Abdullah Azmi Torun, 1869'da Eskişehir'de doğmuş ve 27 Eylül 1937'de vefat etmiş önemli bir Türk siyasetçisidir. Kendisi hem hukukçu hem de devlet adamı olarak son derece kıymetli adımlar atmıştır. Aldığı hukuk eğitimi sayesinde imparatorluğun adli yapısında uzun seneler boyunca hakimlik ve savcılık benzeri mühim vazifeleri başarıyla icra etmiştir. Daha sonra ise ulusal egemenliğin kazanılması yolunda meclis sıralarında halkın gür sesi olmayı görev bilmiştir. Gerek Osmanlı mebusan meclisinde gerekse kurucu TBMM çatısı altında çok mühim komisyonlara liderlik ederek adını tarihe yazdırmıştır.
Adliye Kürsülerinden Yasama Meclisine Uzanan Yolculuk
İstanbul Hukuk Mektebi bünyesinden başarıyla mezun olan azimli isim, aldığı yüksek adalet eğitimi sayesinde imparatorluğun adli yapısında uzun seneler boyunca hakimlik ve savcılık gibi son derece mühim devlet vazifelerini en iyi şekilde icra etmiştir. Bu doğrultuda ilk olarak Manastır İstinaf Mahkemesi Hukuk Dairesi Üyeliği makamında bulunarak mesleki tecrübe kazanmaya başlamıştır. Hukuk alanındaki yetkinliği sayesinde kısa süre içinde adli kadrolarda hızla yükselmeyi başarmıştır. Ardından Hey'et-i İthâmiye Başkanlığı ve adalet dağıtımında ehemmiyeti yüksek olan Olağanüstü Mahkeme Üyeliği görevlerine atanmıştır. Bu adli vazifeleri layıkıyla tamamlamıştır. Sonrasında payitahtta adli çalışmalarına devam ederek İstanbul Sulh Hakimliği ve İstanbul Bidayet Mahkemesi Üyeliği görevlerini deruhte etmiştir. Mesleki deneyimi günden güne artmıştır.
Osmanlı Meclis-i Mebûsan'ından Türkiye Büyük Millet Meclisi'ne
Adliyedeki uzun yılların ardından siyaset sahasına adım atan Torun, halkın iradesini en yüksek merciye taşımak için gayret sarf etmiştir. Osmanlı devletinin son dönemlerinde parlamenter sistemin işleyişine katkıda bulunmuş ve halkın büyük teveccühünü kazanmıştır. Bu mecliste Kütahya ve Eskişehir halkını temsil etmiştir. Meclis-i Mebûsan bünyesinde şu yasama görevlerini aktif şekilde sürdürmüştür:
- I., II. ve III. Dönem Kütahya Mebusluğu
- IV. Dönem Eskişehir Mebusluğu
Milli mücadele başladığında hemen Ankara safına katılmıştır. Milli egemenlik mücadelesinin en kritik evrelerinde TBMM I. ve II. Dönem Eskişehir Milletvekilliği görevini üstlenmiştir. Burada durmaksızın ve inançla çalışmıştır.
Milli Egemenliğin İnşası ve Meclis Liderliği
Ankara'da kurulan yeni meclisin hukuki ve idari altyapısının inşasında tecrübeli bir hukukçu olarak kritik kararlar alan Torun, milletvekillerinin kendisine duyduğu yüksek güveni hiçbir zaman boşa çıkarmamış ve adalet çizgisinden ödün vermemiştir. İlk dönemde en hayati komisyonlardan biri olan I. Dönem Kanûnî Esâsî ve Adliye Encümeni Reisliği görevini başarıyla sürdürmüştür. Meclisteki yüksek temsiliyet kabiliyeti ve itibarı sayesinde Büyük Millet Meclisi 2. Reis Vekilliği makamına layık görülmüştür. Aynı zamanda yeni rejimin ilk hükümetlerinde de doğrudan sorumluluk almıştır. Bu bağlamda I. Dönem 3. ve 4. İcra Vekilliği Heyeti Umûru Şer'iye Vekilliği vazifesini başarıyla ifa etmiştir. İkinci yasama döneminde de meclis içi kurullarda faal olmaya devam eden Torun, milli davaya hizmet etmeyi sürdürmüştür. Böylece II. Dönem 2. Şube, Şer'iye ve Evkâf, Diyanet ve Evkâf Encümenleri Reisliği görevlerini de layıkıyla yerine getirmiştir. Ömrünün büyük bir kısmını ülkenin bağımsızlığına, adalet sisteminin inşasına ve milletin egemenliğine adamış olan Abdullah Azmi Bey, 27 Eylül 1937 tarihinde vefat ettiğinde geride silinmeyecek derin izler ve saygın bir miras bırakmıştır. Hizmetleri milletimiz tarafından asla unutulmayacaktır.