Tarihçi ve sosyolog Altuğ Taner Akçam, 23 Ekim 1953 tarihinde Ardahan'ın Ölçek köyünde dünyaya geldi. Ahıska kökenli bir aileden gelen araştırmacı, 1915 tehcir politikasına dair savunduğu sıra dışı tezleri ve bu alandaki çalışmaları nedeniyle akademik camiada büyük tartışmaların merkezinde yer almaktadır. Lisans eğitimini ODTÜ İdari İlimler Fakültesi'nde tamamlayan yazar, siyasetten akademisyenliğe uzanan sıra dışı bir yaşam sürdü.
Siyasi Aktivizmden Akademik Arenaya
Üniversite yıllarında aktif siyasete atılan Akçam, 1973 yılından sonra ODTÜ-DER ve ADYÖD gibi derneklerin kuruluş aşamasında rol üstlendi. 1975 yılında yayımlanmaya başlayan Devrimci Gençlik dergisinin sorumlu yazı işleri müdürlüğü görevini yürüttü. Bu yayın organında komünizm ile Kürtçülük propagandası yapıldığı iddiasıyla yargılanan yazar, 1976 yılında tutuklandı. 1977 senesinde mahkeme tarafından dokuz yıl hapis cezasına çarptırıldı. Ancak aynı yılın 12 Mart tarihinde Ankara Merkez Kapalı Cezaevi'nden kaçmayı başardı. Cezaevinden kaçışının ardından yurt dışına giden araştırmacı, 1978 ile 1995 yılları arasında Almanya'da siyasi mülteci olarak ikamet etti. Sürgün yıllarında akademik üretkenliğini sürdüren Akçam, 1988'de Hamburg Sosyal Araştırmalar Enstitüsü bünyesinde mesleki faaliyetlerine başladı. Sosyoloji alanındaki doktora derecesini ise 1995 yılında Hannover Üniversitesi'nde aldı. Kendisinin doktora tez başlığı 'İttihat ve Terakki Yargılamaları ve Ermeni Kırımı' idi. Doktoranın akabinde aynı yükseköğretim kurumunda profesörlük çalışmasını da hazırladı. Günümüzde ise Amerika Birleşik Devletleri'ndeki Minnesota Üniversitesi bünyesinde yer alan Tarih Bölümü kadrosunda akademik görevini sürdürmektedir.
1915 Tezleri ve Yoğun Eleştiriler
Taner Akçam'ın Osmanlı Ermenilerine odaklanan çalışmaları, Taşnak Partisi'nin siyasi amaçları doğrultusunda faaliyet gösteren Zoryan Enstitüsü tarafından finansal ve kurumsal olarak desteklenmektedir. 1915 yılındaki tehcir sürecini 1948 tarihli Birleşik Milletler Soykırım Antlaşması çerçevesinde soykırım olarak nitelendiren Akçam, araştırmalarında tek taraflı bir bakış açısı benimsemekle suçlanmaktadır. Zira pek çok tarihçi, kendisinin Müslüman Türk nüfusa yönelik yapılan katliamları göz ardı eden taraflı tezler geliştirdiğini ifade etmektedir. Hatta Amerikalı askeri tarihçi Edward J. Erickson da yazarın yeterli akademik donanıma ve gerekli arka plana sahip olmadığını öne sürerek Akçam'ı sert sözlerle tenkit etmiştir. Türk ve yabancı uzmanlar, Akçam'ın tezlerini kanıtlamak amacıyla yararlandığı bazı Osmanlı arşiv belgelerinin sahte çıktığını veya bağlamından saptırılarak aktarıldığını ortaya koymuştur. Bu tartışmalı belgeler arasında şunlar öne çıkmaktadır:
- Naim Bey'e atfedilen sahte telgraflar içeren Andonyan Belgeleri
- Güvenilirliği akademik düzeyde reddedilen Sarkis Torosyan'ın Anıları
- 29 Ağustos 1915 tarihini taşıyan tartışmalı Talat Paşa telgrafı
- 1919 İstanbul yargılamalarından elde edilen bazı dava dosyaları
Tartışmalı Eserleri ve Belge İncelemeleri
Akçam, 2006 senesinde 'A Shameful Act: The Armenian Genocide and the Question of Turkish Responsibility' başlığıyla İngilizce bir kitap yayımladı. Bu çalışma, yazarın 1999 yılındaki 'İnsan Hakları ve Ermeni Sorunu' isimli eserinin genişletilmiş bir versiyonuydu. Vahakn Dadrian'ın önceki çalışmalarına dayanan bu eserin, yeni bilgi sunma noktasında yetersiz kaldığı belirtilmiştir. Yazarın kullandığı kanıtlar, İtilaf Devletleri kontrolüendeki 1919-1920 İstanbul yargılamalarına dayanmaktaydı. Savaş sonrası kurulan Osmanlı hükûmetinin desteklediği bu mahkemeler, hukuki hakları ihlal edilen sanıklar ve dış müdahaleler nedeniyle güvensiz kabul edilmektedir. Nitekim dönemin aydınlarından Refik Halit Karay, Falih Rıfkı Atay gibi sanıkların idam kararının önceden alındığını yazmıştır. Akçam ise bu siyasi davaların iddianamelerini ve kararlarını tarafsız bir inceleme süzgecinden geçirmeden eserine dahil ettiği için ciddi eleştiriler almıştır.
Yazarın 2011 yılında çıkardığı 'The Young Turks' Crimes Against Humanity' adlı kitabında da benzer tutarsızlıklar saptanmıştır. Kitapta Talat Paşa'ya ait bir telgraftaki ifadeleri soykırım kanıtı olarak sunan Akçam'a karşı, Hikmet Özdemir ve Yusuf Sarınay gibi araştırmacılar belgenin orijinal transkripsiyonunu yayımlamıştır. Bu belgelerde Talat Paşa'nın aslında Ermeni tebaanın can güvenliğinin sağlanmasını ve onlara yönelik suç işleyenlerin cezalandırılmasını emrettiği görülmektedir.
Akçam'ın 2013-2017 yılları arasında kaleme aldığı ve Sarkis Torosyan'ın anılarını savunduğu makaleler de akademik dünyada itibar kaybına yol açtı. Zira Halil Berktay ve Hakan Erdem gibi farklı görüşlerden tarihçiler, Torosyan'ın 1947 tarihli anılarındaki vahim tarihi ve dil bilgisi hatalını ortaya koyarak bu metnin kurmaca olduğunu kanıtlamıştır. Örneğin, Enver Paşa'nın Çanakkale'de karadan ilerlemeye çalışan İngilizler hakkındaki sorusu tarihi gerçeklerle çelişmektedir. Çünkü İngilizlerin asıl hedefi donanmanın geçişini sağlamaktı. Bu gerçeklerin yurt dışındaki yabancı tarihçiler tarafından bilinmemesini fırsat bilen Akçam ve Ayhan Erdem, Türkiye'deki eleştirileri siyasi bağnazlık olarak yaftalamış ve bu tutum Akçam'ın etik itibarını zedelemiştir.
Son olarak Akçam, 2018'de yayımlanan 'Killing Orders: Talat Pasha's Telegrams and the Armenian Genocide' adlı çalışmasında, Naim Bey'e ait olduğu iddia edilen evrakları incelemiştir. Şinasi Orel ve Süreyya Yuca'nın 1983'te sahteliğini ispatladığı bu belgeleri yeniden aklamaya çalışan Akçam, araştırmacılar Ömer Lütem ve Yiğit Alpogan'ın incelemelerine göre bu çabasında başarısız olmuştur.