Türkiye'nin yakın siyasi tarihinin en hareketli ve kritik dönemlerinden birine tanıklık eden, ilk Meclis'in Dersim milletvekili Abdülhak Tevfik Gençtürk, 1885 yılında Hozat'ta dünyaya geldi. Osmanlı İmparatorluğu'nun son demlerinde bürokrasiye adım atan Gençtürk, Türkiye Büyük Millet Meclisi'nin kurucu ve tarihi nitelikteki birinci döneminde aldığı görevlerle adını milli mücadele yıllarına yazdırmayı başardı. Yerel idare meclislerindeki görevlerinden Dersim sorgu hakimliğine uzanan kariyeri, onu nihayetinde Ankara'nın kurucu iradesiyle buluşturdu. 7 Mart 1966'da yine doğduğu yer olan Hozat'ta vefat eden bu önemli şahsiyet, geride fırtınalı bir yaşam öyküsü, siyasi davalar ve yeni kurulan cumhuriyetin yasama faaliyetlerine sunduğu katkıları bıraktı.
Bürokrasiden Adliye Kürsüsüne Uzanan Yol
Eğitim hayatına kendi memleketinde adım atan Abdülhak Tevfik Gençtürk, ilk ve orta öğrenimini Hozat İptidai Mektebi ile Hozat Rüştiyesi sıralarında tamamladı. Devlet kademelerinde çalışmaya hızlıca başladı. İdari mekanizmadaki yetenekleriyle kısa sürede kendini gösterdi. Takvimler Kasım 1917 tarihini gösterdiğinde, yerel yönetim kademesinin kritik bir noktası olan Liva İdare Meclisi Başkâtipliği görevine atandı. Ancak onun asıl hedefi adliye kadrosunda yer almaktı. Bu görevdeyken aynı zamanda katıldığı sınavda üstün başarı göstererek sorgu hakimi olmaya hak kazandı. Bu başarısının hemen ardından Dersim Sorgu Hakimi olarak adli kürsüdaki görevine atandı.
Milli Mücadele Dönemi ve TBMM Çalışmaları
Anadolu'da bağımsızlık ateşinin yakıldığı o tarihi günlerde, kendisi için de yepyeni bir sayfa açılıyordu. Türkiye Büyük Millet Meclisi'nin 1. Dönemi için 3 Temmuz 1920 tarihinde Dersim'de yapılan meclis seçimlerinde halkın temsilcisi olarak seçilmeyi başardı. Seçimin ardından Ankara'ya gitmek üzere yola çıktı. Tarihler 4 Ağustos 1920'yi gösterdiğinde ise Meclis genel kuruluna katılarak milletvekilliği görevine resmen başladı. Kurucu Meclis bünyesinde son derece aktif bir parlamento mesaisi harcayan Gençtürk, birçok hayati komisyonda görev alarak ülkenin hukuki inşasına katkı sundu. Yasama faaliyetleri boyunca şu komisyonlarda ve heyetlerde görev alarak ter döktü:
- Adalet Komisyonu
- Millî Savunma Komisyonu
- Bayındırlık Komisyonu
- Dilekçe Komisyonu
- İçtüzük Komisyonu
- Memurin Muhakemat Heyeti
Ayrıca hukuk birikimini bu komisyonlarda cömertçe paylaştı.
Siyasi Kırılma, Sürgün ve Hozat'ta Sonlanan Yaşam
TBMM'nin tarihi birinci dönem milletvekilliği süresi tamamlandığında, Abdülhak Tevfik Gençtürk aktif siyaset sahnesinden çekilerek yeniden asli mesleğine geri döndü. Ancak cumhuriyetin kuruluşu sonrasındaki o sancılı siyasi atmosfer, onun da hayatını derinden sarsacak gelişmelere gebeydi. Devlet memurluğu vazifesini sürdürmekteyken, Kürtçülük hareketi içinde yer almak ve vatana hıyanet suçlamalarıyla karşılaştı. Bu iddialar nedeniyle 4 Mayıs 1925 tarihinde memuriyet görevine son verilerek işten el çektirilerek uzaklaştırıldı. 10 Mayıs 1925'te tutuklanarak yargılanmak üzere Diyarbakır'a sevk edildi. Diyarbakır'da gerçekleştirilen yargılama neticesinde suçlu bulunarak sekiz ay hapis cezasına çarptırıldı. Mahkeme ayrıca cezasının bitiminden itibaren iki yıl süreyle Mersin'de zabıta gözetimi altında bulundurulmasına hükmetti. Aldığı bu cezaları çektikten sonra Hozat'a geri döndü. Evli ve üç çocuk babası olan Gençtürk, sessiz bir yaşamı tercih etti. Eski Dersim mebusu, 7 Mart 1966 tarihinde doğduğu yer olan Hozat'ta hayata gözlerini yumdu.