Osmanlı İmparatorluğu'nun çöküş döneminden Türkiye Cumhuriyeti'nin filizlendiği ilk yıllara uzanan çalkantılı süreçte, Türk matbuatında ve siyaset meclisinde öncü roller üstlenen Mehmet Asım Us, 1884 senesinde Manisa'nın Gördes ilçesinde hayata gözlerini açtı. Hayatını kalemine ve ülkesinin bağımsızlık mücadelesine adayan aydın, hem Osmanlı'nın son demlerinde hem de Türkiye Cumhuriyeti'nin genç yıllarında kritik görevler üstlenmiştir. Özellikle kurucusu olduğu Vakit gazetesi ile geniş kitlelerin dimağında yer eden yazar, siyasi arenadaki Artvin milletvekilliği vazifesiyle de hafızalara kazınmıştır. İstanbul'da 1967 yılında geçirdiği ani bir kaza neticesinde aramızdan ayrılan efsanevi kalem, arkasında koca bir fikir mirası bırakmıştır.
Mülkiye'den Matbaaya Uzanan Serüven
Hacı Hasan Hulusi Efendi ile Sıdıka Hanım'ın beş evladından biri olan Asım Us, entelektüel köklerini ailesinden almıştır. Basın camiasının saygın isimlerinden Hakkı Tarık Us ile kardeş olan yazar, ilk tahsilini Gördes topraklarında tamamladı. Beşiktaş Askeri Rüştiyesi'nde ortaöğrenimini bitirdikten sonra Vefa İdadisi'nde lise yıllarına adım attı. Lisedeki edebiyat hocası olan Hüseyin Cahit Yalçın'ın yönlendirmesiyle yazı dünyasına ısınan Asım Us, lise yıllarından itibaren edebiyat ve matbuat konularında kendisini durmaksızın geliştirmeyi başardı.
Liseden sonra yükseköğrenim için Mülkiye Mektebi'ne kaydolan Us, 1907 yılında bu güzide kurumdan mezuniyetini aldı. Memurluktan sonra öğretmenliğe yöneldi. İstanbul Darülmuallimin ve Galatasaray Mekteb-i Sultanisi'nde edebiyat ile ahlak muallimi olarak görev yaptı. Ancak içindeki gazetecilik ateşi sönmedi. Bu sebeple mesleğini kalemiyle sürdürdü. İttihat ve Terakki'nin meşhur organı Tanin gazetesinde mütercim olarak matbuat serüvenine başladı. Bu mecrada 'Tarık' takma adıyla kaleme aldığı mizahi yazılarla rüştünü ispat etti. Yazarlıkta kullandığı bu mahlası, daha sonraları kardeşi Hakkı Tarık Us'a devrederek basında dayanışmanın güzel bir örneğini sergiledi.
Milli Mücadele'nin Sesi Vakit Gazetesi
Birinci Dünya Savaşı'nın zorlu atmosferinde, 1917 senesinde Ahmet Emin Yalman ile omuz omuza vererek Vakit gazetesinin temellerini attı. İstanbul'un işgal altında olduğu, İtilaf Devletleri sansürünün basını nefessiz bıraktığı o karanlık günlerde Vakit, adeta bağımsızlık simgesi oldu. Anadolu'da Mustafa Kemal Atatürk liderliğinde alevlenen Kurtuluş Savaşı'nı cesurca destekleyen yayınlar yaptı. İstanbul hükümetinin uyguladığı sansürlere ve işgal güçlerinin kurduğu baskılara büyük bir inançla göğüs geren Asım Us, Türk milletinin kendi kaderini tayin etme mücadelesini gazete sütunlarından tüm dünyaya haykırdı.
Lozan Barış Konferansı gibi ülkenin kaderini çizen kritik tarihi dönemeçte, bir gazeteci olarak delegasyonun yanında yer aldı. İsviçre'den gönderdiği izlenimlerle kamuoyunu aydınlattı. Aynı zamanda Hatay meselesinde, Atatürk'ün farklı takma isimlerle kaleme aldığı stratejik başyazıları kendi gazetesinde cesurca neşretti. Cumhuriyet'in ilan edilmesinin ardından ise yeni rejimin ve aydınlanma devrimlerinin en sadık savunucuları arasında konumlandı. Bunun üzerine gazetesini adeta reformların kalesine dönüştürdü.
Ankara Rüzgarı ve Meclis Yılları
Gazetecilikte elde ettiği büyük saygınlık, Asım Us'u zamanla aktif siyasetin de odağına yerleştirdi. Başarılı kalem, 1927 yılında Cumhuriyet Halk Partisi bünyesinde Artvin milletvekili seçilerek parlamentoya adım attı. TBMM bünyesinde 3. dönemden başlayarak 8. döneme kadar aralıksız olarak parlamenterlik vazifesini sürdürdü. Meclis çatısı altında eğitim, kültür ve dış politika gibi çeşitli komisyonlarda aktif sorumluluklar üstlendi.
Aktif çalışma yaşamını sadece meclis sıraları ve gazete sayfalarıyla sınırlandırmayan yazar, tarihe ışık tutan eserler de kaleme aldı. Eserleriyle gelecek kuşaklara eşsiz bir rehber bıraktı. Kitaplarından öne çıkanlar şunlardır:
- Karikatür
- Yugoslavya'da Seyahat Notları
- Londra Seyahati İntibaları
- İstanbul'dan Çoruh'a
- Son 150 Yılın Tarihi: Tanzimat Paşaları
- Gördüklerim / Duyduklarım / Duygularım
- Asım Us'un Hatıra Notları (1930-1950)
Dönemin siyasi perdesini aralayan en mühim yayını ise Asım Us'un Hatıra Notları oldu. Atatürk ve İsmet İnönü dönemlerinin iç yüzünü anlatan bu hatırat, Cumhuriyet tarihi araştırmacılarının başvuru kaynağı haline geldi.
Hayatını son ana kadar Türk basınının gelişmesine ve cumhuriyete adayan tecrübeli gazeteci, 11 Aralık 1967 tarihinde İstanbul'da geçirdiği talihsiz bir trafik kazası sonucu beyin kanaması geçirerek yaşama veda etti. Cenaze si tarihi Karacaahmet Mezarlığı'na defnedildi. Kalemiyle ve siyasi duruşuyla iz bırakan değerli şahsiyet, Türk basınının namus abidesi ve Cumhuriyet'in aydınlık yüzü olarak anılmaya devam etmektedir.