1936 yılında Kars'ta dünyaya gözlerini açan Tekin Sönmez, Türk edebiyatı ve basın tarihinin çok yönlü şahsiyetlerindendir. Roman, öykü, şiir ve deneme yazarı olan usta isim, aynı zamanda üretken bir gazeteci ve fotoğraf sanatçısıdır. Yarım asrı aşan kariyeri boyunca Türk kültür dünyasına derin izler bırakmıştır. Sanatçı, edebiyata duyduğu derin tutkuyla yola çıktı. Kurduğu yayınevleri ve yönettiği nitelikli dergilerle Türkiye'nin entelektüel birikimini zenginleştirmeyi başarmıştır. Toplumsal gerçekçi çizgisiyle dikkat çeken aydın, kalemi ve vizörüyle evrensel köprüler kurmuştur.
Eğitim hayatına Sarıkamış'ta ilkokulla adım atan yazar, ortaöğrenimini doğduğu şehir olan Kars'ta tamamlamıştır. Ardından lise eğitimi için İstanbul'a giderek Vefa Lisesi ve Haydarpaşa Lisesi sıralarında dirsek çürütmüştür. Akademik yolculuğu ilerleyen yıllarda sınırları aşacaktır. 1984 senesinde İsveç'te 'Vuxsenutbildning' ek derslerini başarıyla tamamlamıştır. Bu sürecin hemen sonrasında, 1985 ve 1986 yıllarında Stockholm Üniversitesi çatısı altında edebiyat ve sanat tarihi dersleri alarak vizyonunu genişletmiştir.
Edebiyat Dünyasına Giriş ve Yayıncılık Yılları
Tekin Sönmez, edebiyat sahnesine 1961-1963 yılları arasında Yelpaze ve Çağrı dergilerinde yayımlanan ilk şiirleriyle adım atmıştır. Şairin ses getiren asıl çıkışı ise 1964 yılında saygın Varlık Dergisi'nde yer alan altı şiiriyle gerçekleşmiştir. Bu dönemden sonra kalemini durmaksızın oynatan sanatçının eserleri; Türk Dili, Yelken, Türk Solu, Ant ve Yeni Edebiyat gibi dönemin en önemli mecralarında okuyucuyla buluşmuştur. Şiir alanındaki başarısı kısa sürede taçlanmıştır. Nitekim 1970 yılında kaleme aldığı ve büyük yankı uyandıran Şafağın Demircisi adlı eseriyle, TRT Bilim ve Sanat Ödülleri kapsamında sunulan Tek Şiir Başarı Ödülü'nün sahibi olmuştur.
Yazın dünyasındaki aktif duruşunu yayıncılık kulvarına da taşıyan Sönmez, 1971 yılında Nadas Yayınevi'ni kurarak 1979 yılına dek faaliyetlerini sürdürmüştür. Türk yayıncılık tarihine altın harflerle yazılan bir diğer adımı ise 1972-1975 yılları arasında yayımladığı ve tam 45 sayı boyunca kesintisiz olarak yönettiği aylık edebiyat dergisi Yansıma olmuştur. Bu mecra, dönemin en değerli entelektüellerini bir araya getiren bir okul vazifesi görmüştür. Dergide yer alan bazı isimler şunlardır:
- Ceyhun Atuf Kansu
- Hasan Hüseyin
- Bedrettin Cömert
- Rıfat Ilgaz
- Sait Maden
Bunun yanı sıra Sönmez, sıkıyönetim kararıyla 6. sayısının ardından kapatılan ve kadrosunda A. Kadir, Rıfat Ilgaz, A. Bezirci gibi isimlerin bulunduğu Gelecek Dergisi hareketinde (1971) aktif rol almıştır. Aynı zamanda Sanat ve Toplum (1978-1979) dergisinin de yönetim kurulunda bulunmuştur. 1980 yılında yayımladığı 'Morgun Önünde Üç Kadın' başlıklı güçlü makalesiyle Çağdaş Gazeteciler Derneği'nden birincilik ödülü kazanmıştır. 1979 yılında ise Türk edebiyatının çatı örgütlerinden Türkiye Yazarlar Sendikası'nın (TYS) yönetim kuruluna seçilmiş ve 1980 yılına kadar bu onurlu görevi yürütmüştür.
Darbeden Sürgüne Uzanan Zorlu Yıllar
12 Eylül 1980 askeri darbesi, tüm ülke için olduğu gibi Tekin Sönmez'in hayatında da derin kırılmalara yol açmıştır. Fikirleri ve yazıları sebebiyle hedef alınan yazar, darbe sonrasında iki kez tutuklanmıştır. Selimiye Kışlası ve Sultanahmet Cezaevi'nde yaklaşık 3 ay boyunca parmaklıklar ardında kalmıştır. Ünlü Barış Derneği Davası'ndan yargılanan ve nihayetinde beraat eden aydın, bu fırtınalı sürecin ardından ülkesinden ayrılmak zorunda kalmıştır. Takvimler 1983 yılını gösterdiğinde sanatçı, ilk dönem eserlerini geride bırakarak İsveç'e yerleşmiştir. Gurbetteki yaşamı, onun sanatında yepyeni ve evrensel bir sayfa açacaktır.
Yurt dışındaki ilk yılında, 1984'te İsveç PEN kulübü tarafından onur üyeliğine layık görülmüştür. Gurbetteki yaratıcılığı hız kesmeyen Sönmez, 1987 yılında Kent Kültür Başkanlığı'nın davetlisi olarak gittiği Almanya'nın Mannheim kentinde ilk romanı Kadınlar Vardı / Marissa Epos'u kaleme almıştır. Aynı dönemde orada kişisel fotoğraf sergilerini sanatseverlerle buluşturmuştur. Sanatçının seyahat tutkusu onu uzak coğrafyalara sürüklemiştir. İsveç Yazarlar Birliği'nin sunduğu destekle 1990 yılında Hindistan (Khajuraho, Varanasi, Madurai) ve Nepal'de (Katmandu) bir yıl boyunca yaşamıştır. Madurai kentinde geçirdiği dönemde ünlü BenAras romanının ilk taslağını yazmıştır. Doğu kültürünün mistik dokusunu fotoğrafları eşliğinde Cumhuriyet ve Aydınlık gazetelerinde tefrika etmiştir.
Seyahat rotasını durmaksızın genişleten Sönmez, 1991 yılında Berlin Kültür Senatosu'nun konuğu olarak Berlin'e gitmiş, burada Söylence Berlin romanını ve Kars Platosu Öyküleri'ni kaleme almıştır. Aynı yıl Maya medeniyetinin izini sürerek Meksika, Guatemala ve Honduras'ta yaşamış ve İspanyolca öğrenmiştir. Dur durak bilmeyen yazar, 1995 yılında Latin Amerika turuna çıkarak Panama, Peru, Bolivya, Arjantin ve Şili'yi ziyaret etmiştir. Bu seyahatlerden süzülen yazı ve fotoğraflar, Hürriyet ve Radikal gibi Türkiye'nin en büyük ulusal gazetelerinde yayımlanarak büyük ilgi çekmiştir. Edebiyatçı, 1998'de Vietnam ve Çin'de, 1999'da ise Paris ve Erivan'da bulunarak dünya kültürlerini solumuştur.
Vatana Dönüş ve Dijital Çağdaki Üretkenliği
Tam yirmi yıl süren hasretin ardından, bavulunda dört büyük roman ve binlerce fotoğraf karesiyle Türkiye'ye geri dönmüştür. Dönüşünün hemen ardından, 2002 yılında Cumhuriyet Gazetesi adına savaş muhabiri olarak Afganistan'a gitmiştir. Bölgedeki tehlikeli çatışma ortamlarında canı pahasına görev yapmış ve sekiz meslektaşının kurşuna dizildiği dehşet verici Celalabad-Kabil karayolundan geçerek sıcak gelişmeleri aktarmıştır. Türkiye'ye döndükten sonra da edebiyat üretimine hız kesmeden devam etmiştir. Peşi sıra şu eserleri yayımlamıştır:
- Batı Rüyası Okulu Konya Kulu (2002)
- Saklı Cennet (2003)
- Kars Platosu Öyküleri (2004)
- Köyceğiz Gölü Öyküleri (2004)
- BenAras (2005)
- Pera da İstanbul (2007)
Üretken aydın, akademik alanda da ses getiren projelere imza atmıştır. 'Nüfus hareketlerinin kitleselleşmesi' isimli önemli araştırmasını Kafkas Üniversitesi'nde başlatmış, daha sonra Muğla ve Ürgüp'te sürdürmüştür. 2008 yılındaki Frankfurt Kitap Fuarı'nda ülkemizi temsil ederek 'Türkçenin Serüveni' başlıklı bir sunum yapmıştır. 2006 yılından itibaren teknolojiyi yakından takip eden yazar, yirmiye yakın edebi blog ve sonmezhaber.com başta olmak üzere üç haber sitesi yönetmiştir. Edebiyatı dijital mecralarla buluşturan Sönmez, Kars platosunun kadim tarihini ve Puşkin gibi dünya yazarlarının cesaretini internet yayınlarıyla geniş kitlelere ulaştırmıştır. 2012 yılında Ankara Düşerken Erzurum ve Bardezbaldooruk Ailesi romanını, 2013'te ise Aşk Asla Sürgün öykü derlemesini yayımlayarak edebi verimliliğini taçlandırmıştır. Aynı dönemde, kurucusu olduğu Yansıma Dergisi'nin 40. yılı vesilesiyle TÜYAP kitap fuarlarında vefa panelleri organize etmiştir.