Erzurum ilinin İspir ilçesine bağlı büyüleyici bir kırsal mahalle olan Zeyrek, Karadeniz Bölgesi sınırları içerisinde yer alan benzersiz yerleşimlerden biridir. Deniz seviyesinden 2093 metre yükseklikte konumlanan bu özel mahalle, İspir'in güneyinde yer almaktadır. Erzurum il merkezine 106 km, İspir ilçe merkezine ise 60 km mesafede bulunan mahalle, huzurlu atmosferi ve sakin kırsal yaşamıyla dikkat çeker.
Zeyrek'in Tarihsel Geçmişi ve İdari Gelişimi
Tarihi kaynaklarda adından söz ettiren yerleşimin eski adı, 1910 yılına ait kayıtlarda Zeğrek olarak geçmektedir. Köyün bilinen tarihi demografisine dair en eski ve önemli resmi verilerden biri, 1896 yılında Ahmed Şakir Paşa tarafından gerçekleştirilen ıslahat çalışmaları kapsamındaki nüfus sayımına dayanmaktadır. Bu sayıma göre, o dönem Kırık Nahiyesi'ne bağlı olan köyde 77 Müslüman erkek nüfus yaşamaktaydı. Zeyrek, uzun yıllar köy statüsünde yönetildikten sonra, 2012 yılında kabul edilen 6360 Sayılı Yasa ile Erzurum'un Büyükşehir statüsü kapsamındaki tüm köylerinin tüzel kişiliğinin kaldırılması sonucunda İspir Belediyesi'ne bağlı bir mahalleye dönüştürülmüştür.
Ulaşım ve Coğrafi Konum
Doğal güzellikleri ve yüksek rakımıyla öne çıkan Zeyrek Mahallesi'ne ulaşım oldukça kolaydır. Mahalle, bölgenin ana ulaşım arterlerinden biri olan D.925 numaralı Rize-Erzurum (Pazaryolu-Aziziye) devlet yoluna sadece 1 kilometrelik bir köy yoluyla bağlanmaktadır. Koordinatları 40°18′52″K ve 40°59′29″D olan yerleşim, İspir'in güney kesiminde yer alarak doğa ile iç içe bir coğrafi konuma sahiptir.
Nüfus Yapısı ve Sosyal Değişim
Zeyrek, yıllar içerisinde nüfus yapısında değişimler yaşamış tipik bir kırsal yerleşimdir. 1965 yılında 484 olan nüfusu, 1985 yılında 512 kişiye kadar ulaşmış, ancak ilerleyen yıllarda göç ve diğer faktörlerin etkisiyle azalma eğilimine girmiştir. 1990 yılında 504, 2000 yılında 407 olan mahalle nüfusu, son yıllardaki kayıtlara göre 2012'de 221'e, 2021 yılında ise 154 kişiye kadar gerilemiştir. Günümüzde geleneksel köy kültürünü ve sakinliğini koruyan mahalle, tarihi geçmişi ve coğrafi konumuyla keşfedilmeyi bekleyen bir değerdir.