Ukrayna siyasi tarihinin en çalkantılı dönemlerine damgasını vuran devlet adamı Viktor Yanukoviç, 9 Temmuz 1950 tarihinde Donetsk Oblastı'na bağlı Yenakijeve yakınlarındaki Hukovka köyü'nde dünyaya geldi. Annesi hemşire, babası ise lokomotif makinisti olan Yanukoviç, çocuk yaşta ebeveynlerini kaybederek öksüz ve yetim kaldı. Bu büyük kaybın ardından Varşova'da babaannesi tarafından yetiştirilen Yanukoviç, mühendislik eğitimiyle başladığı kariyer basamaklarında ülkesinin en yüksek karar mercii olan cumhurbaşkanlığı koltuğuna kadar yükselmeyi başardı. Ancak Avrupa Birliği ile entegrasyon yerine Rusya ile yakınlaşmayı tercih etmesi, 2014 yılında ülkeyi iç savaşın eşiğine getiren büyük halk protestolarına ve kendi siyasi çöküşüne yol açtı. Ukrayna parlamentosu tarafından görevden alınan ve vatana ihanet suçundan gıyabında mahkum edilen eski lider, günümüzde Rusya'da sürgün hayatı yaşamaktadır.
Zorluklarla Dolu Gençlikten Vali Koltuğuna
Genç yaşta yaşadığı büyük aile kayıplarının ardından Varşova'da babaannesi tarafından büyütülen Yanukoviç, eğitimine büyük kararlılıkla devam etti. 1980 yılında Donetsk Millî Teknik Üniversitesi'nin otomobil mekanik mühendisliği bölümünden başarıyla mezun oldu. Mezuniyetinin hemen ardından iş hayatına atılarak bir ulaştırma şirketinde şeflik ve yöneticilik görevlerini üstlendi. Mesleki gelişimini sürdürmek amacıyla Ukrayna Dış Ticaret Akademisi'nde de eğitim gördü. Siyaset dünyasına 1996 yılının Ağustos ayında Donetsk Oblastı Vali Yardımcılğı göreviyle adım attı. Gösterdiği performansla 1997'den 2002 yılına kadar ülkenin doğusundaki kritik bir eyalet olan Donetsk Oblastı'nın valiliğini yürüttü. Bölgesel gücünü ulusal siyasete taşımak amacıyla 19 Nisan 2003 tarihinde Bölgeler Partisi'nin lideri seçildi.
Kariyeri boyunca üstlendiği başlıca idari ve siyasi roller şunlardır:
- Donetsk Oblastı Vali Yardımcısı ve Valisi,
- Bölgeler Partisi Lideri,
- Ukrayna Başbakanı,
- Ukrayna Cumhurbaşkanı.
Başbakanlık Yılları ve Turuncu Devrim Sınavı
Viktor Yanukoviç, 2002–2004, 2004–2005 ve 2006–2007 yıllarında Ukrayna Başbakanı olarak görev yaptı. İlk olarak 21 Kasım 2002 ile 7 Aralık 2004 arasında başbakanlık yaptıktan sonra, 28 Aralık 2004 ile 5 Ocak 2005 tarihleri arasında da bu görevi sürdü. Siyasi kariyerinin en büyük sınavını 2004 yılındaki cumhurbaşkanlığı seçimlerinde verdi. Rakibi Viktor Yuşçenko ile karşı karşıya geldiği bu tarihi seçimde, ilk açıklamalara göre Yanukoviç yüzde 49,42 oy alırken rakibi yüzde 46,69'da kaldı. Ancak Yuşçenko, Donetsk ve Lugansk eyaletlerinde seçimlere hile karştırıldığını öne sürerek taraftarlarından Kiev'de gösteri düzenlemelerini talep etti. Kiev'in Bağımsızlık Meydanı ve parlamento binası önünde başlayan bu kitlesel eylemler, ülke tarihine Turuncu Devrim adıyla geçti. Protestoların büyümesi üzerine 429 milletvekilinden oluşan parlamento, 255 oyla seçim sonuçlarını geçersiz saydı. Yenilenen seçimlerde Yuşçenko yüzde 51,99 oy alırken, Yanukoviç yüzde 44,20'de kaldı. İtirazları reddedilen Yanukoviç, yenilgiyi kabul etmek zorunda kaldı ve Yuşçenko 23 Ocak 2005'te yemin ederek göreve başladı.
Cumhurbaşkanlığı, Euromaidan ve Rusya Sürgünü
Siyasi arenadan çekilmeyen Yanukoviç, 2006–2007 yıllarında yeniden başbakanlık makamına gelmeyi başardı. Ardından 25 Şubat 2010 ile 22 Şubat 2014 tarihleri arasında Ukrayna'nın 4. cumhurbaşkanı olarak görev yaptı. Cumhurbaşkanlığı döneminde, hazırlanan Ukrayna-Avrupa Ortaklık Anlaşması'nı imzalamayı reddetti. Bunun yerine Rusya ile daha yakın ilişkiler kurmayı ve Rusya'nın mali kredi kurtarma paketini tercih etti. Bu karar, başkent Kiev'de Euromaidan olarak adlandırılan büyük protestoları tetikledi. Şubat 2014'te güvenlik güçleri ile göstericiler arasındaki şiddetli çatışmalar can kayıplarına yol açtı. Ülke iç savaşın eşiğine gelince Yanukoviç, 21 Şubat 2014'te Rusya'ya kaçmak zorunda kaldı. Ertesi gün parlamento kararıyla görevden azledildi.
Siyasi kriz derinleşirken doğudaki Donbas bölgesinde Rusya yanlıları bağımsızlık ilan etti ve Rusya Kırımı ilhak etti. Sonraki seçimlerde Petro Poroşenko yeni cumhurbaşkanı seçildi. Ukrayna mahkemesi ise gıyabında yargıladığı Yanukoviç'i şu suçlamalarla yargılamaya başladı:
- Devlete ihanet,
- Ukrayna'nın devlet sınırlarının değiştirilmesine yönelik kasıtlı eylemler,
- Ukrayna'ya yönelik saldırılara yardımcı olmak.
24 Ocak 2019 tarihinde Ukrayna mahkemesi tarafından vatana ihanetten gıyaben 13 yıl hapis cezasına çarptırıldı.
Özel Yaşamı ve Aile Dramı
Siyasi fırtınalarla dolu yaşamına paralel olarak Yanukoviç'in aile hayatı da acı bir kayıpla sarsıldı. 1971 yılında Lüdmila Oleksandrivna Nastenko ile evlenen Yanukoviç'in Viktor ve Oleksandr adında iki oğlu oldu. Eski liderin siyasetçi olan küçük oğlu Viktor Viktoroviç Yanukoviç, 24 Mart 2015 tarihinde Baykal Gölü'nde kırılan buzun içine düşerek henüz 34 yaşındayken hayatını kaybetti.