Türk edebiyatına "Boğaziçi medeniyeti" kavramını kazandıran usta yazar Abdülhak Şinasi Hisar, 14 Mart 1887'de İstanbul'da, Rumelihisarı'ndaki dede yalısında dünyaya gelmiştir. Çocukluk yıllarını Boğaz'ın eşsiz atmosferinde geçirerek buradaki köşk ve yalı yaşamını eserlerinin tam merkezine yerleştiren yazar, son derece kendine has şiirsel üslubuyla ve nostaljik tınılarla döneminin elit kesimini anlatmıştır. Fransız edebiyatının derin etkilerini taşıyan özgün tekniği sayesinde, Cumhuriyet döneminde silinmez bir iz bırakmayı başarmıştır. Sanatçı, anılara dayanan nostaljik dünyasıyla edebiyatımızda apayrı bir çığır açmıştır.
Rumelihisarı'ndan Paris'e Uzanan Gençlik Yılları
Yazarın babası, 1882-1883 yıllarında basılan Hazine-i Evrak dergisinin kurucusu, öykücü ve eleştirmen Mahmud Celaleddin Bey'dir. Edebiyata büyük bir tutkuyla bağlı olan babası, hayranlık duyduğu iki büyük şair İbrahim Şinasi ile Abdülhak Hamit Tarhan'ın adlarını oğluna layık görerek onun gelecekteki edebi kimliğinin ve sanat yolunun adeta ilk tohumlarını atmıştır. Evdeki Fransız mürebbiye ve bakıcılardan bu dili öğrenen genç Abdülhak, Türk dili derslerini ise dönemin büyük şairi Tevfik Fikret'ten almıştır. Selim Nüzhet adında bir erkek kardeşi vardır. Çocukluğu Rumelihisarı, Büyükada ve Çamlıca'da geçmiştir. Bu ayrıcalıklı çocukluk döneminin anıları, onun ileride kaleme alacağı anı ve romanların temel malzemesini oluşturacaktır.
Eğitim hayatına 1898 yılında adım attığı Galatasaray Lisesi (Galatasaray Sultanisi) ile yön veren Hisar, 1905'te buradan mezun olmuştur. Ailesinden habersiz şekilde Paris'e gitti. Fransa'da 1908 yılına dek École Libre des Sciences Politiques okulunda eğitimine devam eden genç yazar, bu süreçte Jön Türk hareketine de dahil olmuştur. Paris'teki yılları boyunca Prens Sabahattin, Dr. Nihat Reşat Belger, Ahmet Rıza Bey ve Yahya Kemal Beyatlı gibi önemli figürlerle yakın dostluklar kurmuştur. 1908 yılında İkinci Meşrutiyet'in ilan edilmesi üzerine vatanına geri dönen yazar, profesyonel iş hayatına atılmıştır.
Türkiye'ye dönüşünden sonra 1909 ile 1913 yılları arasında bir Fransız inşaat firmasında memur olarak çalışmıştır. Ardından bir Alman şirketinde görev alan yazar, 1924 yılında Reji İdaresi bünyesinde çalışmaya başlamıştır. Balkan Birliği Cemiyeti bünyesinde başarıyla yürüttüğü genel sekreterlik vazifesinin ardından, 1931 yılında devlet memuriyeti amacıyla başkent Ankara'ya yerleşen sanatçı, Dışişleri Bakanlığı kadrolarında uzun yıllar boyunca memur olarak hizmet vermiştir. Resmi görevleri edebi çalışmalarını hiç engellememiştir. 1945 senesinde gerçekleştirilen Uluslararası Barış Kongresi'ne katılmak amacıyla Amerika Birleşik Devletleri'ne seyahat etmiştir. Amerika dönüşünde, 1948 yılında yeniden tutkunu olduğu İstanbul'a gelerek Ayaspaşa'da Boğaz manzarasıyla öne çıkan bir daireye yerleşmiştir. Yazar, yaşamının son dönemlerinde, 1954-1957 yılları arasında ünlü Türk Yurdu dergisinin genel yayın yönetmenliğini de yürütmüştür.
"Boğaziçi Medeniyeti" ve Edebi Dünyası
Yazın hayatına Mütareke döneminde Dergâh ve Yarın dergilerinde yazdığı şiirler, eleştiriler ve kitap tanıtımları ile başlayan sanatçı, asıl ününe 1921'den sonra kavuşmuştur. İleri ve Medeniyet gazetelerinde yayımlanan yazılarıyla geniş kitlelerce tanınan yazar, Cumhuriyet'in ilanından sonra da edebi üretimini sürdürmüştür. Varlık, 7Ağaç, Ülkü ve Türk Yurdu dergileri ile Milliyet, Hakimiyet-i Milliye ve Dünya gazetelerinde edebi görüşlerini paylaşmıştır. Her ne kadar Cumhuriyet dönemi yazarı olsa da dil ve estetik anlayışı bakımından Meşrutiyet kuşağının özelliklerini korumuştur.
Eserlerinin ana omurgasını hatıralar oluşturan yazar, romanlarında genellikle Boğaziçi yalıları, Büyükada ve Çamlıca üçgenindeki seçkin insanların dertsiz yaşamlarını tasvir etmiştir. Bu dar ve lüks çevrenin dışındaki hayatı basit ve niteliksiz bulan yazar, kahramanlarını da bu elit zümreden seçmiştir. Karakterlerini çoğunlukla içine kapanık, uyumsuz, hayal dünyasında yaşayan, başarısız ve tuhaf kişiler olarak kurgulamıştır. Fransız edebiyatından büyük ölçüde etkilenmiştir. Özellikle Proust ve France çizgisini benimsedi. Olay örgüsünden ziyade kahramanlarının içsel dünyasına, hislerine ve ruh tahlillerine odaklanan yazar, şiirsel ve son derece özgün bir anlatım tekniği geliştirmiştir.
Eserleri ve Edebi Mirası
En ünlü eseri olan Fahim Bey ve Biz, 1942 yılında düzenlenen CHP Hikâye ve Roman Ödülleri'nde üçüncülük kazanmış ve daha sonra Almancaya çevrilerek uluslararası alanda da yankı bulmuştur. Hiç evlenmemiş olan değerli yazar, 3 Mayıs 1963 tarihinde İstanbul'da geçirdiği beyin kanaması neticesinde 76 yaşında hayatını kaybetmiştir. Arkasında bıraktığı zengin kitap külliyatı ve edebi makaleleri, vefatından sonra da araştırmacılar tarafından derlenerek okuyucuyla buluşturulmuştur.
Yazarın hayattayken yayımlanan ve ölümünden sonra derlenen başlıca eserleri şunlardır:
- Romanlar: Fahim Bey ve Biz (1941), Çamlıca'daki Eniştemiz (1944), Ali Nizami Bey'in Alafrangalığı ve Şeyhliği (1952)
- Anı Kitapları: Boğaziçi Mehtapları (1942), Boğaziçi Yalıları (1954), Geçmiş Zaman Köşkleri (1956)
- Diğer Eserleri: Aşk imiş her ne var alemde (Antoloji - 1955), Geçmiş Zaman Fıkraları (Fıkra - 1958), İstanbul ve Pierre Loti (Biyografi - 1958), Yahya Kemal'e Veda (Biyografi - 1959), Ahmet Haşim: Şiiri ve Hayatı (Biyografi - 1963)
- Ölümünden Sonra Derlenenler: Necmettin Turinay tarafından yayına hazırlanan Kitaplar ve Muharrirler I, II ve III serileri (2008-2009)