Türk televizyonculuğunda dönem dizilerinin öncüsü kabul edilen ünlü yönetmen, senarist ve yapımcı Tomris Giritlioğlu, 23 Eylül 2024 tarihinde İstanbul'da hayata gözlerini yumdu. Sanat dünyası büyük bir değerini yitirdi. 1955 yılında Adana'da dünyaya gelen usta sanatçı, Türkiye'nin yakın tarihine ayna tutan derinlikli projeleriyle sinema dünyasında silinmez izler bıraktı. Toplumsal hafızayı tazeleyen cesur yapımlarıyla tanınan yönetmen, özellikle Varlık Vergisi gibi hassas tarihi konuları işleyen eserleriyle geniş kitlelere ulaştı. Kendine has üslubuyla sinemamızın unutulmaz isimleri arasına giren Giritlioğlu, geride sinema üçlemeleri ve kült televizyon yapımları bıraktı.
Eğitim Yılları ve TRT Dönemindeki İlk Çalışmalar
Çocukluğunun ilk yıllarını Adana'da geçiren Giritlioğlu, ilkokul üçüncü sınıftan sonra eğitimine TED Ankara Koleji bünyesinde devam etti. Yükseköğrenimini ise Hacettepe Üniversitesi İngilizce Dil Bilimi Bölümü'nde başarıyla tamamlayarak mezun oldu. Üniversite yıllarında çevresinde oldukça aktif ve sıkı bir devrimci olarak bilinen genç Tomris, sinema yönetmenliği konusundaki kararını da yine bu öğrencilik döneminde verdi. Sinema tutkusu o yıllarda başladı. Akademik eğitimini tamamladıktan kısa bir süre sonra, 1979 yılında TRT çatısı altında çevirmenlik yaparak profesyonel iş yaşamına adım attı.
Sanatçının özel ve mesleki hayatındaki en önemli dönüm noktalarından biri, 1977 senesinde TRT Haber Dairesi Başkanı olarak görev yapan Aycan Giritlioğlu ile gerçekleştirdiği ve tam yirmi iki sene boyunca sürdürdüğü evliliğidir. Eşinin 1976'daki Zagreb uçak kazasında ilk ailesini kaybetmesinin ardından kurulan bu birliktelikten, 1980 yılında oğulları Ilgaz Giritlioğlu dünyaya geldi. Eşinin 12 Eylül askeri darbesi sonrasında kurumdan uzaklaştırılması gibi zorlu dönemleri birlikte göğüsleyen çiftin evliliği 22 yıl sürdü. Öte yandan ünlü şarkıcı Deniz Arcak ile amca kızı olan usta isim, aile bağlarıyla da sanat camiasında biliniyordu.
Kameranın Arkasına Geçiş ve Sinema Üçlemesi
Tomris Giritlioğlu, 1981 yılında kurumun açtığı yardımcı prodüktörlük sınavını kazanarak Çocuk Programları Bölümü'ne geçiş yaptı. Burada edindiği tecrübelerin ardından Eğitim Kültür ve Belgesel Programları birimlerinde görev alarak belgesel çalışmalarına yoğunlaştı. Sanatçının bu birimlerde yönettiği dramatik belgeseller şunlardır:
- Ahmet Muhip Dranas
- Dün Bugün
- Tabletten Kasete
- İşte Beyoğlu
1988 yılında Drama Bölümü'ne geçerek bir yıl sonra Kantodan Tangoya adlı mini diziyi çekti. İlk uzun metrajlı sinema filmi olan Suyun Öte Yanı'nı ise 1991 yılında tamamladı.
Ege'nin iki yakasındaki mübadele öyküsünü perdeye taşıyan bu ilk film, İstanbul ve Ankara film festivallerinden önemli ödüllerle döndü. Ardından 1994'te Ahmet Hamdi Tanpınar'ın ünlü eseri Yaz Yağmuru'nu sinemaya uyarlayan yönetmen, edebi adaptasyonlardaki gücünü kanıtladı. Hemen bir yıl sonra Mehmet Eroğlu'nun romanından esinlendiği 80. Adım filmiyle İstanbul ve Ankara'da En İyi Yönetmen ödüllerini topladı. Başarılı yönetmenin olgunluk eseri sayılan, 1940'ların Varlık Vergisi ile Aşkale sürgününü konu alan Salkım Hanımın Taneleri ise 1999'da ona büyük bir şöhret kazandırarak Altın Portakal'da En İyi Film seçildi. Bu başarı sinema tarihine geçti.
Televizyonda Çığır Açan Yapımlar ve Mirası
Usta yönetmen, 2002 yılında TRT bünyesinden emekli olarak televizyon dizileri üretimine ağırlık vermeye başladı. Tarihsel dramalarla televizyon dünyasında yeni bir kapı araladı. Tasarladığı Kurşun Yarası ve Çemberimde Gül Oya gibi efsaneleşen projelerle televizyonculukta yeni bir çığır açtı. Sinemadaki üçlemesini ise 2008 yılında vizyona giren Güz Sancısı filmiyle nihayete erdirdi. Eserleri bugün de ilgi görüyor. Hayatı boyunca özgün ve nitelikli projelere can veren üretken sanatçı, geride çok değerli bir kültürel miras bırakarak aramızdan ayrıldı.