Kimdir?
Farabi (Fârâbî), İslam'ın Altın Çağı'nda yaşamış filozof ve bilim insanıdır; gök bilimci, mantıkçı ve müzisyendir. Maddede 872'de Fârâb'da doğduğu, 950/951'de Şam'da öldüğü belirtilir. Mantık ilmine katkıları nedeniyle Orta Çağ İslam aydınları arasında Muallim-i Sânî ya da Hace-i Sâni (İkinci Üstat) olarak anılır; Birinci Üstat Aristo'dur. Tam adı Ebu Nasr Muhammed bin Muhammed el-Farabi'dir.
Hayatı
Hayatına ilişkin kaynaklar yetersizdir ve en erken güvenilir kaynaklar 12. yüzyıla kadar iner. Birçok anlatı sonradan eklenmiş efsanelere dayanır. Bağdat'ta Yuhanna bin Haylan, Yahya bin Adi ve Abu İshak İbrahim el-Bağdadi gibi Hristiyan âlimlerle çalıştığı rivayet edilir. 942 Eylül'üne kadar Bağdat'ta kaldı, sonra Suriye'ye, Halep'e gitti ve burada ders verdi. Mısır'ı ziyaret etti ve El-Medinetü'l-Fazıla'nın özetini oluşturan altı bölümü 948'de orada yazdı. Suriye'ye dönünce Hamdani hanedanından Seyfüddevle'nin korumasında yaşadı. El-Mesûdî'ye göre Recep 339'da (14 Aralık 950 ile 12 Ocak 951 arası) Şam'da öldü. Etnik kimliği tartışmalıdır; kimi kaynaklar Fars, kimileri Türk kökenli olduğunu söyler. Doğum yeri olarak da Horasan'daki Faryab ya da Seyhun kıyısındaki Farab şehri gösterilir. Eserlerini Arapça yazmıştır.
Eserleri ve düşüncesi
Aristo'nun temel eserlerinin birçoğunu Arapçaya yeniden çevirmiş, bunlara şerhler yazmıştır. Böylece antik felsefenin İslam dünyasında anlaşılmasını sağlamış, Arapçanın felsefe dili hâline gelmesine katkıda bulunmuştur. İbn Haldun'a göre İkinci Üstat sayılmasının ana nedeni mantık çalışmalarıdır. Aristo'nun altı ciltlik Organon'unun tüm bölümleri için çeviri ve şerh yazdı; esere iki bölüm ekleyerek sekiz cilde çıkardı. Dil felsefesi, epistemoloji, doğa felsefesi, metafizik ve psikoloji üzerinde de durdu. Geliştirdiği sudûr teorisi Neoplatoncu ve İsmaili kökenlere dayanır ve sonradan İbn-i Sina tarafından geliştirilmiştir. Kendisine atfedilen kitap sayısı 100 ile 160 arasındadır.
Etkisi
Kindi'nin kurucusu kabul edildiği Meşşaîlik akımının ikinci kurucusudur. Yahudi filozof Maymonides, mantık eserleri için yalnızca Farabi'nin eserlerinin incelenmesinin yeterli olduğunu söyleyerek onu övmüştür. İbn-i Rüşd ve Endülüslü filozoflar Farabi'yi mantık, psikoloji ve siyaset konularında önemli bir otorite olarak görmüştür. Batı'da eserleri İbn-i Sina ve İbn-i Rüşd'ünkilerden daha az tercüme edilmiştir.
Kaynakça: Bu biyografi, Vikipedi'deki Farabi maddesinden yararlanılarak hazırlanmıştır. Metin CC BY-SA 4.0 lisansı altındadır.