsteşarlığı yaptı ve bu görevden emekliye ayrıldı.
20 Mayıs 1983'te kurduğu Halkçı Parti'nin (HP) genel başkanlığına getirildi. Özelleştirme karşıtı tutumuyla tanınan Calp, 6 Kasım 1983 genel seçimlerinden iki hafta önce, 22 Ekim'deki açık oturumda Anavatan Partisi lideri Turgut Özal'ın köprü ve otoyolları satma planlarına Satamazsınız beyefendi satamazsınız diye tepki gösterdi; bu söz Türk siyasi tarihine geçti. HP seçimlerde yüzde 30 oyla 117 milletvekilliği kazandı, Calp de HP Ankara milletvekili seçildi ve ANAP'ın iktidara gelmesiyle ana muhalefet lideri oldu. 25 Mart 1984 yerel seçimlerinde HP'nin oyunun yüzde 8'e gerilemesi üzerine parti içinde tartışmalar başladı; Calp 3 Nisan'da istifa etti ancak aynı gün Kurucular Kurulu toplantısında 118 oydan 80'ini alarak yeniden genel başkan seçildi. 29 Haziran 1985'teki ilk kurultayda Aydın Güven Gürkan'a karşı genel başkanlık mücadelesini kaybetti; ardından HP ile SODEP'in birleşme süreci başladı ve HP, 2 Kasım 1985'te adını Sosyaldemokrat Halkçı Parti'ye (SHP) çevirdi. Calp, 1987 genel seçimlerinde aday olmayarak aktif siyasetten çekildi.
Benzer kişiler
- Kâzım Dirik (Siyasetçi)
- Mahmut Yılbaş (Bürokrat)
- Necati İlter (Bürokrat)
- Refik Koraltan (Bürokrat)
- Süleyman Adil Okuldaş (Bürokrat)
- Emmanuel Macron (Bürokrat)
Kaynakça: Bu biyografi, Vikipedi'deki Necdet Calp maddesinden yararlanılarak hazırlanmıştır. Metin CC BY-SA 4.0 lisansı altındadır.