Türkiye'nin yakın siyasi tarihine ve akademik dünyasına yön veren en önemli isimlerden biri olan Aydın Güven Gürkan, 10 Mayıs 1941 tarihinde Elazığ'da dünyaya geldi. Siyasi ve akademik hayatı boyunca demokratik ilkeleri savunan Gürkan, 1985 yılında gerçekleşen tarihi sol birleşmenin baş mimarı olarak Sosyaldemokrat Halkçı Parti'nin (SHP) ilk kurucu genel başkanı unvanını aldı. Aynı zamanda akademide profesörlük unvanına ulaşan ve yıllarca kürsü başkanlığı yapan deneyimli siyasetçi, YÖK reformlarına karşı gösterdiği onurlu duruşla da hafızalara kazındı. Sosyal demokrat siyasetin entelektüel lideri, uzun süren kanser mücadelesinin ardından 22 Ocak 2006'da İstanbul'da hayatını kaybetti.
Akademik Hayatı ve YÖK Karşıtı Duruşu
Aydın Güven Gürkan'ın çocukluk yılları, babasının memuriyet görevi sebebiyle Anadolu'nun farklı şehirlerinde geçti. Öğrenimini Anadolu'nun bu farklı illerinde tamamladıktan sonra yükseköğrenim görmek amacıyla Ankara'ya gitti. 1963 yılında Ankara Üniversitesi Siyasal Bilgiler Fakültesi Maliye ve İktisat Bölümü'nden mezun oldu. Buradaki başarılı eğitiminin ardından doktora çalışmaları için Almanya'ya giden genç akademisyen, Köln Üniversitesi bünyesindeki doktora tezini üstün bir başarıyı simgeleyen 'summa cum laude' derecesiyle tamamladı.
Yurda dönen Gürkan, 1970 senesinde Gazi Üniversitesi bünyesinde doktor asistan olarak göreve başladı. Akademik çalışmalarına büyük bir kararlılıkla devam eden Gürkan, 1973 yılında doçent unvanını almaya hak kazandı. Henüz otuz yedi yaşındayken profesörlük unvanını alarak genç yaşta bu akademik mertebeye ulaşan Gürkan, Gazi Üniversitesi'ne bağlı olan Gazetecilik ve Halkla İlişkiler Yüksek Okulu'nda müdürlük görevini üstlendi. Uzun yıllar boyunca Ekonomik Doktrinler Kürsü Başkanlığı görevini de başarıyla devam ettirdi. Ancak takvimler 1981 yılını gösterdiğinde, üniversiteler üzerindeki YÖK baskılarını protesto etmek amacıyla kürsüsünden istifa ederek ayrıldı. Bu tavrı akademik çevrede yankı uyandırdı.
Siyasette Birleşmenin Mimarı ve Bakanlık Yılları
Akademiden ayrıldıktan iki yıl sonra, 1983 yılında aktif siyasete atılmaya karar verdi. Kuruluş sürecinde yer aldığı Halkçı Parti (HP) bünyesinde katıldığı genel seçimlerde, 17. dönem Antalya Milletvekili olarak Türkiye Büyük Millet Meclisi'ne girdi. Parti içerisinde etkinliğini çok hızlı şekilde artıran Gürkan, 1984 yılında HP Genel Sekreterliği, 1985 yılında ise genel başkanlık koltuğuna oturdu. Liderliği döneminde solun birleşmesi yönünde büyük çaba harcadı. Sosyal Demokrasi Partisi (SODEP) lideri Erdal İnönü ile yürüttüğü yoğun temaslar neticesinde, 3 Kasım 1985 tarihinde iki partinin tarihi birleşmesini sağladı.
Birleşme sonucunda kurulan Sosyaldemokrat Halkçı Parti'nin (SHP) kurucu genel başkanını üstlendi. Gürkan, daha sonra bu önemli liderlik görevini Erdal İnönü'ye devretti. Aynı senenin eylül ayında SHP Genel Başkan Yardımcılığı görevine getirilen siyasetçi, 29 Kasım 1987 tarihinde bu göreve ikinci defa seçildi. Seçimlerin ardından meclis dışında kaldı. Bu sebeple aktif siyasete bir dönem ara verdi. Kısa süren bu ayrılığın ardından, 30 Temmuz 1991 tarihindeki kurultayda parti meclisine girerek siyaset sahnesine yeniden döndü.
Yeniden aktifleşen Gürkan, 1991 genel seçimlerinde İçel milletvekili olarak meclise girmeyi başardı. Mecliste Sosyaldemokrat Halkçı Parti'nin grup başkanvekilliği görevini başarıyla yürüten deneyimli siyasetçi, ilerleyen süreçte kabinede yer alarak Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanı unvanıyla hükümette görev üstlendi. 2002 yılına gelindiğinde ise siyasi kariyerinde yeni bir sayfa açarak Yeni Türkiye Partisi (YTP) saflarına katıldı.
Entelektüel Kimliği ve Vefatı
Siyasetçi kimliğinin ötesinde entelektüel derinliğiyle de tanınan Aydın Güven Gürkan, ileri derecede Almanca ve İngilizce biliyordu. Ders notları öğrencileri için rehber niteliğindeydi. Ayrıca çeşitli mecmualarda yayınlanmış pek çok makalesi bulunuyordu. Almanca ve İngilizce dillerine hakim olan Gürkan, hazırladığı ders notlarının yanı sıra yayınlanan çok sayıda makalesi ve Kalkınmanın Sosyo-Ekonomik Sorunları adlı eseriyle akademik literatüre katkı sundu.
Sanatçı Serap Aksoy ile evli olan ve bir kız çocuk babası olan Gürkan, hayatının son döneminde amansız mide kanseri hastalığı ile mücadele etti. Yaklaşık 1.5 yıl boyunca devam eden zorlu tedavi sürecinin ardından, 22 Ocak 2006 günü Kozyatağı Acıbadem Hastanesi'nde hayata gözlerini yumdu. Cenazesi, İstanbul'un Anadolu yakasındaki Tuzla Mezarlığı'nda toprağa verildi.
Aydın Güven Gürkan'ın yaşamındaki en önemli kilometre taşları şu şekilde sıralanabilir:
- Almanya'da Köln Üniversitesi bünyesinde doktora yaptı ve 'summa cum laude' derecesiyle mezun oldu.
- YÖK düzenlemelerini ve üniversiteler üzerindeki baskıları protesto ederek 1981'de görevinden ayrıldı.
- Halkçı Parti ile SODEP'in birleşmesiyle kurulan Sosyaldemokrat Halkçı Parti'nin kurucu genel başkanı oldu.
- Siyasi kariyeri süresince milletvekilliği, grup başkanvekilliği ve Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı yaptı.