Üsküplü Ali, yirminci yüzyılın ilk çeyreğinde Osmanlı Devleti'nin vatan savunmasında son derece kritik görevler alan seçkin bir Türk komutandır. Osmanlı ordusunun istihbarat ve özel operasyon gücü olan Teşkilat-ı Mahsusa'nın en aktif üyeleri arasında yer alan bu cesur asker, cephelerdeki faaliyetleriyle bilinir. Birinci Dünya Savaşı döneminde Irak coğrafyasında gösterdiği üstün mücadele azmiyle öne çıkan askeri şahsiyet, esir düştüğü düşman kamplarından kaçarak düzenlediği milis harekâtlarıyla askeri tarihe geçmiştir. Onun cephe gerisinde ve doğrudan muharebe alanlarında sergilediği stratejik hamleler, İngiliz işgal kuvvetlerine karşı yürütülen bölgesel direnişin en kritik aşamalarını oluşturur. Kut'ül Amare savunmasında gösterdiği eşsiz fedakarlıklar ve cesaret dolu adımlar, askeri dehasını kanıtlayan en somut örnekler arasındadır.
Teşkilat-ı Mahsusa ve Kurna Savaşı Esareti
Askeri kariyerine 1914 yılında doğrudan Osmanlı ordusunun 38. Tümen bünyesinde görev alarak başlayan Üsküplü Ali, cephedeki ilk büyük sınavını Kurna Savaşı sırasında vermiştir. Bu kanlı ve amansız muharebede Albay Suphi Bey komutasındaki askeri birliklerle birlikte omuz omuza çarpışan kahraman asker, cephede adeta devleşmiştir. Ancak savaşın getirdiği son derece olumsuz koşullar neticesinde, komutanı Albay Suphi Bey ve beraberindeki dört yüz Türk askeriyle birlikte İngiliz kuvvetlerine esir düşmüştür. Kamptaki esareti uzun sürmedi. Üsküplü Ali, üstün bir askeri zekâ ve cesaret örneği sergileyerek esir tutulduğu bu düşman kampından kaçmayı başarmıştır.
Milis Birlikleriyle Abadan ve Kut'ül Amare Yolları
Esaretten kurtulur kurtulmaz vatan savunmasına kaldığı yerden devam eden Üsküplü Ali, bölgedeki milis birlikleri hızla kendi komutası altında bir araya getirmeyi başarmıştır. Bu yerel vatansever güçlerle birlikte son derece stratejik öneme sahip olan Abadan Petrol Rafinerisi üzerine ani ve son derece kararlı bir harekât düzenlemiştir. Rafineriyi zapt eylemi büyük ses getirdi. İngilizlerin bölgedeki en önemli ikmal hatlarına ağır darbe vurulmuştu. Bu büyük başarının ardından, Mart 1915 tarihindeki Şuaybe Muharebesi'nde de komuta ettiği milis güçlerle ön saflarda çarpışmıştır. Muharebenin tamamlanmasıyla birlikte, elindeki güçleri daha güvenli noktaya çekmek amacıyla Abadan bölgesinden Kut'ül Amare yönüne doğru son derece sistemli bir geri çekilme gerçekleştirmiştir.
Kut'ül Amare Savunması ve Kahramanlık Madalyası
Kut'ül Amare'ye ulaşan Üsküplü Ali, 2-3 Haziran 1915 tarihlerinde İngiliz ordusunun başlattığı yoğun ve acımasız taarruzlara karşı şehri kahramanca savunmuştur. İngiliz kuvvetleri bu savunma sırasında iki yüz askerini kaybetmesine rağmen ilerlemeyi sürdürmüş ve nihayet 3 Haziran 1915'te Kut'ül Amare'yi resmen işgal etmiştir. Ancak bu işgal direnişi bitirmedi. Üsküplü Ali, düzenli askeri ordunun bölgeden çekilmesinin ardından şehir bünyesinde gizlenerek İngiliz işgal kuvvetlerine karşı yıpratma savaşını sürdürmüştür. Yaklaşık bir yılı aşkın süre boyunca sokak sokak, bina bina büyük bir inatla sürdürülen bu şehir içi mücadele, işgalciler için bir kabusa dönüşmüştür.
Bu yıpratıcı direniş sürecinde Türk komutan, İngiliz askeri gücünün lojistik imkanlarını tamamen yok etmeye yönelik son derece riskli bir sabotaj eylemine karar vermiştir. İşgal altındaki şehir merkezinde yer alan devasa askeri cephaneliği ve düşmanın tüm yiyecek ambarını havaya uçurarak İngiliz ordusuna telafisi imkansız ağır kayıplar verdirmeyi başarmıştır. Bu büyük sabotaj eylemi, işgal ordusunun bölgedeki savaş kabiliyetini büyük ölçüde sınırlandırmış ve düşman kuvvetlerini çaresiz bırakmıştır. Şehir içinde 29 Haziran 1916 tarihine dek kesintisiz sürdürülen bu destansi mücadelenin ve kazanılan zaferin ardından Üsküplü Ali, gösterdiği eşsiz yararlılıklar vesilesiyle Üsteğmen rütbesine terfi ettirilmiştir. Bu olağanüstü askeri başarıları, Osmanlı devlet makamları tarafından kendisine takdim edilen şerefli bir Harp Madalyası ile taçlandırılmıştır.
Katıldığı Askeri Operasyonlar ve Çatışmalar
- Kurna Savaşı (1914): Albay Suphi Bey komutasında katıldığı ve esir düştüğü muharebe.
- Abadan Petrol Rafinerisi Harekâtı (1915): Esir kampından kaçtıktan sonra milis birlikleriyle gerçekleştirdiği zapt eylemi.
- Şuaybe Muharebesi (Mart 1915): Bölgedeki İngiliz ilerleyişine karşı ön saflarda yer aldığı çatışma.
- Kut'ül Amare Savunması (1915-1916): İngiliz ordusuna cephanelik ve gıda sabotajlarıyla ağır kayıplar verdirdiği tarihi direniş.