Cumhuriyet dönemi Türk tiyatrosuna otuzdan fazla eser kazandıran Ahmet Refik Erduran, 13 Şubat 1928'de İstanbul'da doğmuş üretken bir yazar ve yayıncıdır. Salacak'taki bir yalıda dadıların elinde büyüyen yazar, Robert Kolej ve Cornell Üniversitesi'nde eğitim görerek sanat dünyasına adım atmıştır. Hayranlık duyduğu ünlü şair Nâzım Hikmet'i Boğaz suları üzerinden kendi kullandığu sürat motoruyla geçirip Karadeniz'deki Romanya gemisine ulaştırarak ülkeden kaçmasına gizlice yardım etmiştir. Kore Savaşı'nda gönüllü tercümanlık yaptıktan sonra Çağlayan Yayınevi'ni kurarak Türkiye'deki yayıncılık anlayışını kökten değiştirmiştir. Değerli aydın, 7 Ocak 2017'de Edirne'de vefat etmiştir.
Boğaz'da Çocukluk ve Nazım Hikmet Operasyonu
Karamanoğulları Beyliği'ne kadar uzanan köklü bir soya mensup olan Erduran, ağır ceza reisi dedesi ile asker ve hukukçu babasının aksine edebiyat alanını seçmiştir. Annesi Refika Hanım'ın ülkedeki ilk resimli dergiyi çıkaran Mustafa Refik Bey'in kñzı olması, yazarın edebiyatla erken tanışmasını sağladı. İlk öğretimini Nilüfer Hatun İlkokulu'nda tamamladı. Robert Kolej'de okurken ilk oyununu yazdı. Yazdığu 'Kahraman' isimli bu oyun, 1948 yılında okulun tiyatro sahnesinde ilk kez sergilenerek büyük beğeni topladı. Lisans eğitimini tamamlayıp Cornell Üniversitesi'nde tiyatro tarihi alanında yüksek lisans yaparken, Nazım Hikmet'in cezaevinde ağırlaştığı haberini aldı. Bunun üzerine büyük hayranlık beslediği şairle tanışabilmek amacıyla 1949 yılında ani bir kararla ülkesine geri döndü. Şairin serbest kalmasından sonra tekrar askere çağrılması can güvenliği tehlikesi oluşturunca, onu yurt dışına kaçırma fikrini ortaya attı. Sürat motoruyla gerçekleştirilen bu tehlikeli kaçış operasyonu uzun yıllar boyunca gizemli bir sır olarak saklı kaldı.
Kore Cephesinden Yayıncılık Devrimine
Kore Savaşı patlak verdiğinde Türk Tugayı'na gönüllü katılarak cephede yedek subay tercüman olarak görev yaptı. Savaş dönüşünde, asker arkadaşı Ertem Eğilmez ile birlikte Türk yayıncılık tarihini değiştirecek olan Çağlayan Yayınevi'ni hayata geçirdi. Plastik kapaklı, ucuz fiyatlı cep kitaplarını gazete bayilerinde satışa sunarak edebiyatı geniş kitlelerle buluşturmayı başardı. Yayınevi, erotik ve bilimkurgu kitaplarına da yöneldi. Çağlayan Yayınevi çatısı altında dönemin önde gelen şu isimlerinin eserlerini neşrettiler:
- Refik Halit Karay
- Aka Gündüz
- Peride Celal
Yazar Yaşar Kemal'in efsanevi 'İnce Memed' romanını 1955 yılında kitaplaştıran ilk yayınevi olma unvanını da kazandılar. Refik Erduran'ın kendisi tarafından kaleme alınan 'Yağmur Duası' adlı romanı da bu yayınevinden çıkarak büyük bir satış başarısına imza attı.
Tiyatroya ve Gazeteciliğe Adanmış Yıllar
Gazetecilik kariyerinde de aktif rol üstlenen aydın, 1965 ile 1981 yılları arasında Milliyet gazetesinde aralıksız köşe yazarlığı yaptı. Aynı zamanda tiyatro dünyasından kopmayan yazar, otuz yılı aşkın süre boyunca Uluslararası Tiyatro Enstitüsü Türkiye Merkezi başkanlığı vazifesini yürüttü.