İstiklâl Madalyası sahibi ünlü yazar ve siyasetçi Falih Rıfkı Atay, İstanbul'da doğup büyümüş, Millî Mücadele'ye ve Türkiye Cumhuriyeti'nin kuruluşuna kaleminin gücüyle katkıda bulunmuş en etkin Türk gazetecilerindendir. Millî Mücadele döneminde kaleme aldığı cesur yazıları nedeniyle Damat Ferit Hükûmeti tarafından idama mahkûm edilen Atay, kurtuluşun ardından Mustafa Kemal Atatürk'ün en yakınındaki isimlerden biri haline gelmiştir. Yaşamı boyunca milletvekilliği ve başyazarlık görevlerini üstlenen Atay, özellikle yeni kurulan devletin ideolojisini halka anlatmak amacıyla gazete köşelerini ve hatıralını büyük bir titizlikle seferber etmiştir.
İlk Yılları ve Edebi Gelişimi
Falih Rıfkı Atay, kökeni Sakarya'nın Kaynarca ilçesine bağlı Topçu köyünün Dırmandılar Mahallesi'nden İstanbul'a yerleşmiş bir ailenin çocuğu olarak dünyaya geldi. Babası Hoca Hilmi Efendi, annesi ise Huriye Cemil Hanım'dı. 1893 veya 1894 yılında İstanbul'da doğan Atay, ortaokulu Mekteb-i Tahsil Mektebinde tamamladı. Ayrıca lise öğrenimi için Mercan İdadisine kaydoldu. İdadideki edebiyat öğretmeni Celal Sahir Bey (Erozan) ile okulda bir üst sınıfta okuyan Orhan Seyfi (Orhon), genç Falih Rıfkı'nın edebiyat zevkinin gelişmesinde önemli roller üstlendiler.
Mercan İdadisinden sonra 1908 yılında girdiği Darülfünun Edebiyat Fakültesini 1912'de başarıyla bitirdi. Atay'ın kaleme aldığı ilk yazılar, 1911 yılında Servet-i Fünûn dergisinin genç sanatçılara ayrılan ek sayfalarında yayımlanarak okuyucuyla buluştu. İlk gençlik yıllarında çıkardığı Tecelli ve Süleyman Bahri'nin yönettiği Kadın dergilerindeki şiirlerinde Cenap Şahabettin ile Ahmet Haşim etkileri görülmektedir. Düzyazı alanındaki ilk ürünlerini ise 1912'den itibaren Tanin gazetesinde yayımlamaya başladı.
Bürokrasi, Harp Yılları ve Millî Mücadele
1913 yılında devlet memurluğuna adım atan Falih Rıfkı Atay, Sadaret ve Dâhiliye Nazırlığı kalemlerinde görev aldı. Ayrıca Dâhiliye Nazırı Talat Paşa ile birlikte resmi görevle Bükreş'e gittiği sırada Tanin gazetesine gönderdiği röportajlarla dikkatleri üzerine çekti. Bu süreçte kaleme aldığı yazılarda Türkçülük ve Türkçecilik akımlarının izleri açıkça hissediliyordu. Birinci Dünya Savaşı yıllarında askeri görevler üstlenen yazar, 4. Ordu Komutanı Cemal Paşa'nın emir subaylığını yaptı. Genel olarak Bahriye Nezareti Hususi Kalem Müdür Yardımcılığı görevini de yürüttü.
Millî Mücadele başladığında bu hareketi destekleyen yazılar kaleme aldı. Lakin bu muhalif duruşu nedeniyle Damat Ferit Hükûmeti'nin tepkisini çekti. Hükûmet tarafından Nemrut Mustafa Paşa Divan-ı Harbi'nde yargılandı ve idam edilme kararıyla tutuklandı. Cezaevinde zor günler geçiren yazar, İkinci İnönü Zaferi'nin kazanılmasının ardından serbest bırakıldı. Bu serbest kalışın ardından vatansever kalem faaliyetlerini sürdürdü. İzmir'in düşman işgalinden kurtarılmasından hemen sonra Yakup Kadri Karaosmanoğlu ile birlikte şehre gitti. İzmir'de Mustafa Kemal Paşa ile ilk kez bir araya gelerek onunla ömür boyu sürdüreceği dostluğun temellerini attı.
Cumhuriyet Yılları, Siyaset ve Gazetecilik
Mustafa Kemal Atatürk'ün yakın dostluğunu ve takdirini kazanan Atay, yeni cumhuriyetin inşasında basın yoluyla öncü bir rol üstlendi. Atatürk'ün ölümüne dek onun en önemli yayın organlarında başyazarlık görevini kesintisiz olarak devam ettirdi. Gazeteci kimliğinin yanı sıra siyasi alanda da etkin oldu. 1923 ile 1950 yılları arasında kesintisiz olarak milletvekili sıfatıyla Türkiye Büyük Millet Meclisi'nde yer aldı. Atay, aynı zamanda TBMM'de şu önemli görevleri üstlendi:
- II, III ve IV. dönemlerde Bolu Milletvekilliği,
- V, VI, VII ve VIII. dönemlerde Ankara Milletvekilliği,
- II ve III. dönemlerde Divan-ı Riyaset Katipliği ve Divan-ı Riyaset İdare Memurluğu,
- IV. dönemde Uluslararası Parlamentolar Birliği Türk Grubu Üyeliği.
Tüm bu siyasi sorumluluklarının yanı sıra Atay, Türk basınının gelişmesi için de tarihi adımlar attı. Türk basınında sansürün kaldırılmasının yıl dönümü olan 24 Temmuz gününün Basın Bayramı olarak kutlanmasını meclise önerdi. Hayatı boyunca Hâkimiyet-i Milliye, Milliyet, Ulus ve Akşam gibi dönemin en büyük gazetelerinde başyazarlık yaparak kamuoyunu yönlendirdi. Mustafa Kemal Atatürk'e yakınlığı sebebiyle yeni devletin kuruluş aşamasındaki en kritik gelişmelere bizzat şahitlik etti. Evli ve tek çocuk babası olan usta yazar, 20 Mart 1971 tarihinde İstanbul'da hayata gözlerini yumdu.