Tarih sahnesinde özgürlük mücadelesinin en simgesel isimlerinden biri olan Spartaküs, MÖ 73 ile 71 yılları arasında Roma Cumhuriyeti’nin temellerini sarsan devasa bir köle ayaklanmasına liderlik etmiştir. Trakya topraklarında MÖ 111 yılında dünyaya gelen bu cesur savaşçı, sergilediği üstün askeri dehası ve güçlü liderliği sayesinde esaret altındaki binlerce çaresiz insanı peşinden sürüklemeyi başarmıştır. Kölelik zincirlerini kırmak amacıyla Capua’daki bir gladyatör okulundan kaçarak başlayan bu başkaldırı, kısa sürede yüz bin kişilik devasa bir orduya dönüşmüştür. Roma'nın askeri gücüne karşı sergilenen bu olağanüstü direniş, İtalya genelinde büyük bir yankı uyandırmıştır.
Ordudan Firar ve Gladyatör Okulu
Gençlik yıllarında Roma ordusunda görev yapan Spartaküs, MÖ 73 yılında bilinmeyen bir sebeple ordudan kaçmıştır. Firarının ardından bir süre haydutluk yapmış, ancak çok geçmeden yakalanarak esir düşmüştür. Esir alınmasının akabinde, Capua kentinde bulunan Quintus Lentulus Batiatus'a ait gladyatör okuluna satılmıştır. Zorlu eğitimlerden geçen savaşçı, arenada dövüşmeye zorlanan diğer kölelerle kaçış planları hazırlamıştır. Nihayetinde MÖ 73 yılında, kendisi gibi esir olan 77 arkadaşıyla birlikte okuldan kaçmayı başarmıştır. Kaçak grup, kendilerine güvenli bir sığınak olarak Vezüv Yanardağı'nın yamaçlarını seçmiştir. Bu firar, büyük tehdidin ilk adımı olmuştur. Takipteki Roma ordusu onları kuşatmıştır. Yaklaşık 300 kişilik bir Roma birliği, Vezüv yamaçlarında kıstırdıkları kaçakları tamamen çaresiz bırakmayı hedeflemiştir. Fakat isyancılar asma dallarından halatlar yapmıştır. Bu halatlar yardımıyla sarp uçurumlardan aşağı süzülen isyancılar, Romalı askerleri gafil avlayarak kaçmayı başarmışlardır. Bu taktik onun dehasını kanıtlamıştır.
Roma’yı Sarsan Büyük İsyan
Vezüv'deki zaferin ardından özgürlük ateşi hızla yayılmış, çevre bölgelerdeki binlerce köle ve gladyatör bu orduya katılmak için yola çıkmıştır. Kısa sürede savaşçı sayısı 100 bine ulaşan isyan ordusu, güneydeki Lucania bölgesine doğru harekete geçmiştir. Romalı komutan Publius Varinius ile karşı karşıya gelen Spartaküs, amansız bir muharebenin ardından rakibini hezimete uğratmıştır. Bu zaferden sonra asiler, Thuria ve Metapontion gibi önemli kentleri ele geçirerek yağmalamışlardır. Güney İtalya'nın kontrolünü tamamen eline geçiren Trakyalı lider, Roma Senatosu'nu derin bir endişeye sevk etmiştir. Durumun ciddiyetini kavrayan Roma Senatosu, MÖ 72 yılında isyancıların üzerine güçlü ordular gönderme kararı almıştır. Spartaküs bu orduları da mağlup ederek rotasını kuzeye, Alpler'e doğru çevirmiştir. Kuzey yolunda kendilerini durdurmaya çalışan Gallia Cisalpina valisini de ağır bir yenilgiye uğratmıştır. Artık Alpler'i aşarak tamamen özgür olma fırsatına sahip olan ordunun önünde hiçbir engel kalmamıştı. Fakat kader ağlarını farklı örüyordu. Askerlerin büyük kısmı İtalya topraklarını terk etmeye yanaşmayınca, Spartaküs istemeden de olsa tekrar güneye yönelmek zorunda kalmıştır.
Hazin Son ve Spartaküs'ün Mirası
Güneye geri dönen isyancılar, karşılarında bu kez Roma’nın en zengin ve hırslı generali Marcus Crassus'u bulmuşlardır. Lucania topraklarında gerçekleşen şiddetli çarpışmada, köle ordusu tarihindeki ilk büyük mağlubiyetini yaşamıştır. Bunun üzerine Spartaküs, ordusunu Sicilya’ya geçirmek amacıyla Messina boğazına doğru çekilmiştir. Korsanların ihanetine uğrayan asiler kıyıda sıkışmıştır. Crassus'un kurduğu yoğun kuşatma çemberini büyük bir askeri dehayla yaran efsanevi lider, bir kez daha kurtulmayı başarmıştır. Ancak kaçınılmaz son yaklaşmaktaydı. MÖ 71 yılında gerçekleşen son kanlı savaşta, Spartaküs'ün ya yaşamını yitirdiği ya da son derece gizemli bir şekilde savaş meydanından sağ kurtularak Roma sınırlarını tamamen terk ettiği tahmin edilmektedir. Savaş meydanında aldığı ölümcül yaralar nedeniyle cesedinin tanınmaz hale gelmiş olması, bedenine hiçbir zaman ulaşılamamasına yol açmıştır. Onun kayboluşunun ardından halk arasında tanrıların onu koruduğu ve yanına aldığına dair efsaneler yayılmıştır. General Pompeius kaçak asileri yakalayarak öldürmüştür. Crassus ise ele geçirdiği yaklaşık 6000 tutsağı ibret olması için ünlü Appia Yolu boyunca çarmıha gerdirmiştir. Trakyalı savaşçının 40 yıllık ömrü Strongoli yakınlarında son bulurken, başlattığı özgürlük ateşi yüzyıllar boyunca sönmemiştir.
Spartaküs'ün tarihteki ve popüler kültürdeki izleri şu şekildedir:
- Sol Literatürdeki Yeri: İsyanın eşitlikçi ve özgürlükçü niteliği sebebiyle sol düşünce dünyasında simgesel bir kahraman olarak benimsenmiştir.
- Spartaküs Birliği (Spartakusbund): Almanya'da I. Dünya Savaşı'nın ardından gerçekleşen 1918 devrimi sonrasında, 1919'da Karl Liebknecht ve Rosa Luxemburg liderliğinde ayaklanan ve sonradan Almanya Komünist Partisi'ne dönüşen grubun ilk adıdır.
- Stanley Kubrick'in Sinema Filmi: Yazar Howard Fast'ın kaleme aldığı romandan uyarlanan ve 1960'ta vizyona giren filmde başrolü Kirk Douglas üstlenmiş, kadroda Peter Ustinov ile Tony Curtis de yer almıştır.
- Popüler Televizyon Dizisi: 2010 yılında izleyiciyle buluşan ve başrolünde Andy Whitfield'in yer aldığı, oyuncu kadrosunda Lucy Lawless, Peter Mensah ve John Hannah'ın bulunduğu 'Spartacus: Blood and Sand' adlı diziyle efsane modern döneme taşınmıştır.