Modern Türk edebiyatının öncülerinden olan ünlü şair, oyun yazarı ve diplomat Abdülhak Hâmit Tarhan, 2 Ocak 1852 tarihinde İstanbul Beşiktaş'taki Bebek Hekimbaşı Yalısı'nda köklü bir ulema ailesinin üyesi olarak dünyaya gelmiştir. Doğu ve Batı kültürlerini harmanlayarak edebiyatımıza yön veren sanatçı, uzun yıllar sürdürdüğü diplomatik görevleri vesilesiyle farklı coğrafyaları tanımış ve şiir ile tiyatro alanında yenilikçi eserler üretmiştir. Yaşamı boyunca Tanzimat'tan Cumhuriyet'e uzanan tarihi süreçlere tanıklık eden yazar, edebiyat dünyasında üstlendiği öncü rol sayesinde Süleyman Nazif'in nitelemesiyle "Şeair-i Azam" unvanını kazanmıştır. Ailesi köklü bir ulema soyuna dayanır. Babası tarihçi ve diplomat Müverrih Hayrullah Efendi, annesi ise Kafkasya'dan getirilen Münteha Hanım'dır. Ailenin üçüncü çocuğu olarak dünyaya gelmiştir.
Çocukluk yıllarında Bebek Köşk Kapısı Mahalle Mektebi'nde eğitim alan Tarhan, bir dönem Rumelihisarı Rüştiyesi'ne devam etmiştir. Eğitim hayatını daha sonra evde aldığı özel derslerle sürdürmüştür. Kendisine ders veren hocalarından Hoca Tahsin Efendi, genç Hâmit'in düşünce yapısı üzerinde derin izler bırakmıştır. Sanatçı henüz on yaşındayken, Millî Eğitim Müsteşarı olan babasıyla birlikte eğitim incelemeleri için Paris'e gitmiştir. Ağabeyi Nasuhi ile gittiği bu Fransa seyahati, onun hayatındaki tek düzenli okul eğitimini aldığı dönemdir. Yaklaşık bir buçuk yıl süren bu eğitim sürecinin ardından, 1864 yılında İstanbul'a geri dönmüştür. İstanbul'da bir süre Robert Kolej'e gitse de eğitimine yine evdeki özel hocalarla devam etmiştir.
Bürokrasi ve İlk Edebi Çalışmalar
Çocuk yaşta Bab-ı Ali Tercüme Odası'nda kâtip olarak çalışmaya başlayan Tarhan, bir yıl sonra babasının Tahran Büyükelçisi olarak atanması üzerine onunla birlikte İran'a giderek Farsça öğrenme ve İran edebiyatını tanıma fırsatı bulmuştur. Babasının vefatının ardından 1867'de İstanbul'a dönen yazar, Maliye ile Şûrâ-yı Devlet Mektubî Kalemleri'nde çalışırken Ebüzziya Tevfik, Samipaşazade Sezai ve Baha Bey gibi dönemin önde gelen edebi figürleriyle yakın arkadaşlıklar edinmiştir. Ayrıca 1873 yılında Recaizade Ekrem ile tanışarak onu kendisinin ikinci üstadı olarak kabul etmiştir. Onun edebi gelişimindeki birinci üstadı ise Namık Kemal'dir. Memuriyet yıllarında edindiği Tahran izlenimlerinden yola çıkarak "Maceray-ı Aşk" isimli ilk eserini kaleme almıştır.
Edirne Yılları ve Aile Hayatı
Abdülhak Hâmit, 1874 yılında Edirne'de ağabeyi Nasuhi Bey'in konağında Pirizade ailesine mensup olan on üç yaşındaki Fatma Hanım ile evlenmiştir. Evliliğin ardından eşiyle birlikte İstanbul'a yerleşen yazarın bu evlilikten Abdülhak Hüseyin ve Hamide adında iki çocuğu dünyaya gelmiştir. Aile hayatının ilk yıllarında şiir yazmaya yönelen Tarhan, edebi çalışmalarına hız vermiştir. Dönemin önemli devlet adamlarından Ahmet Vefik Paşa'nın atasözleri içeren bir oyun yazma tavsiyesi üzerine Edirne'de "Sabr ü Sebat" oyununu yazmıştır. Bu dönemde edebi üretkenliğini artıran şairin kaleme aldığı bazı eserler şunlardır:
- Maceray-ı Aşk
- Sabr ü Sebat
- İçli Kız
- Duhter-i Hindu
Eserlerin getirdiği büyük ses sayesinde şairin şöhreti kısa sürede bütün Osmanlı coğrafyasına yayılmıştır.
Paris Diplomasisi ve Edebi Yenilikler
Sanatçı, hariciye mesleğini tercih etmiştir. 1876'da Paris Büyükelçiliği İkinci Kâtibi olarak görevlendirilmiştir. Ailesini Edirne'de bırakarak gittiği Fransa'da iki yıl boyunca diplomatik görevini sürdürmüştür. Paris'teki sosyal yaşamını ve edindiği izlenimleri "Divaneliklerim yahut Belde" başlığı altında kitaplaştırmıştır. Toplamda on yedi şiirden oluşan bu eser, şairin gerçek dünyayı ve hayatı anlatma yönüyle Türk şiirine getirdiği yenilikçi bakışı ortaya koymaktadır. Paris yıllarında, ilerleyen dönemlerde Osmanlı siyasetinde Damat Ferit Paşa adıyla tanınacak olan Ferit Bey ile de dostluk kurmuştur. Doğu ve Batı edebiyatlarını yakından tanıma şansı bulan Tarhan, edindiği birikimi eserlerine yansıtmıştır.
Sanatının Mirası ve Son Dönemi
Uzun yıllar boyunca hem doğu hem de batı ülkelerinde görev yapan Tarhan, Türk edebiyatında batılılaşma hareketinin öncü isimlerinden biri olmuştur. şiirimize serbest düşünceyi, yeni konuları ve biçimleri kazandırırken; batı yazarlarından etkilenerek kaleme aldığı oyunlarla Türk tiyatrosuna felsefi derinlik katmıştır. Edebiyat tarihimizin en kıymetli yapıtları arasında kabul gören ünlü "Makber" şiirinin de yazarıdır. Türkiye Büyük Millet Meclisi'nin üçüncü, dördüncü ve beşinci dönemlerinde İstanbul Milletvekili olarak siyasi hayatta da sorumluluk üstlenen Tarhan, 12 Nisan 1937 tarihinde İstanbul'da hayata gözlerini yummuştur.