Elefterios Venizelos, 23 Ağustos 1864 tarihinde o zamanlar Osmanlı İmparatorluğu sınırları içerisinde yer alan Girit adasının Hanya şehri yakınlarındaki bir köyde dünyaya geldi. Doğduğu dönemde adada Osmanlı yönetimine karşı Rumlar tarafından başlatılan silahlı isyan hareketleri devam etmekteydi. Adada huzur ortamı tamamen kaybolmuştu. Siyasi çalkantıların ortasında büyüyen Venizelos, isyanlar nedeniyle sürgün cezasına çarpıtılan babasının durumu dolayısıyla ilk öğrenim hayatını Syros Adası üzerinde tamamladı. Ayrıca eğitimini daha sonra Atina'da devam ettirerek buradaki köklü Atina üniversitelerinde hukuk eğitimi aldı ve akademik altyapısını güçlendirdi. Hukuk eğitimini başarıyla tamamladıktan sonra 1889 yılında doğup büyüdığü Girit adasına avukatlık mesleğini icra etmek üzere geri döndü. Genç avukat adada büyük ilgi gördü. Kısa sürede yerel siyasette kendine yer edinmeyi başaran genç avukat, Girit Yerel Meclisine üye olarak seçilmeyi başardı. Adanın Yunanistan ile birleşmesini hedefleyen Megali Idea doğrultusundaki isyanların liderliğini üstlenerek, 1897 yılındaki Osmanlı-Yunan Savaşı'nın patlak vermesine yol açan büyük ayaklanmaları başlatan isim oldu. Savaş meydanında Yunan ordusu ağır bir yenilgi almasına rağmen, dönemin küresel aktörlerinin diplomatik müdahaleleri ve desteği sayesinde Girit'te Osmanlı Devleti'ne bağlı özerk bir yönetim modeli hayata geçirildi.
Girit Özerk Yönetimi ve Yükseliş Yılları
Yeni kurulan özerk yapının başına 1898 yılında Yunan kralının oğlu Prens Georgios yüksek komiser olarak atanırken, Venizelos da bu özerk hükümetin Adalet Bakanlığı görevine getirildi. Kendisi aynı zamanda adadaki özerk idarede aktif rol oynayan önemli bir figürdü. Savaş esnasında adaya müdahale amacıyla gelen İngiltere, Fransa, Rusya ve İtalya askeri birlikleri, barş gücü sğıfatıyla bölgedeki varlıklarını sürdürmeye devam ettiler. Osmanlı kuvvetlerinin adadan tamamen çekilmesiyle savunmasız kalan Müslüman ahali, can güvenlikleri endişesiyle Girit topraklarını kitleler halinde terk etmeye başladı. Yönetim içindeki fikir ayrılıkları derinleşirken, Venizelos'un 1906 yılında başlattığı yeni bir silahlı ayaklanma sonucunda Prens Georgios görevini bırakarak istifa etmek zorunda kaldı. Bu gelişme onun gücünü pekiştirdi. Atina'daki askeri darbe ve siyasi huzursuzluklar nedeniyle Kral Konstantin meclisi feshederek ülkeyi erken genel seçimlere götürdü. Bu seçimlerde Venizelos'un kurucusu olduğu Liberal Parti ezici bir çoğunluk elde etti ve kendisi 1911 yılında Yunanistan Başbakanı olarak hükümeti kurdu.
Balkan Savaşları ve Birinci Dünya Savaşı
Başbakanlık makamına gelen diplomat, Sırbistan, Bulgaristan ve Karadağ ile ortak bir diplomatik zemin yaratarak Balkan Birliği'ni kurmayı başardı. Bu askeri ittifakın gücünü arkasına alarak Osmanlı İmparatorluğu'na savaş ilan eden hükümet, Birinci Balkan Savaşı'nda Türkiye'ye büyük askeri ve coğrafi zararlar verdi. Savaşın sonucunda, 30 Mayıs 1913 tarihinde Girit adasının resmen Yunanistan sınırlarına dahil edilmesini sağladı. Osmanlı'dan elde ettiği yeni geniş toprakları kaybetmekten korkan tecrübeli devlet adamı, Birinci Dünya Savaşı patlak verdiğinde başlangıçta tarafsız bir pozisyon almayı tercih etti. Ancak İtilaf Devletleri'nin sunduğu cazip toprak vaatlerine inanarak Çanakkale Cephesi'ne askeri güç gönderme girişiminde bulununca, Alman yanlısı olan Kral Konstantin ile karşı karşıya gelerek 1915 yılında istifaya zorlandı. Aynı sene içinde düzenlenen genel seçimlerde halkın desteğiyle yeniden iktidara gelse de Sırbistan saflarında savaşa girme yönüdeki kararlılığı onun kral tarafından ikinci kez görevden el çektirilmesine neden oldu. Bu kritik süreç onu asla yıldırmadı.
Kraliyet yanlılarının Alman imparatorluğunu destekleme yönüdeki yoğun çabalarına rağmen Venizelos, diplomatik hamleleriyle Yunanistan'ı Alman karşıtı koalisyonun yanında savaşa dahil etmeyi başardı. İtilaf Devletleri'nden İzmir'in işgali yönünde onay ve askeri destek aldıktan sonra, 15 Mayıs 1919 tarihinde Yunan ordusunu İzmir kıyılarına çıkardı. Birinci Dünya Savaşı'nın ardından 1920 yılında imzalanan Sevr Antlaşması'nın getirdiği avantajlarla Ege Adaları'nın büyük kısmını, Doğu Trakya'yı ve İzmir'i ülkesinin sınırlarına kattı. Batı Anadolu içlerine kadar askeri operasyonları genişletse de Türk milletinin başlattığı İstiklal Savaşı'nın kesin zaferle sonuçlanması üzerine büyük bir mağlubiyet yaşadı. Oynadığı bu büyük kumar başarısız olmuştu. 1922 ve 1923 yıllarında müzakere edilen Lozan Antlaşması hükümleri çerçevesinde İzmir ve Doğu Trakya topraklarını yeniden Türkiye'ye devretmek zorunda kaldı.
Muhalif Hükümetten Sürgün Yıllarına
Venizelos, siyasi mücadelesi boyunca şu önemli askeri ve diplomatik adımları atmıştır:
- 1916 yılında Selanik merkezli muhalif bir hükümet kurarak Atina'daki krallık yönetimine doğrudan meydan okudu.
- 1917 yılında Kral Konstantin'in tahtından feragat etmesiyle birlikte başkente dönerek yönetimin tek lideri haline geldi.
- 1918 yılında hazırladığı özel muhtıradaki hedefleri gerçekleştiremeyince, İngiliz desteğine güvenerek 1919'da Türkiye ile doğrudan savaşa girdi.
Nöyyi ve Sevr antlaşmalarının sağladığı kazanımlarla Megali Idea düşlerini gerçekleştiremeyen lider, 1928 yılında kurulan milli birlik hükümetinin başına geçerek yeniden iktidar koltuğuna oturdu. İkinci iktidar döneminde Türkiye ile ilişkileri normalleştirmek adına barşçı diplomatik girişimlerde bulundu. Hatta 1930'lu yıllarda Ankara ile doğrudan temas kurarak iki ülke arasındaki tarihi gerginlikleri ve sınır anlaşmazlıklarını ortadan kaldırmayı başardı. Fakat ülkesinde yaşanan derin ekonomik dengesizlikler ve toplumsal huzursuzluklar nedeniyle 1933 yılında iki defa hükümetten çekilmek durumunda kaldı. Aynı yıl cumhuriyetçi subayların gerçekleştirdiğı askeri müdahaleyle yönetimden tamamen uzaklaştırıldı. Bu darbe onun aktif siyasi kariyerinin fiilen sonunu hazırladı. 1935 yılında kaybettiği iktidarı geri almak amacıyla başarısız bir karşı devrim girişiminde bulunan tecrübeli siyasetçi, bu teşebbüsünün ardından Fransa'nın başkenti Paris'e sürgün edildi. Girişimleri ne yazık ki başarısızlıkla sonuçlandı. Venizelos, yaşamının son günlerini geçirdiği Paris'te 18 Mart 1936 tarihinde 72 yaşında hayatını kaybetti.