Cumhuriyet tarihinin en unutulmaz siyasi figürlerinden biri olan Necdet Calp, 7 Eylül 1922 tarihinde Kocaeli’nin Karamürsel ilçesinde dünyaya gelerek Türk devlet bürokrasisinde zirveye tırmanmış saygın bir yöneticidir. 12 Eylül döneminin ardından kurulan sol kanat partisi Halkçı Parti'nin (HP) genel başkanlığını üstlenen Calp, 22 Ekim 1983 gecesi gerçekleştirilen tarihi televizyon tartışmasında Turgut Özal’a karşı gösterdiği kararlı köprü savunmasıyla Türk siyasi hafızasına silinmez bir iz bırakmıştır. Onun bu tutumu halk nezdinde büyük bir sempati kazanmıştır. 13 Eylül 1998'de Ankara'daki evinde geçirdiği kalp yetmezliğiyle yaşama veda eden bu efsane devlet adamı, kamu mülklerinin korunması adına takındığı tavizsiz duruşla her daim saygıyla anılmakta, saygı görmektedir.
Karamürsel’den Başbakanlık Müsteşarlığına Uzanan Bürokrasi Yılları
İlk eğitim adımlarını Karamürsel’de atan Calp, orta öğrenimini İzmit’te başarıyla tamamladı. Ankara Erkek Lisesi edebiyat bölümünü birincilikle tamamlayarak üstün bir başarı sergiledi. 1944 yılında Ankara Üniversitesi Siyasal Bilgiler Fakültesi’ni bitirirken, fark sınavlarını da vererek Hukuk Fakültesi diplomasını da almayı başardı. Vatani görevini topçu asteğmen rütbesiyle yerine getirirken, topçu okulunu da birincilikle bitirdi. İdari kariyerine Kazımpaşa, Karasu ve Hendek kaymakam vekilliğiyle adım attı. Kütahya'nın yeni ilçesi Altıntaş’ın ilk kurucu kaymakamı olma onuruna erişti. Ardından Çınar, Kaman ve Haymana ilçelerinde mülki idare amiri olarak kritik sorumluluklar üstlendi. Mesleki gelişimini hep önemseyen Calp, Londra Ekonomi Okulu'nda yerel yönetimler maliyesi seminerlerine katılarak ufkunu genişletti. 1960 yılında Siirt Valisi olarak atanmasıyla birlikte üst düzey bürokrasi basamaklarını hızla tırmanmaya başladı.
Gençlik yıllarında sergilediği bu üstün başarılar, ona devletin en hassas makamlarının kapısını sonuna kadar araştı. Nitekim Başbakanlık Özel Kalem Müdürlığü görevine getirilerek Cemal Gürsel ve İsmet İnönü gibi devlet adamlarıyla yakın çalışma fırsatı buldu. Bu kritik vazifeyi aralıksız beş yıl boyunca dirayetle sürdürdü. 1965 yılında Sevil Orpen ile hayatını birleştirerek mutlu bir yuva kurdu. Aynı yıl Sümerbank Yönetim Kurulu Başkanlığı gibi iktisadi açıdan mühim bir göreve getirilerek vizyonunu ekonomi alanına taşıdı. İlerleyen yıllarda İzmir Valiliği vekaletini yürütmesinin ardından 1978'de bu şehre resmen vali olarak atandı. Valilik sonrasında bir süre Merkez Valiliği görevini yürüterek tecrübelerini merkeze aktardı. 12 Eylül askeri darbesinin sonrasında ise Başbakanlık Müsteşarlığı makamına getirilerek zorlu geçiş süreçlerinde Başbakan Bülend Ulusu ile yakın çalıştı.
Bürokrasideki bu uzun soluklu yürüyüşü boyunca şu önemli unvanları gururla taşımıştır:
- Siirt Valiliği (1960 yılında üstlendiği ilk valilik görevi)
- Başbakanlık Özel Kalem Müdürlığü (Cumhurbaşkanı Gürsel ve Başbakan İnönü ile 5 yıl)
- Sümerbank Yönetim Kurulu Başkanlığı (Ekonomik yönetim tecrübesi)
- İzmir Valiliği (1978 - 1979 yılları arasındaki başarılı dönem)
- Başbakanlık Müsteşarlığı (1980 - 1983 yılları arasınde yürüttüğü en üst bürokratik makam)
"Satamazsınız Beyefendi!" — Siyasete Yön Veren Tarihi Düello
Müsteşarlık makamından emekliye ayrılan Necdet Calp, ülkenin çok partili hayata dönüş süreçlerinde aktif siyasete girmeyi seçti. Tarihler 20 Mayıs 1983’ü gösterdiğinde, sol kulvarda konumlanan Halkçı Parti’yi kurarak partinin kurucu genel başkanlığı koltuğuna oturdu. Onun liderliğindeki parti, o dönemin kısıtlı şartlarında sol seçmenin en önemli umut kaynaşı haline geldi. Calp'ın Türk siyaset tarihine damga vuran çıkışı ise seçimlerden hemen önce gerçekleşti. Köprü tartışması halkñn zihninde derin yer etti.
22 Ekim 1983 akşamı televizyon ekranlarında düzenlenen canlı açık oturum, adeta nefesleri kesti. Anavatan Partisi lideri Turgut Özal, köprü ve otoyolları satarak gelir elde etme projesini heyecanla anlatıyordu. Bu teklife sert biçimde karşı çıkan Calp, hafızalardan silinmeyecek bir tepki verdi. Boğaziçi Köprüsü’nün satılması fikrine şiddetle itiraz ederek rakibine tarihi sözlerle haykırdı. "Satamazsınız beyefendi satamazsınız!" cümlesi o geceden sonra adeta bir efsaneye dönüştü. Bu kararlı duruş, yapılan 6 Kasım genel seçimlerinde sandığa doğrudan yansıdı.
Halkçı Parti, halkñn büyük teveccühüyle yüzde 30 oy alarak meclise 117 milletvekiliyle girmeyi başardı. Seçim sonuçları tüm dengeleri altüst etmişti. Ankara milletvekili seçilen Calp, mecliste iktidar karşısındaki en güçlü ses oldu. Böylece parlamentoda anamuhalefet lideri unvanıyla iktidarın politikalarını yakından denetleme misyonunu üstlendi. Ancak yerel seçimlerde yaşanan oy kaybı parti içinde sarsıntılara yol açtı. 25 Mart 1984 yerel seçimlerinde oyların yüzde 8 seviyesine gerilemesi büyük tartışmaları başlattı. Tepkiler üzerine 3 Nisan’da istifa etse de, Kurucular Kurulu kararıyla aynı gün görevine geri döndü. Genel başkanlık koltuğunu korumayı başarsa da parti içi muhalefet dalgası giderek büyüdü. Bu durum siyaset arenasındaki gücünü perçinledi.
Siyaset Arenasından Çekilme ve Ankara’da Sessiz Veda
Halkçı Parti'nin 29 Haziran 1985 günü toplanan ilk büyük kurultayı, siyasi dengeleri tamamen değiştirdi. Aydın Güven Gürkan karşısında genel başkanlık yarışını kaybeden Calp, liderlik koltuğuna veda etmek zorunda kaldı. Bu kongrenin ardından solda geniş çaplı bir birleşme rüzgarı esmeye başladı. Halkçı Parti, kasım ayında gerçekleştirdiği kurultayla Sosyaldemokrat Halkçı Parti (SHP) ismini aldı. Sosyal Demokrasi Partisi (SODEP) de kendini feshederek bu çatı altında birleşti. Calp, 1987 genel seçimlerinde yeniden aday olmayı tercih etmeyerek köşesine çekildi. Hayatının geri kalanını aktif siyasetin uzaşında geçirerek huzurlu bir yaşam sürdü.
Tarihler 13 Eylül 1998'i gösterdiğinde ise kalp yetmezliği nedeniyle yetmiş altı yaşında hayata gözlerini yumdu. Cenazesi Ankara’da yer alan Cebeci Asri Mezarlığı’na defnedilerek ebedi istirahatgahına tevdi edildi. Ankara’da vefat eden Calp arkasında derin bir boşluk bıraktı. Bürokrat ve siyasetçi kimliğiyle ardında saygın bir miras bırakan Calp, ilkeli duruşun simgesi olarak anılmaktadı.