Fatma Berrin Menderes, Türk siyaset tarihinin en fırtınalı dönemlerine tanıklık etmiş, eski Başbakan Adnan Menderes'in eşi olarak bilinen saygıdeğer bir figürdür. 1905 yılında İzmir'de hayata gözlerini açan Berrin Hanım, ülkenin en sancılı yıllarında metanetli duruşuyla hafızalara kazınmıştır. Soylu bir geçmişe sahip olan Menderes, 22 Nisan 1994 tarihinde Ankara'da yaşamını yitirmiştir. Kendisi, eşinin Cumhuriyet Halk Partisi milletvekili olmasıyla başlayan başkent serüveninden darbe döneminin ağır yıkımlarına kadar pek çok sınava göğüs germiştir.
İzmir'in Köklü Ailesinden Başkente Uzanış
Berrin Menderes, Evliyazade Hacı Mehmet Efendi'nin kızı Naciye Hanım ile Yemişçibaşı İzzet Bey'in en küçük çocuğu olarak İzmir'de doğdu. İzmir'in en seçkin hanedanlarından biri olan Evliyazadeler, onun anne tarafından gelen köklerini oluşturuyordu. Müzikle yakından ilgilenen ve başarıyla piyano çalan Berrin Hanım, 1929 yılında Aydın yöresinde tarımla meşgul olan Adnan Menderes ile evlendi. Eşinin Cumhuriyet Halk Partisi (CHP) listesinden milletvekili seçilmesinin ardından aile, 1931 senesinde Ankara'ya yerleşti. Ankara günleri son derece hareketli geçiyordu.
Ülke yönetiminde uzun yıllar söz sahibi olan ünlü siyasetçiyle gerçekleştirdiği bu evlilikten üç erkek evlat dünyaya geldi:
- Yüksel Menderes (1930 - 1972)
- Mutlu Menderes (1937 - 1978)
- Aydın Menderes (1946 - 2011)
Darbe Rüzgarları ve Ardı Kesilmeyen Acılar
Adnan Menderes'in kurucusu olduğu Demokrat Parti (DP) ile ülkeyi yönettiği on yıllık iktidar dönemi, 27 Mayıs Darbesi ile son buldu. Cuntacı rejimin ağır baskıları altında yargılanan eşini, tutulduğu adada sadece bir saat görme fırsatı bulabilen Berrin Hanım, büyük bir dram yaşadı. Eşinin 17 Eylül 1961 tarihinde İmralı Adası'nda idam edilmesinin ardından aile için adeta bir yas dönemi başladı. O yıllar tarifsiz acılarla doluydu.
Berrin Menderes, eşinin vefatının ardından üst üste gelen kayıplarla da sarsılmaya devam etti. Hayatındaki yaprak dökümü şu kronolojik sırayla gerçekleşti:
- 1972 yılında büyük oğlu Yüksel Menderes hayatını kaybetti.
- 1975 senesinde ablası Güzin Dülger dünyadan ayrıldı.
- 1978 yılında ortanca oğlu Mutlu Menderes yaşamını yitirdi.
- 1985 yılında ise ağabeyi Samim Yemişçibaşı vefat etti.
Bu büyük kayıpların ardından Berrin Hanım, yaşamını yalnızca en küçük oğlu Aydın Menderes'in yanında sürdürdü.
Toplumsal Duruşu ve Tito'ya Yazılan Tarihi Mektup
Yaşadığı büyük acılara rağmen toplumsal olaylara asla duyarsız kalmayan Berrin Menderes, darbe rejimlerine karşı net bir tavır sergiledi. Bir röportajında, idam edilen genç devrimci Deniz Gezmiş'in ölümünü büyük bir trajedi olarak görüp ağladığını ifade etmiş, bu tür acıları çok iyi bildiği için tüm askeri müdahaleleri reddettiğini açıklamıştır. Demokratik hakları savunan Berrin Hanım, 1982 Anayasası'na da açıkça karşı çıkarak sandıkta hayır oyu verdi. Bu karar onun dik ve kararlı duruşunun en net göstergelerinden biriydi.
Onun yaşamına dair çok sonraları anlaşılan çarpıcı bir detay da Yugoslavya Devlet Başkanı Josip Broz Tito'ya gönderdiği mektuptur. 2013 yılında ortaya çıkan bu mektupta Berrin Hanım, Tito'nun eşine hediye ettiği ve darbeciler tarafından alıkonulan eşyaların hangisinin kişisel, hangisinin ise devlet düzeyinde sunulduğunu sormuştur.
Ankara'da kalp ve böbrek yetmezliğine bağlı olarak hayata veda eden Berrin Menderes'in naaşı İstanbul'a getirildi. O, Topkapı'da bulunan anıt mezarda eşi Adnan Menderes'in yanında huzur içinde uyumaktadır.