Cumhuriyet döneminin yetiştirdiği öncü fizikçilerden Prof. Dr. Tekin Dereli, 30 Kasım 1949 tarihinde Ankara'da dünyaya gözlerini açtı. Teorik fizik ve uygulamalı matematik alanlarındaki çığır açıcı çalışmalarıyla küresel ölçekte tanınan akademisyen, bugün Koç Üniversitesi çatısı altında gelecek nesil bilim insanını eğitmeye ve kuantum evreninin gizemlerini aydınlatmaya devam ediyor.
Akademik Yolculuğun Başlangıcı ve ODTÜ Yılları
Ankara'nın entelektüel ikliminde yetişen Tekin Dereli, temel eğitimini tamamladıktan sonra 1967 senesinde dönemin en prestijli eğitim kurumlarından Ankara Fen Lisesi'nden mezun oldu. Fiziğe olan tutkusu onu ODTÜ'ye yönlendirdi. Buradaki lisans eğitimini üstün bir başarı sergileyerek 1971 yılında "Yüksek Şeref" derecesiyle tamamlamayı başardı. Fizik dünyasının karmaşık teorilerine ilgi duyan Dereli, aynı üniversitede teorik fizik alanında doktora çalışmalarına başladı. Nitekim 1976 yılında ODTÜ'den doktora unvanını alarak akademik kariyer basamaklarını hızla tırmanmaya başladı. Henüz doktorasını tamamlamadan önce, 1973 yılında ODTÜ Fen-Edebiyat Fakültesi bünyesinde "instructor" yani öğretim görevlisi olarak dersler vermeye başlamıştı.
ODTÜ'deki bu ilk çalışmalar 1987 yılına kadar kesintisiz sürdü. Kurumda 1979 yılına dek öğretim görevlisi görevini sürdüren Dereli, aynı yıl yardımcı doçentliğe (Asistan Profesör) atandı. Akademik üretkenliğini her geçen gün artıran araştırmacı, 1981 yılında hazırladığı kapsamlı habilitasyon teziyle doçentlik yolundaki en önemli aşamalardan birini başarıyla geçti. Nitekim 1984 yılında üniversitede "Assosiye Profesör" yani doçent unvanını aldı. ODTÜ'de geçirdiği bu on dört yıllık süreç, onun hem ders verme yeteneğini pekiştirdi hem de uluslararası fizik camiasında ismini duyurmasının zeminini hazırladı.
Küresel Bilim Merkezlerinde Araştırmalar
Fizik teorilerinin sınırlarını zorlamak isteyen Tekin Dereli, Türkiye sınırlarını aşarak dünyanın en saygın bilim merkezlerinde misafir araştırmacı olarak kritik görevler üstlendi. Henüz doktora sürecinin başlarındayken, 1974-1975 yıllarında ABD'de yer alan prestijli Yale Üniversitesi bünyesinde konuk bilim insanı sıfatıyla çalıştı. Burada Araştırma Fellow unvanıyla teorik araştırmalar yaptı. Bu denizaşır tecrübelerin ardından Avrupa'ya yönelen Dereli, 1977-1978 yıllarında Avusturya hükümetinin sağladığı özel bir finansman desteğiyle Viyana Üniversitesi Teorik Fizik Enstitüsü bünyesinde "Einstein-Memorial-Foundation Fellow" olarak önemli araştırmalara imza attı.
Türk bilim insanının yurt dışındaki üretkenliği sonraki yıllarda Birleşik Krallık ve Almanya'da da devam etti. İngiltere'deki Lancaster Üniversitesi ile uzun soluklu bir iş birliği kuran Dereli, 1979-1991 yılları arasında bu ülkenin Bilim ve Mühendislik Araştırma Kurumu bünyesinde burslu araştırmacı olarak görev yaptı. Lancaster bünyesinde sekiz farklı yılda Misafir NATO Araştırmacı Fellow unvanını üstlendi. Bu süreçte kritik teorik fizik projelerinde aktif olarak yer aldı. İngiltere'deki bu verimli ortaklık, 2000-2001 akademik yılında kendisinin "Levershulme Misafir Profesörü" olarak davet edilmesiyle taçlandı. Ayrıca Almanya'da bulunan Karlsruhe Üniversitesi bünyesinde 1988-1989 yıllarında seçkin "A. von Humboldt Vakfı Fellow" olarak araştırmalar gerçekleştirdi. İtalya'nın Trieste şehrindeki Uluslararası Teorik Fizik Merkezi'nde (ICTP) araştırmalar yaptı. Kuruma bağlı üye sıfatıyla 1986, 1987 ve 1989 yazlarını orada geçirdi.
Ankara Üniversitesi ve Koç Üniversitesi Dönemi
Yurt dışı çalışmalarının ardından Türkiye'ye dönerek Ankara Üniversitesi kadrosuna katıldı. 1987 yılında Fen Fakültesi Fizik Bölümü'ne Yüksek Enerji Fiziği Profesörü olarak atandı. Buradaki görevini 1996 yılına dek başarıyla sürdüren Dereli, ülkedeki yüksek enerji fiziği araştırmalarına yön verdi. 1996 yılında yeniden eski yuvası olan ODTÜ'ye geçiş yaptı. ODTÜ bünyesinde 1996-2001 döneminde Uygulamalı Matematik Profesörü sıfatıyla dersler verdi. Bu süreçte Bilimsel Eğitim Bölüm Başkanlığı görevini de başarıyla yürüttü. 2001 yılında ise İstanbul'a taşınmaya karar verdi. Bu tarihten itibaren Koç Üniversitesi Fizik Bölümü bünyesinde profesör olarak akademik çalışmalarına devam etmektedir. Kendisi aynı zamanda Bilimsel Diploma Üstü Eğitim başkanlığı görevini de aktif olarak yürütüyor.
Bilimsel Mirası ve Prestijli Ödülleri
Kariyeri boyunca teorik fizik alanında çok sayıda özgün bilimsel makaleye imza atan Tekin Dereli, uluslararası düzeyde kabul gören dergilerde makaleler yayımladı. Bilimsel makalelerinin yanı sıra yurt içi ve yurt dışındaki pek çok konferansta tebliğler sundu, sayısız davetli konuşma gerçekleştirdi. Yaptığı katkılar Türkiye'nin saygın kurumları tarafından defalarca ödüllendirildi. Fizikçinin kazandığı prestijli ödüller şu şekildedir:
- 1989 yılında kozmoloji alanındaki katkılarından dolayı Prof. Mustafa Parlar Ödülü ile onurlandırıldı.
- Yine 1989 senesinde hazırladığı "Euler Form Eylemleri ve Kozmolojik Sabitin Sıfır Olması" başlıklı ses getiren çalışmasıyla Sedat Simavi Fen Bilimleri Ödülü'ne layık bulundu.
- 1992 yılında ulusal fizik çalışmalarına sunduğu katkılar sebebiyle TÜBİTAK Teşvik (Fizik) Ödülü kazandı.
- 1996 yılında ise ülkenin en prestijli bilim nişanlarından biri kabul edilen TÜBİTAK Bilim (Fizik) Ödülü ile taltif edildi.
Bilimsel araştırmalarının ötesinde idari ve toplumsal sorumluluklar da alan akademisyen, 1993-2000 yılları arasında popüler bilim yayıncılığının öncüsü olan TÜBİTAK Bilim ve Teknik Dergisi'nin yayın kurulunda aktif rol oynadı. Eğitim ve kültür politikalarına da yön veren Dereli, 1993-1996 yılları arasında UNESCO Türkiye Milli Komisyonu üyeliğini başarıyla üstlendi. Türk bilim dünyasının en saygın çatı kuruluşu olan Türkiye Bilimler Akademisi (TÜBA) üyeliğine 1993 yılında kabul edilen başarılı bilim insanı, görevlerine aktif şekilde devam etmektedir.