Zübeyir Ziyad Ebüzziya, 1911 yılında İstanbul'da doğmuş ve 27 Mayıs 1994 tarihinde yine bu şehirde hayata gözlerini yummuş olan, Türkiye'nin çok yönlü gazeteci, yazar ve siyasetçilerinden biridir. Soylu bir kökene sahip olan aydın, Horasan'dan göç edip Koçhisar ve Burdur bölgelerine yerleşen köklü ailelerin evladı olarak dünyaya gelmiştir. Eğitim hayatını Galatasaray Lisesi ve İstanbul Üniversitesi Hukuk Fakültesi gibi dönemin en saygın eğitim kurumlarında tamamlayarak hukukçu kimliği kazanmıştır. Aile mesleği olan gazeteciliğe genç yaşta adım atan Ebüzziya, yayın dünyasında üstlendiği aktif rollerle basın özgürlüğü mücadelesine öncülük etmiştir. Çok partili dönemin başlamasıyla birlikte siyasi arenada da boy göstererek milletvekilliği ve uluslararası temsil görevlerini başarıyla yürütmüştür. Yazınsal ve kültürel birikimiyle topluma rehberlik eden aydın, geride zengin bir arşiv ve unutulmaz eserler bırakmıştır.
Basın Dünyasındaki Yılları ve Gazetecilik Mücadelesi
Ebüzziya, köklü bir basın geleneğine sahip aileden gelmekteydi. Dedesi ünlü yayıncı Ebüzziya Tevfik, babası gazeteci Talha Bey ve amcası Velid Ebüzziya bu mesleğin öncüleri arasındaydı. Annesi Hadiye Hanım ise eserlerini Ruhsan Nevvara takma adıyla kaleme alan bir yazar olarak tanınıyordu. Ziyad Ebüzziya, yazı hayatına ilk olarak 1 Haziran 1931 tarihinde Yeşilköy Gece dergisinde yayımlanan yazısıyla adım attı. Bu ilk denemesinde Ziyad Talha imzasını kullanmıştı. Profesyonel anlamda mesleğe girişi ise 1933 yılında amcasının çıkardığı Zaman gazetesinde gerçekleşti.
Aydın, yaşamı boyunca çok sayıda kurumda önemli sorumluluklar üstlenmiştir:
- İstanbul İş Bankası ve Merkez Bankası bünyesinde memurluk (1934-1935)
- Robert Kolej çatısı altında öğretmenlik görevi (1938-1943)
- Orta Doğu Teknik Üniversitesi kurucu ve mütevelli heyeti azası (1955-1960)
- İ.Ü. Basın Yayın Yüksek Okulu öğretim görevlisi (1979-1985)
Yayıncılık faaliyetlerini büyütmek amacıyla 1940 yılında Tasvîr-i Efkâr gazetesini çıkarmaya başladı. Bir yıl sonra gazetenin adını Tasvir olarak değiştirdi. Aynı dönemde Son Saat gazetesinin de kuruculuğunu ve yöneticiliğini üstlendi. Kurduğu Tasvir Neşriyatı aracılığıyla yaklaşık altmış adet kıymetli kitabın basılmasını sağladı. Ayrıca Beyoğlu Kitap Sarayı Müesseseleri'ni kurarak kültür dünyasına büyük katkı sundu. Dönemin iktidarlarıyla basın özgürlüğü mücadelesine giriştiği bu fırtınalı yıllarda gazetesi on yedi kez kapatılırken, kendisi de otuz beş kez mahkeme kapılarına gitmek zorunda kalmıştır.
Siyasi Hayatı ve Demokrasi Mücadelesi
Ziyad Ebüzziya, basın alanındaki yoğun mücadelesinin ardından 1949 yılında gazetelerini kapatarak aktif politikaya girmeye karar verdi. Demokrat Parti kurucularından olan siyasetçi, 1950 yılındaki genel seçimlerde DP listesinden Konya Milletvekili olarak parlamentoya girdi. TBMM çatısı altında IX. ve X. dönemlerde Konya milletvekilliği görevini başarıyla sürdürdü. Ancak 1945 yılından beri üyesi olduğu Demokrat Parti'den, 1955 yılında yaşanan ünlü 19'lar Hareketi sonrasında ihraç edilmiştir. Siyasi duruşundan taviz vermeyen Ebüzziya, aynı yıl kurulan Hürriyet Partisi'nin kurucu üyeleri ve yönetim kurulu üyeleri arasında yer aldı.
Partideki aktif görevini 1958 yılına kadar sürdüren tecrübeli siyasetçi, 1957 yılında gerçekleştirilen seçimlerde hem İstanbul hem de Konya'dan Hürriyet Partisi milletvekili adayı gösterilmesine rağmen parlamentoya girememiştir. Siyasi kariyeri boyunca dış ilişkilerde de önemli sorumluluklar üstlendi. Avrupa Konseyi Parlamenter Meclisi'nde uzun yıllar Türkiye temsilcisi olarak görev yaptı. Aynı zamanda Dünya Parlamentolar Birliği ile Avrupa Parlamentolar Birliği Türk Temsilciliği görevlerini yürüttü. Avrupa Konseyi Kalkınma Fonu bünyesinde de ülkemizi temsil ederek uluslararası alanda etkin faaliyetler gerçekleştirdi.
Kültür Hayatına Katkıları ve Eserleri
Ziyad Ebüzziya, sadece basın ve siyasette değil, ülkemizin iktisadi ve kültürel kurumlarının yönetiminde de önemli sorumluluklar üstlenmiştir. Güven Sigorta Şirketi, Denizcilik Bankası ve Deniz Nakliyat Şirketi gibi kuruluşların yönetim kurullarında aktif üyelik görevlerinde bulunmuştur. Ayrıca Türk Kültürüne Hizmet Vakfı'nın kurucu üyeleri arasında yer alarak vakfın yönetim kurulunda da dönem dönem çalışmıştır.
Onun geniş kitlelerce tanınmasını sağlayan en önemli eserlerinden biri, 1946 ile 1970 yılları arasında aralıksız yayımlanan ve adeta bir resimli duvar ansiklopedisi olan meşhur Ebüzziya Takvimi'dir. Kendi yayınevinde "Kim Kimdir?" serisi altında çeşitli biyografik yayınlar hazırlamıştır. Dedesi Ebüzziya Tevfik'in yarım kalan "Yeni Osmanlılar Tarihi" eserini derinlemesine inceledi, genişletti ve üç cilt halinde yeniden yayımladı. Fransızca ve Türkçe hakimiyeti sayesinde Ahmed Rıza'nın kaleme aldığı "Batı'nın Doğu Politikasının Ahlaken İflası" isimli eserini 1984 yılında dilimize çevirmiştir. Evli ve iki çocuk babası olan yazar, ünlü seramik sanatçısı Alev Ebüzziya'nın da babasıdır. İstanbul'da vefat eden aydın, geride basın ve kültür tarihimize iz bırakan devasa bir miras bırakmıştır.