Fısırik Kalesi'ne Genel Bakış
Fısırik Kalesi, tarihsel Speri bölgesinde, günümüzde ise Erzurum ilinin İspir ilçesine bağlı Araköy'de konumlanan Orta Çağ'dan kalma tarihi bir kaledir. Köyün içinde bulunan bir kaya üzerinde yükselen bu orta büyüklükteki yapı, Osmanlı döneminde İspir kazasını Tortum kazasına bağlayan güzergâh üzerinde yer alması sebebiyle önemli bir konuma sahipti.
Kalenin Tarihçesi ve Kökeni
Kalenin bulunduğu Araköy'ün eski adı Ermenice kaynaklarda Vsrek olarak geçmekte olup, Fısırik adının da bu kelimeden değişime uğradığı düşünülmektedir. Erken ve geç Orta Çağ dönemlerinde Gürcistan'ın bir parçası olan kale, 16. yüzyılın ilk yarısında Osmanlılar tarafından Gürcülerden ele geçirilmiştir. Sarp konumu ve yapısındaki su sarnıcı sebebiyle kalenin Urartu yapısı olabileceği öne sürülmüş olsa da, Tao-Klarceti bölgesindeki benzer pek çok sarp kalenin de sarnıçlara sahip olduğu bilinmektedir.
Osmanlı Dönemi Yapısı ve Cami
Osmanlı kaynaklarında Kala-i Fısırik olarak geçen kalenin, Osmanlı döneminde onarımdan geçirildiği tahmin edilmektedir. 1642 tarihli Osmanlı avarız defteri kayıtlarına göre kalede; 1 imam, 1 hatip, 1 müezzin ile 1 kale kethüdası, 1 kale kâtibi ve 26 kale muhafızı bulunuyordu. Kalenin ortasındaki cami, geç dönemde, 20. yüzyılın başında inşa edilmiştir. Ancak kalede daha eski bir cami ve mescidin olduğu tahmin edilmektedir.
Mimari Yapısı ve Günümüzdeki Durumu
Kaba yontulmuş taşlarla harç kullanılarak inşa edilen kaleden günümüze kalan duvarların yüksekliği 7 metreyi bulmaktadır. Günümüzde kalenin iç kısmı köylüler tarafından samanlık ve benzeri amaçlarla kullanılmaktadır. Tarih meraklıları için bölgenin geçmişini yansıtan Fısırik Kalesi, Erzurum'un İspir ilçesinde görülebilecek önemli Orta Çağ savunma yapıları arasındadır.