Türk basın ve kültür tarihinin en önemli simalarından biri olan Hakkı Tarık Us, 1889 yılında Manisa'nın Gördes ilçesinde dünyaya geldi. Kaleme aldığı gezi, anı ve fıkra türündeki eserlerin yanı sıra; gazeteci, avukat, eğitimci ve siyasetçi kimliğiyle ülkesine hizmet etti. Milli mücadele yıllarında gösterdiği vatanseverlik ve basın yoluyla sunduğu hizmetler dolayısıyla İstiklal Madalyası alan aydın, cumhuriyetin kuruluş döneminde ise II., III., IV. ve V. dönemlerde Giresun milletvekili olarak parlamentoda görev yapmıştır. Aynı zamanda ülke genelinde basılan tüm gazete ve dergileri büyük bir titizlikle toplayarak halkın hizmetine sunan öncü bir koleksiyoncu oldu.
Gördes'ten İstanbul'a Uzanan İlk Adımlar
Asıl adı İsmail Hakkı olan yazar, Hacı Hasan Hulusi Bey ve Sıdıka Hanım'ın üçüncü çocuğu olarak aileye katıldı. İlk öğrenimini doğduğu yer olan Gördes'te tamamladı. Henüz küçük yaştayken kitap okumaya karşı büyük bir tutku besliyordu. Bu tutku, onun erken dönemde kitaplar biriktirmeye başlamasını sağladı. 1906 yılında Gördes Belediyesi'nde memurluk vazifesine adım attı. Bu dönemde ilçeye atanan ünlü hiciv ustası Şair Eşref ile tanıştı. Eşref'in genç memurun şiirlerini beğenmesi, onun yazı hayatı için büyük bir dönüm noktası oldu. Böylece şiir ve yazılarını İstanbul ile İzmir gazetelerine göndermeye başladı. Gazeteci olan ve Tanin gazetesindeki yazılarıyla tanınan ağabeyi Mehmet Asım'ın çağrısı üzerine küçük yaşta düştüğü yollardan sonra İstanbul Hukuk Mektebi'nde yükseköğrenimine başlayan başarılı isim, buradaki eğitimini 1911 yılında tamamlayarak diplomasını aldı. Ağabeyi Tanin gazetesinde yazarlık yaparken, Abdülhak Hamit'in şöhretli 'Tarık' oyunundan esinlenerek 'Tarık' mahlasını kullanıyordu. Kardeşinin bu ismi çok sevdiğini fark edince bu mahlası ona devretti. Bu jestin ardından genç yazar, ömrü boyunca Hakkı Tarık adını taşıdı.
Gazetecilik, Öğretmenlik ve Basın Hayatı
Ağabeyinin desteğiyle Tanin gazetesinde mesleğe adım atan Hakkı Tarık, daha sonra Tercüman-ı Hakikat ve Tasvir-i Efkâr gazetelerinde de kalem oynattı. Tasvir-i Efkâr bünyesinde yazı işleri müdürlüğü gibi kritik bir görevi üstlendi. Hukuk tahsilini tamamladıktan sonra Eskişehir'e giderek İttihat ve Terakki'ye ait Hakikat gazetesinde bir yıla yakın görev yaptı. Tekrar İstanbul'a döndüğünde, ağabeyinin tedavisi için İsviçre'ye gitmek zorunda kalmasıyla Darü'l-muallimîn-i âliye bünyesindeki eğitim derslerini üstlenen Hakkı Tarık, böylece yıllar boyunca aralıksız sürdüreceği eğitimcilik hayatının ve öğretmenlik serüveninin de ilk temellerini atmış oldu. Bu alandaki başarısı, 1914 yılında tayin edildiği İstanbul Sultanisi'nde aralıksız 10 yıl sürecek bir eğitim serüvenine dönüştü. Mesleki birikimini ayrıca Mercan Lisesi ve Galatasaray Lisesi öğrencileriyle de paylaştı. 1918 yılından ölümüne kadar ortaklarından olduğu Vakit gazetesinin yönetiminde yer aldı. Burada sayısız genç gazetecinin yetişmesine öncülük etti ve ayrıca Türk Basın Birliği kurucu kadrosu içinde yer alarak sektöre kurumsal katkı sağladı.
Milli Mücadele, Siyaset ve Büyük Kütüphane Mirası
İşgal yıllarında yürütülen milli mücadele hareketine basın ve fikir alanında büyük destekler sundu. Gösterdiği bu üstün hizmetlerden ötürü İstiklal Madalyası ile taltif edildi. Ülkenin yeniden inşa döneminde de sorumluluk almaktan çekinmedi. TBMM'nin II., III., IV. ve V. dönemlerinde Giresun milletvekili olarak mecliste yer alarak ülke siyasetine yön verdi. Yazın dünyasına da değerli katılar sunan yazar; anı, gezi ve fıkra türünde çok sayıda eser kaleme aldı. Ancak onun en büyük tutkusu, hayatının her döneminde sürdürdüğü koleksiyonculuk oldu. Halkın istifadesine sunmak amacıyla Türkiye'de ve yurt dışında yayınlanan hemen tüm Türkçe gazete ve dergileri büyük bir emekle bir araya getirdi. Bu devasa birikimle, daha sonra İstanbul Beyazıt'ta kendi adını taşıyan Hakkı Tarık Us Kütüphanesi hayat buldu. Ülkenin kültür hazinesine eşsiz bir miras bırakan aydın, 21 Ekim 1956 tarihinde İstanbul'da hayata veda etti.
Hakkı Tarık Us'un Başlıca Kariyer Dönüm Noktaları
- Eğitim Hayatına Katkıları: Darü'l-muallimîn-i âliye, İstanbul Sultanisi, Mercan Lisesi ve Galatasaray Lisesi'nde yıllarca öğretmenlik yaptı.
- Gazetecilik ve Yayıncılık: Tanin, Tercüman-ı Hakikat, Tasvir-i Efkâr ve ortağı olduğu Vakit gazetesinde etkin rol alıp, Türk Basın Birliği'nin kurulmasını sağladı.
- Siyasi Temsiliyet: Milli mücadele dönemindeki şanlı duruşuyla İstiklal Madalyası kazanırken, TBMM'de II., III., IV. ve V. dönem Giresun milletvekili olarak hizmet verdi.
- Kültür Mirası: Türkçe gazete ve dergileri toplayarak Beyazıt'ta büyük bir kütüphanenin kurulmasına vesile oldu.