Türkiye'nin yakın tarihi boyunca şekillenen iktisadi ve siyasi yapısına çok önemli katkılar sunan Prof. Dr. Besim Üstünel, sadece seçkin bir akademisyen olmakla kalmayıp aynı zamanda vizyoner bir devlet adamı olarak da tanınan müstesna bir şahsiyettir. 1927 senesinde Gaziantep'te dünyaya gelen Üstünel, Türkiye'nin kalkınma mücadelesine yön veren ekonomi politikalarının hazırlanmasında ve uygulanmasında çok kritik roller üstlenmiştir. Hem akademik kürsülerde hem de bürokrasinin en üst kademelerinde ülkesine hizmet eden bu değerli iktisatçı, 2 Haziran 2015 tarihinde İstanbul'da hayata gözlerini yumuştur. Genç yaşlardan itibaren başladığı parlak eğitim hayatını dünya çapında okullarla taçlandırarak, edindiği derin teorik bilgiyi Türkiye'nin kalkınma hamlelerinde bizzat sahada kullanmıştır. Hem parlamentoda senatör hem de kabinede Maliye Bakanı olarak görev yapan Üstünel, Türk iktisat ekolünün inşasında köşe taşlarından biri olmuştur. Kendisi evli bir aile babasıydı. Eğitime hayatı boyunca önem verdi.
Eğitim Hayatı ve Akademik Çalışmaları
İktisat bilimine duyduğu derin ilgiyle genç yaşta dikkatleri üzerine çeken Besim Üstünel, yükseköğrenimini İstanbul Üniversitesi İktisat Fakültesi bünyesinde başarıyla tamamlamıştır. Lisans eğitiminin ardından akademik çalışmalarına hız kesmeden devam eden Üstünel, mezun olduğu bu köklü fakültede iktisat alanında doktora derecesini almıştır. Üstünel, teorik birikimini uluslararası alana taşımak amacıyla İngiltere'ye giderek saygın eğitim kurumlarından biri olan Londra Üniversitesi İktisat Fakültesi'ni de başarıyla bitirmiştir. Yurt dışındaki bu kıymetli eğitim tecrübesi, onun küresel ekonomi modellerini ve modern finansal sistemleri çok daha yakından analiz etmesine imkan tanımıştır.
Türkiye'ye dönüşünün ardından akademik kariyer basamaklarını hızla tırmanan deneyimli iktisatçı, Ankara Üniversitesi Siyasal Bilgiler Fakültesi'nde genç zihinlere dersler vermeye başlamıştır. Aynı zamanda Ankara İktisadi ve Ticari İlimler Akademisi bünyesinde de öğretim üyeliği görevini yürüterek akademik camiada saygın bir konum edinmiştir. Bu eğitim kurumlarında yetiştirdiği yüzlerce öğrenci, ilerleyen yıllarda ülkenin iktisadi yönetiminde çok önemli görevler üstlenmiştir. Akademik birikimini sadece Ankara ile sınırlamayan Üstünel, ilerleyen yıllarda İstanbul Teknik Üniversitesi İşletme Fakültesi bünyesinde dersler vermiştir. Son derece geniş bir yelpazede sürdürdüğü hocalık görevini, ülkenin en prestijli eğitim kurumlarından biri olan Galatasaray Üniversitesi'nde de öğretim görevlisi olarak devam ettirmiştir. Akademik alanı çok severdi. Hem Ankara hem de İstanbul'daki seçkin yükseköğretim kurumlarında uzun yıllar boyunca iktisat teorileri, kamu maliyesi ve planlama metodolojileri üzerine verdiği derslerle Türkiye'nin iktisat eğitimi vizyonunu derinden etkilemiş ve sektöre nitelikli insan gücü kazandırmıştır. Öğrencileri onu çok severdi.
Devlet Planlama Teşkilatı ve Ekonomi Yönetimi
Üstünel'in hayatı sadece kürsülerle sınırlı kalmamış, devletin en kritik karar mekanizmalarında da aktif roller oynamıştır. Ülkenin kalkınma hedeflerine ulaşması yolunda önemli bir adım olan DPT İktisadi Planlama Dairesi Başkanlığı görevini üstlenmiştir. Bu kurumda yürüttığü çalışmalarla milli gelirin artırılması ve kalkınma planlarının hazırlanması süreçlerine yön vermiştir. Planlama dairesindeki başarılı çalışmaları, onun devlet kademelerinde daha fazla sorumluluk almasının önünü açmıştır.
Bürokrasideki başarısının ardından siyaset arenasına da adım atan Üstünel, parlamentoda çok önemli görevlerde bulunmuştur. Cumhuriyet Senatosu İstanbul Üyeliği görevini 12 Ekim 1975 ile 12 Eylül 1980 tarihleri arasında büyük bir özveriyle sürdürmüştür. Bu beş yıllık süreç boyunca, yasama faaliyetlerinde ekonomi politikalarının ve bütçe dengelerinin kurulmasında etkin roller oynamıştır. Siyasi kariyerinin zirve noktalarından biri ise ülkenin ekonomi yönetiminin başına geçerek Maliye Bakanı olarak görev yapması olmuştur. Bakanlık makamında bulunduğu süre zarfında, ülkenin mali yapısının güçlendirilmesi, vergi politikalarının düzenlenmesi ve bütçe disiplininin sağlanması adına yoğun çalışmalar gerçekleştirmiştir. Devlet kadrolarında hep takdir topladı. Görevini çok ciddiye alırdı. Sorumlulukları son derece ağırdı. Bakanlık dönemi verimli geçti. Gerek bürokratik görevleri sırasında geliştirdiği iktisadi modeller gerekse senatörlük ve bakanlık yıllarında yasama organlarında savunduğu mali prensipler, Türkiye'nin kalkınma politikalarının modernleşmesine ve kurumsallaşmasına çok büyük katkılar sunmuştur.
Literatüre Katkıları, Evliliği ve Vefatı
Üstünel, akademik ve bürokratik başarılarının yanında kaleme aldığı eserlerle de iktisat literatürüne çok değerli katkılarda bulunmuştur. Yükseköğretim kurumlarında okutulan ve iktisat biliminin temel kavramlarını öğrencilere aktaran ders kitaplarının yanı sıra, Türkiye'nin kalkınma serüvenini ve karmaşık ekonomik yapısını son derece derinlemesine analiz eden kıymetli bir çalışmaya da imza atmıştır. Yazarın büyük ilgi gören ve ülkenin kalkınma dinamiklerini sorgulayan bu eseri "Kalkınmanın Neresindeyiz?" başlığıyla okurlarla buluşmuştur. Kitabında yer verdiği eleştirel yaklaşımlar ve çözüm önerileri, bugün dahi ekonomi çevrelerinde güncelliğini korumaktadır.
Özel yaşamında düzenli bir aile hayatına sahip olan Besim Üstünel, evli bir aile babasıydı. Ömrünün son dönemlerinde sağlık sorunları yaşayan eski Maliye Bakanı, tedavi gördüğü Florence Nightingale Hastanesi bünyesinde vefat etmiştir. 2 Haziran 2015 tarihinde hayatını kaybeden Profesör Doktor Besim Üstünel'in ölümü, tüm eğitim ve siyaset camiasında derin bir üzüntüyle karşılanmıştır. Onun geride bıraktığı zengin akademik miras ve devlet adamlığı kültürü, gelecek nesiller için yol gösterici olmaya devam edecektir.
Bakan Üstünel'in kariyeri boyunca görev yaptığı bazı kurumlar şunlardır:
- İstanbul Üniversitesi İktisat Fakültesi
- Londra Üniversitesi İktisat Fakültesi
- Ankara Üniversitesi Siyasal Bilgiler Fakültesi
- Ankara İktisadi ve Ticari İlimler Akademisi
- Devlet Planlama Teşkilatı
- Cumhuriyet Senatosu
- Galatasaray Üniversitesi
- İstanbul Teknik Üniversitesi