Refik Halit Karay Kimdir?

Hayatı ve gazeteciliği

Refik Halit Karay, 15 Mart 1888'de İstanbul Beylerbeyi'nde, Bolu Mudurnu'dan İstanbul'a göçen Karakayış ailesinden Maliye Başveznedarı Mehmed Halid Bey'in oğlu olarak doğdu. Galatasaray Sultanisi'nde ve Hukuk Mektebi'nde okudu; Maliye Nezareti'nde memur olarak çalıştı. II. Meşrutiyet'in ilanından sonra gazeteciliğe başladı. 1909'da girdiği Tercüman-ı Hakikat gazetesinde mütercimlik ve muhabirlik yaptı ve Son Havadis gazetesini kurdu. Fecr-i Âtî topluluğuna katıldı, Kirpi imzasıyla mizah dergisi Kalem'e yazılar yazdı. Eşref dergisine dönemin edebiyatçıları üzerine portre ve tanıtma yazıları yazdı; Cem dergisinde hem başyazarlık hem Kirpi imzasıyla mizah yazarlığı yaptı. Hürriyet ve İtilaf Fırkası'na üye oldu ve Aydede adlı siyasi mizah dergisini çıkarmaya başladı. 1912'de Beyoğlu Belediye Başkâtibi oldu. İttihatçılar yeniden iktidara gelince yazıları yüzünden 1913'te önce Sinop'a sürüldü, daha sonra Çorum, Ankara ve Bilecik'e gönderildi.

Sürgün yılları

İstanbul'a döndükten sonra bir süre Robert Kolej'de Türkçe öğretmenliği ve Yeni Mecmua'da yazarlık yaptı. 1919'da Posta Telgraf Umum Müdürlüğü'ne atandı. Alemdar ve Peyam-ı Sabah gazetelerinde ve Aydede dergisinde İstiklal Savaşı aleyhine yazdığı yazılar nedeniyle vatan hainliğiyle suçlandı, Yüzellilikler listesine alındı ve 1922'de yurt dışına çıkarıldı. Uzun süre Beyrut ve Halep'te sürgün yaşadı. Mustafa Kemal Atatürk'e yazdığı şiir ve mektuplarla Yüzellilikler'in affedilmesinde önemli rol oynadığı belirtilir. 16 yıllık sürgün hayatının ardından 1938'de çıkarılan af kanunundan yararlandı ve aynı yılın Temmuz ayında yurda döndü. Başta Tan olmak üzere gazetelerde hikâye, roman ve fıkralar yayımladı; 1948-1949'da Aydede dergisini yeniden çıkardı.

Edebî yeri ve eserleri

Türk edebiyatında Anadolu'yu ilk kez tanıtan eserleriyle ismini duyurdu, yergi ve mizah yazılarıyla da üne kavuştu. Gözleme dayanan eserlerinde tasvir, portre ve benzetmelere yer verdi; sade ve akıcı diliyle 20. yüzyıl romancıları arasında seçkin bir yere sahip olduğu belirtilir. Fecriâtî topluluğunun döneminde ve sonrasında özentiden uzak, tamlamasız bir dille yazmayı benimsedi. Memleket Hikâyeleri (1919), gerçekçi edebiyat akımının başlıca örneklerinden sayılır. Romanları arasında İstanbul'un Bir Yüzü (1920), Ay Peşinde (1922), Yezidin Kızı (1939), Çete (1940), Sürgün (1941), Anahtar (1949), Nilgün (1950-1961), Dişi Örümcek (1953), Kadınlar Tekkesi (1956) ve Sonuncu Kadeh (1965) yer alır. Kanije Müdafaası (1909) ve Deli (1939) adlı oyunlar, Gurbet Hikâyeleri (1940), Sakın Aldanma, İnanma, Kanma (1915), Kirpinin Dedikleri (1916), Guguklu Saat (1922) ve Bir İçim Su (1939) gibi eserleri de vardır. Refik Halit Karay 18 Temmuz 1965'te İstanbul'da 77 yaşında öldü ve Zincirlikuyu Mezarlığı'na defnedildi.

Kaynakça: Bu biyografi, Vikipedi'deki Refik Halit Karay maddesinden yararlanılarak hazırlanmıştır. Metin CC BY-SA 4.0 lisansı altındadır.