Farah Pehlevi, doğum adıyla Farah Diba, 14 Ekim 1938’da İran’ın başşehri Tahran’da dünyaya geldi. Azeri kökenli bir İran Hava Kuvvetleri subayı olan babası Sohrab Diba ile annesi Farideh Ghotbi’nin tek çocuğuydu. İran’ın son şahı Muhammed Rıza Şah Pehlevi’nin üçüncü ve son eşi olan Farah, 1967’deki taç giyme töreniyle Şahbânû — yani kraliçe ve imparatoriçe — unvanını kazandı ve Müslüman dünyasında bu unvana erişen ilk kadın olarak tarihe geçti.
Eğitim Yılları ve Paris’teki Dönüşüm
Babasının 1947’deki erken ölümü Farah’ın yaşamını kökten etkiledi. O yıllardan itibaren öğrenim yaşamını şekillendirecek bir süreç başladı: İlk olarak Shemiran’daki Pietro Della Valle İtalyan Okulu’nda, ardından Tahran’daki prestijli Jeanne D’Arc Fransız Kızlar Okulu’nda eğitim aldı. Lise diplomasını laik bir Fars-Fransız okulu olan Lycée Razi’den aldıktan sonra Paris’e yerleşti; École Spéciale d’Architecture’de mimarlık eğitimine başladı. 1959’da Paris’teki bir büyükelçilik resäpsiyonunda İran Şahı ile tanıştırıldı. Nisan ayı nişanlanmayla geçti; 23 Kasım’da nişan, üç hafta sonra düğün. 20 Aralık 1959’da gerçekleşen düğün dünya basınının yoğun ilgisini çekti. Gelinliği, o dönemde Christian Dior’da çalışan genç tasarımcı Yves Saint Laurent tarafından dikildi; başında ise Noor-ol-Ain Elması’ndan yapılmış tarihi bir taç parıldıyordu.
Taç Giyme Töreni ve Şahbânû Unvanı
26 Ekim 1967’de Tahran’da dünyaca ünlü taç giyme töreni yapıldı. Kocası “Şehin-Şah” unvanını alırken Farah Pehlevi’ye Şahbânû sıfatı verildi. Bu, İran tarihinde taç giyen ilk kadın ve tüm Müslüman dünyasında bu onura ulaşan ilk isimdi. 1971’de ise Pers İmparatorluğunun 2500. yıl dönümü Şenliklerinde Şah, eşine imparatoriçe tacını kendi eliyle giydirdi.
Sosyal ve Kültürel Mırrası
1960’lı ve 70’li yıllarda imparatoriçe sıfatıyla İran’ın dört bir yanını dolaşarak kadın, çocuk ve engelli hakları, kültür-sanat, bilim-tıp ile mimarlık alanındaki reformlara destek verdi. Farah Pehlevi Vakfı aracılığıyla müzeler, sanat merkezleri ve düzinelerce hayır kurumunu mali açıdan destekledi. Düzenlediği belli başlı kültür etkinlikleri şunlardır:
- Şiraz Sanat Festivali
- İsfahan Popüler Gelenekler Festivali
- Kerman Geleneksel Müzik Festivali
- Tahran Uluslararası Film Festivali ve Çocuk Filmleri Festivali
Mimarlık birikimini toplumsal fayda için kullanan Farah Pehlevi, tarihi yapıları yıkımdan korumak için lobi faaliyetleri yürüttü; kalabalık şehir merkezlerine park ve yeşil alan kazandırdı. Güney Tahran Yeniden Geliştirme Şirketine başkanlık ederek yoksul mahallelerdeki yaşam koşullarını iyileştirmeye çalıştı. Şehirlerde ve kırsalda çocuk kütpühaneleri kurarak okuryazarlığın yaygınlaşmasına öncülük etti.
En çok gurur duyduğunu belirttiği alan ise cüzam hastalarına yönelik çalışmalarıdır. Altımışlı yılların sonunda cüzam kolonilerini bizzat ziyaret etti; kocasını hastalara tahsis edilmek üzere arazi bağışlamaya ikna etti. Dünyanın farklı ülkelerinden uzmanları İran’a davet ederek toplum tabanlı tedavi ve rehabilitasyon modellerini uygulamaya koydu. Bu girişimler uluslararası kamuoyunda ilerici bir dönüşüm gücü olarak değerlendirildi. Aynı dönemde İran’ın diplomatik misyonlarını da üstlendi; Çin, ABD ve Senegal başta olmak üzere pek çok ülkede kocasının dış temsilcisi sıfatıyla politika konuşmaları yaptı ve uluslararası konferanslara katıldı. İran’da kamuya açık olarak kan bağışlayan ilk Müslüman kadın olma özelliğini de taşıdı.
Sürgün Yılları ve Aile Acıları
16 Ocak 1979’da İran Devrimi’nin ardından kocası ve çocuklarıyla birlikte ülkeyi terk etmek zorunda kaldı. 1980’de Muhammed Rıza Şah Pehlevi’nin vefatının ardından ABD’ye yerleşti. Bu yıllarda ağır aile acıları yaşadı: Oğlu Ali Rıza Pehlevi 4 Ocak 2011’de ABD’de hayatına son verdi; kızı Leyla Pehlevi ise 10 Haziran 2001’de Londra’da hayatını kaybetti. Farah Pehlevi bugün Paris ve Washington D.C. arasında yaşamını sürdürmektedir. Evliliğinden dört çocuğu dünyaya geldi: Rıza Pehlevi (d. 31 Ekim 1960), Farahnaz Pehlevi (d. 12 Mart 1963), Ali Rıza Pehlevi (d. 28 Nisan 1966) ve Leyla Pehlevi (d. 27 Mart 1970).