Thomas Henry Huxley Kimdir?

İngiltere’nin Ealing kasabasında 4 Mayıs 1825 tarihinde dünyaya gelen ünlü doğa bilimci Thomas Henry Huxley, Charles Darwin’in ortaya koyduğu evrim teorisini cesurca savunması ve felsefe dünyasına kazandırdığı agnostisizm kavramıyla tanınan çığır açıcı bir biyologdur. Kaleme aldığı eserler ve yürüttüğü akademik çalışmalarla modern bilimin temellerini atan bu isim, 29 Haziran 1895 tarihinde Eastbourne’de hayata gözlerini yumuştur. George ve Rachel Huxley çiftinin yedinci evladı olarak doğan araştırmacı, kısıtlı bir örgün eğitim almasına rağmen kendi gayretiyle tarihin en saygın bilim insanları arasına girmeyi başarmıştır.

Denizlerden Akademinin Zirvesine Uzanan Yolculuk

Küçük yaşlardan itibaren entelektüel merakıyla öne çıkan Huxley, babasının ders verdiği okulda sadece iki yıl eğitim görebildi. Henüz on iki yaşındayken jeoloji ve mantık alanındaki ağır eserleri incelemeye başlayan genç deha, 1835 sonrasında kendi kendine Almanca öğrendi. Coventry'ye taşınan ailesinin maddi imkansızlıkları nedeniyle, 1838 ile 1841 yılları arasında Londra’nın yoksul semtlerinde bir pratisyen hekimin yanında çıraklık yaptı. Bu deneyimin ardından Charing Cross Hastanesi Tıp Okulu’ndan kazandığı karşılıksız burs sayesinde 1842-1845 yılları arasında tıp eğitimi aldı.

Bursunun kesilmesi üzerine 1846 yılında, yirmi bir yaşındayken Kraliyet Donanması’na bağlı HMS Rattlesnake gemisinde yardımcı cerrah olarak göreve başladı. Güney Denizi’nde dört yıl süren bu keşif gezisi, genç araştırmacının kariyerinde büyük bir dönüm noktası oldu. Avustralya ve Yeni Gine arasındaki sularda, geminin zorlu şartlarına rağmen mikroskobuyla deniz canlılarını aralıksız inceledi. Gönderdiği bilimsel raporlar Royal Society ve Kraliyet Enstitüsü dergilerinde yayımlanınca, 1850'de ülkesine döndüğünde artık tanınan bir biyologdu.

Donanmadan aldığı özel izinle topladığı örnekleri üç yıl boyunca inceleyen Huxley, 1852 yılında Royal Society üyeliğine layık görüldü. Akademik başarıları sayesinde aralarında Oxford, Cambridge, Edinburgh ve Dublin'in de bulunduğu sekiz farklı prestijli üniversiteden onursal doktora unvanı aldı.

Darwin'in Yol Arkadaşlığı ve Agnostisizmin Doğuşu

Thomas Henry Huxley, 1850'li yıllarda kafadanbacaklılar, hayvan davranışları, sinir yapısı ve omurgalı kafatası teorileri üzerine çok sayıda araştırma yayınladı. Kuşların günümüzde de geçerliliğini koruyan modern sınıflandırmasını yapan araştırmacı, geçmiş jeolojik dönemlerin canlı dünyasına ışık tuttu. Deniz Kuvvetleri’ndeki görevine geri dönmeyi reddettiği için 1854'te ordudan çıkarılsa da aynı yıl Londra Maden Okulu’nda profesörlük makamına getirildi. Bu eğitim kurumunun ilerleyen yıllarda Kraliyet Bilim Yüksekokulu’na dönüşmesinde öncü rollerden birini üstlendi.

Charles Darwin’in 1859 tarihli Türlerin Kökeni adlı devrimsel eseri yayımlanmadan evvel, onu hararetle destekleyen az sayıdaki seçkin bilim insanından biri oldu. İki dahi arasında başlayan bu dostluk, ömür boyu sürdü. Haziran 1860’ta Oxford’da piskopos Samuel Wilberforce ile girdiği meşhur evrim tartışması, bilim tarihinin en unutulmaz anları arasına girdi. Darwin'in teorisini halka anlatmak amacıyla 1863’te Evidence as to Man's Place in Nature (İnsanın Doğadakı Yerine İlişkin Kanıtlar) isimli kısa ve popüler kitabını neşretti. 1880 yılında ise Kraliyet Enstitüsü’nde evrim teorisinin gelişimini ele alan önemli dersler verdi.

Bilimsel çalışmalarının yanı sıra felsefeyle de derinden ilgilenen Huxley, inanç ve bilgi sınırlarını tanımlayan agnostik terimini literatüre kazandırdı. David Hume, René Descartes ve George Berkeley gibi filozoflar üzerine yazdığı ufuk açıcı incelemeler büyük beğeni topladı. Düşüncelerini daha iyi temellendirmek amacıyla 1878 yılında antik Yunanca öğrenmeye başladı.

Toplumsal Dönüşüm, Eğitim Reformu ve Mirası

Huxley, 1860 ve 1870'li yıllarda paleontoloji, etnoloji ve taksonomi alanlarında araştırmalarını sürdürürken sosyal sorumluluklardan da kaçınmadı. Londra Jeoloji ve Etnoloji derneklerinde yöneticilik yaptı, Kraliyet Cerrahlık Okulu’nda dersler verdi. İşçi sınıfından erkeklerin eğitimi için kurulan İşçi Erkek Yüksekokulu’nda onursal yöneticilik görevini üstlendi. İngiltere’nin eğitim sisteminde devrim yaratan reform hareketlerine öncülük ederek, ülkede yetmiş beş yıl boyunca uygulanacak ilköğretim modelinin temellerini attı. Öğretmenler için pratik fen kursları düzenleyen ve ders kitapları yazan Huxley, ünlü Encyclopedia Britannica’nın dokuzuncu sürümüne de değerli katkılar sağladı.

Dünyanın dört bir yanındaki 53 farklı bilimsel topluluk tarafından madalyalar ve onursal unvanlarla ödüllendirildi. Özel yaşamında da düzenli bir aile kuran Huxley, Sidney'de tanıştığı Henrietta Anne Heathorn ile 1855 senesinde evlendi. Bu evlilikten Leonard ve Henry'nin de aralarında bulunduğu dokuz çocuk dünyaya geldi. Yaşamının son döneminde, 1885 yılında öğretmenlik görevinden ayrılan bilim insanı, 1889'da sakin bir hayat sürmek için Eastbourne’e yerleşti. Boğa burcu olan bu öncü deha, 70 yaşında geçirdiği ani bir kalp krizi neticesinde aramızdan ayrıldı. Geriye biyolojiden felsefeye, eğitimden paleontolojiye kadar uzanan muazzam bir miras bıraktı.

Başlıca Eserleri

• The Oceanic Hydrozoa (1859)
• Evidence as to Man's Place in Nature (İnsanın Doğadakı Yerine İlişkin Kanıtlar - 1863)
• Protoplasm: The Physical Basis of Life (Protoplazma: Yaşamın Fiziksel Temeli - 1869)
• A Manual of the Anatomy of Vertebrated Animals (Omurgalı Hayvanların Anatomisi Üzerine Bir Elkitabı - 1871)
• A Manual of the Anatomy of Invertebrated Animals (Omurgasız Hayvanların Anatomisi Üzerine Bir Elkitabı - 1877)
• Hume (1878)
• Science and Culture (Bilim ve Kültür - 1881)
• Essays upon Some Controverted Questions (Bazı Tartışmalı Sorunlar Üzerine Denemeler - 1892)
• Evolution and Ethics (Evrim ve Ahlak - 1893)
• Collected Essays (Toplu Denemeler - 9 cilt, 1894-1908)
• Scientific Memoirs (Bilimsel Anılar - 5 cilt, 1898-1903)