Türkiye'nin yakın siyasi tarihine ve İstanbul'un modern kentsel dönüşümüne damga vuran Bedrettin Dalan, 17 Temmuz 1941 tarihinde Eskişehir'de dünyaya gelmiştir. Elektrik mühendisi kökenli bir devlet adamı olan Dalan, 1984 yılında kurucu üyesi olduğu Anavatan Partisi (ANAP) çatısı altında girdiği yerel seçimleri kazanarak, megakentin tarihindeki ilk İstanbul Büyükşehir Belediye Başkanı unvanını elde etmiştir. Görevi devraldığı andan itibaren kentin kronikleşmiş altyapı meselelerine radikal çözümler sunmayı hedefleyen tecrübeli siyasetçi, beş yıllık hizmet süresince gerçekleştirdiği büyük ölçekli imar hareketleri, altyapı yatırımları ve ulaştırma projeleriyle tanınmaktadır. Dalan, aynı zamanda Türk eğitim dünyasına kazandırdığı İstek Vakfı ve Yeditepe Üniversitesi ile entelektüel ve toplumsal kalkınmaya da öncülük etmiş bir liderdir.
Kökeni, Eğitimi ve Çalışma Hayatının İlk Dönemi
Bedrettin Dalan'ın ailesi köken olarak Bayburt'tan Eskişehir'e göç etmiş, ardından Dalan henüz küçük yaşlardayken Aydın'ın Germencik ilçesine yerleşmiştir. Soyağacı bakımından Şeyhbızın aşiretine mensup olan siyasetçi, aile kökenlerinin Türkmenistan coğrafyasına uzandığını ve Türk kimliğinin temel taşlarını oluşturduğunu dile getirmektedir. İlköğretim yıllarını Ege'nin bu sakin ilçesinde, Germencik'te geçiren Dalan, orta ve lise öğrenimini bölgenin köklü eğitim kurumlarından Aydın Lisesi bünyesinde tamamlamıştır. Yükseköğrenimini ise İstanbul'da, ülkemizin teknik altyapısını şekillendiren İstanbul Teknik Üniversitesi (İTÜ) Mühendislik Fakültesi'nde tamamlayarak elektrik mühendisi unvanıyla mezun olmuştur. Eğitiminin ardından profesyonel meslek hayatına kamu kuruluşu olan Türkiye Cumhuriyeti Devlet Demiryolları (TCDD) bünyesinde adım atmıştır. Burada bir süre görev yaptıktan sonra kariyerine özel sektörde mühendislik ve yöneticilik yaparak devam etmiştir.
İstanbul'da Büyük Kentsel Dönüşüm Dönemi (1984-1989)
Mühendislikten siyasete geçişi Anavatan Partisi'nin kurucu kadrosunda yer almasıyla gerçekleşen Bedrettin Dalan, belediye başkanlığı adaylığı öncesinde partinin İstanbul İl Başkanlığı görevini yürütmüştür. 25 Mart 1984 tarihinde yapılan yerel seçimlerde büyük bir halk desteği alarak İstanbul'un ilk Büyükşehir Belediye Başkanı seçilmiştir. Göreve gelince hızlıca çalışmalara başlamıştır. Megakentin çehresini değiştirecek radikal adımlar atmıştır. Bu dönemde yürütülen en önemli projelerden biri, Üsküdar sahili imar çalışmaları olmuştur. Sahil şeridi hızla imara açılmıştır. Böylece kıyı şeridi bugünkü görünümünü almıştır.
Ayrıca 1986-1988 yılları arasında gerçekleştirilen Tarlabaşı yıkımları neticesinde bugün kentin en hareketli arterlerinden olan Tarlabaşı Bulvarı açılmıştır. İstanbul'un ticaret kalbi sayılan gıda hallerinin şehir dışına taşınması da bu döneme rastlar. Avrupa Yakası'ndaki tarihi meyve ve sebze hali Unkapanı'ndan Bayrampaşa'ya taşınırken, Anadolu Yakası'ndaki hal ise Kadıköy Rıhtım Meydanı'ndan İçerenköy'e nakledilmiştir. Ulaşımı kolaylaştırmak adına kentte ilk kez kazıklı sahil yolları hayata geçirilmiş, deniz ulaşımını canlandırmak amacıyla İstanbul Deniz Otobüsleri (İDO) kurulmuştur. Kentin su ve kanalizasyon gibi temel altyapı sorunlarının çözümüne hız verilmiş, bu doğrultuda Darlık Barajı inşa edilmiştir.
Bedrettin Dalan'ın belediye başkanlığı döneminde imza attığı başlıca projeler ve kentsel dönüşüm hareketleri şunlardır:
- Tarlabaşı Bulvarı'nın Oluşturulması: Tarihi bölgede gerçekleştirilen geniş çaplı yıkımlarla modern bir bulvar inşa edilmiştir.
- Deniz Otobüslerinin Kurulması: Toplu taşımayı rahatlatmak amacıyla İstanbul Deniz Otobüsleri (İDO) faaliyete geçirilmiştir.
- Toptancı Hallerinin Taşınması: Unkapanı'ndaki hal Bayrampaşa'ya, Kadıköy Rıhtım'daki hal ise İçerenköy'e aktarılmıştır.
- Altyapı ve Baraj İnşaatı: Şehrin su ihtiyacını karşılamak üzere Darlık Barajı kurulmuş ve kanalizasyon altyapısı güçlendirilmiştir.
- Sahil Düzenlemeleri: Üsküdar sahili modernize edilmiş ve ilk kez kazıklı sahil yolları İstanbulluların hizmetine sunulmuştur.
Belediye başkanlığı sürecinde uluslararası arenada da faal görevler üstlenen Dalan, Dünya Yerel Yönetimler Birliği başkan yardımcılığını yürütmüştür. Bunun yanı sıra İslam Ülkeleri Başkentler ve Şehirler Teşkilatı ile Dünya Metropoller Birliği (Metropolis) bünyesinde başkanlık makamında bulunmuştur. Çevreye ve şehirciliğe sunduğu katkılardan ötürü 1987 yılında Birleşmiş Milletler Çevre Programı tarafından verilen Küresel 500 Onur Listesi'nde (Global 500 Roll of Honour) kendine yer bulmuştur.
Siyasi Mücadeleler, Vakıf Çalışmaları ve Hukuki Süreçler
1986 senesinde Anavatan Partisi içerisinde yaşanan iç çekişmeler, Bedrettin Dalan ile dönemin Genel Başkanı Turgut Özal arasında fikir ayrılıklarına yol açmıştır. Bu gerilime rağmen 1989 yılındaki yerel seçimlere yine ANAP adayı olarak giren Dalan, Sosyaldemokrat Halkçı Parti (SHP) adayı olan eski tıp dekanı Nurettin Sözen karşısında seçimi kaybetmiştir. Yenilginin akabinde partisinden ayrılarak 17 Mayıs 1990'da Demokrat Merkez Partisi'ni kurmuş ve genel başkanlığını üstlenmiştir. Kurduğu bu siyasi oluşum, kısa süre sonra 14 Eylül 1991 tarihinde Doğru Yol Partisi (DYP) ile birleşmiştir. Aynı yıl yapılan genel seçimlerde DYP listelerinden İstanbul Milletvekili adayı olmuştur. Seçim sonrasında Meclis'e girmiştir.
Cumhurbaşkanlığına seçilen Süleyman Demirel'den boşalan DYP genel başkanlığı yarışı için 1993 yılının haziran ayında adaylığını duyursa da kongreye kısa bir süre kala İsmet Sezgin lehine adaylıktan çekildiğini açıklamıştır. 1994 yılındaki yerel seçimlerde İstanbul Büyükşehir Belediye Başkanlığı için yeniden aday olmuştur. Ancak sandıktan istediği sonucu alamamıştır. Siyasi arayışlarını sürdüren Dalan, 1995 senesinde DYP'den istifa ederek kurucusu olduğu Anavatan Partisi'ne geri dönmüştür. Aktif siyasetin yanı sıra çeşitli ticari ve sivil kuruluşlarda yönetim kurulu üyeliği ve yöneticilik yapmış, akademik düzeyde ise Marmara Üniversitesi Güzel Sanatlar Fakültesi'nde öğretim üyesi olarak dersler vermiştir.
Eğitim alanında kalıcı izler bırakmayı hedefleyen tecrübeli siyasetçi, 1985 yılında İstek Vakfı'nı (İstanbul Eğitim ve Kültür Vakfı) kurarak vakfın genel başkanlığını üstlenmiştir. Vakıf çatısı altında çok sayıda anaokulu, ilkokul, ortaokul ve lise açılarak Türk eğitim sistemine kazandırılmıştır. Bu vakfın en büyük yatırımlarından biri olan Yeditepe Üniversitesi, 1996 yılında eğitim-öğretim faaliyetlerine resmen başlamıştır.
Yaşamının sonraki döneminde hukuki süreçlerle karşı karşıya kalan Dalan, Ergenekon davası kapsamında yargılanmıştır. Soruşturmanın 6 Ocak 2009 tarihinde gerçekleştirilen 10. dalgasında, oğlu Barış Dalan, özel kalem müdürü İlhami Ümit Handan ve şoförü Coşkun Umur gözaltına alınmıştır. Bu isimler ifadelerinin ardından serbest bırakılırken, o dönem Amerika Birleşmiş Devletleri'nde (ABD) bulunan Bedrettin Dalan hakkındaki gözaltı kararı uygulanamamıştır. Ardından 12 Nisan 2010 tarihinde hakkında resmi yakalama kararı çıkarılmıştır. Bu karar sonrasında da uzun süre yurda dönmemiştir. 12 Ocak 2011'de İrticayla Mücadele Eylem Planı davası kapsamında İçişleri Bakanlığı aracılığıyla kırmızı bülten çıkarılması yönünde girişimlerde bulunulmuş ancak bu girişim sonuçsuz kalmıştır. İstanbul 13. Ağır Ceza Mahkemesi, 30 Aralık 2011 tarihinde aldığı kararla, İstek Vakfı'na ait mülkler istisna tutulmak kaydıyla, Dalan'ın Türkiye genelindeki tüm taşınmazlarına, banka hesaplarına ve alacaklarına el koymuştur.