Yusuf Ziya Özcan, Türk akademisyen, diplomat ve bürokrat olarak Türkiye'nin eğitim ve dış politika sahnesinde önemli roller üstlenmiş bir isimdir. 5 Mart 1951 tarihinde Ankara'nın Polatlı ilçesinde dünyaya gelen Özcan, özellikle Yükseköğretim Kurulu (YÖK) Başkanlığı ve Polonya Büyükelçiliği gibi kritik görevleriyle tanınmaktadır. Akademik kariyerini sosyoloji alanında şekillendiren ve ODTÜ'de uzun yıllar hizmet veren bilim insanı, Türkiye'nin eğitim politikalarının şekillenmesinde ve uluslararası temsilinde etkin bir figür olmuştur.
Akademik Yaşamı ve Araştırmaları
Akademik çalışmalar onun temel odak noktasıdır. Orta Doğu Teknik Üniversitesi (ODTÜ) Sosyoloji Bölümü bünyesinde yürüttüğü öğretim üyeliği ve bilimsel faaliyetler, onun akademik kimliğinin merkezinde yer alır. Türkiye'deki çalışmalarının yanı sıra yurt dışı deneyimi de bulunan akademisyen, 1992 ile 1994 yılları arasında Malezya İslam Üniversitesi bünyesinde misafir öğretim üyesi statüsüyle görev yapmıştır. Bu süreçte çeşitli araştırmalara imza atan Özcan, geleneksel Müslüman toplumlardaki yaşam standartları üzerine çalışmıştır. Yazar, bu dönemde ayrıca İslam inancının ekonomik kalkınma üzerindeki etkilerini metodolojik açıdan ele alan ve bu konudaki karşıt görüşlerin kanıtlarını inceleyen bilimsel projeler yürüttüğü gibi araştırmalar yapmıştır. Edindiği akademik birikimle Türkiye'ye dönen Özcan, ODTÜ'deki görevine devam ederken TÜBİTAK Başkan Yardımcılığı görevini de üstlenmiştir.
Bürokrasi, Diplomasi ve Kamuoyu Çalışmaları
Akademik başarılarının ardından idari ve bürokratik mekanizmalarda sorumluluk alan Özcan, Yükseköğretim Kurulu (YÖK) Başkanlığı makamına getirilmiştir. Bu dönemde yükseköğretim sisteminin idaresinde kritik kararlar alan bürokrat, aynı zamanda kamuoyu araştırma sektörüne de yön vermiştir. Kuruculuğunu üstlendiği Pollmark Piyasa ve Kamuoyu Araştırmaları Şirketi, Türkiye'nin siyasi gündeminde etkin bir rol oynamıştır. Bu şirket araştırma faaliyetleri gerçekleştirmiştir. Kurum, Abdullah Gül'ün cumhurbaşkanlığına seçildiği kritik süreç öncesinde iktidardaki AK Parti örgütü adına anket çalışmalarını koordine etmiştir. Özcan ayrıca, Ankara merkezli bir düşünce kuruluşu olan Uluslararası Stratejik Araştırmalar Kurumu (U.S.A.K.) bünyesinde Bilim ve Danışma Kurulu Başkanlığı yapmıştır. Bilimsel yayıncılık alanında da yer alan akademisyen, Uluslararası Hukuk ve Politika (UHP) dergisinin yazı kurulunda da görev almıştır.
Bürokrasideki etkinliğinin ardından diplomatik alana adım atan Özcan, 30 Mayıs 2012'de Resmi Gazete'de yayımlanan kararnameyle Polonya Büyükelçisi olarak atanmıştır. Temmuz ayında görevine resmen başlamıştır. Diplomat asıllı temsilci olarak Türkiye'yi başarıyla temsil etmiştir. Yaklaşık dört yıl süren diplomatik misyonun ardından, yaş haddinden emekli olması sebebiyle 23 Şubat 2016 tarihli kararnameyle merkeze çekilmiştir.
Siyasi Kariyeri ve Güncel Faaliyetleri
Emekliliğinin ardından aktif siyasi ve toplumsal tartışmaların içinde yer almaya devam eden Özcan, ÖSYM soru güvenliği ile ilgili iddialarıyla da dikkat çekmiştir. Fetullahçı yapılanma üyeliğiyle suçlanan firari savcılar Zekeriya Öz ve Şadan Sakınan'ın, kurumun geçmişte kullandığı ve gelecekte kullanmak üzere sakladığı soruların tamamını ele geçirdiğini iddia etmiştir.
Bürokratik ve diplomatik tecrübelerini siyasete aktarmayı hedefleyen Özcan, 2019 yılında Gelecek Partisi'nin kuruluş süreçlerinde yer almıştır. Partinin Kurucular Kurulu Üyeleri arasında yer alan akademisyen, hâlen partinin Eğitim Politikaları İzleme Kurulu Başkanlığı görevini aktif olarak yürütmektedir. Eğitim alanındaki çalışmalarına devam etmektedir.
Yusuf Ziya Özcan'ın mesleki kariyeri boyunca üstlendiği başlıca görevler şunlardır:
- Yükseköğretim Kurulu (YÖK) Başkanlığı
- TÜBİTAK Başkan Yardımcılığı
- ODTÜ Sosyoloji Bölümü Öğretim Üyeliği
- Polonya Büyükelçiliği
- U.S.A.K. (Uluslararası Stratejik Araştırmalar Kurumu) Bilim ve Danışma Kurulu Başkanlığı
- Gelecek Partisi Eğitim Politikaları İzleme Kurulu Başkanlığı