Türk siyasi tarihinin en istikrarlı isimleri arasında yer alan Sırrı Atalay, 1919 yılında Erzurum'un Pasinler ilçesinde doğmuş, 9 Eylül 1985'te ise Muğla'nın Bodrum ilçesinde hayata gözlerini yummuştur. Kendisi, otuz yıl boyunca kesintisiz milletvekilliği ve senatörlük yapmış tanınan bir devlet adamıdır. Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi mezunudur. Gençlik yıllarında yargıç, savcı ve serbest avukat olarak adalet mekanizmasında görev almıştır. Yasama faaliyetlerindeki başarısıyla adını parlamento tarihimize altın harflerle yazdırmıştır. Ayrıca Cumhuriyet Senatosu Başkanlığı ile Cumhurbaşkanlığı Vekilliği gibi son derece kritik makamlarda bulunmuştur.
Adliyeden Meclise Uzanan İlk Yıllar
Başarılı hukukçu, aslen Ardahan'ın Göle ilçesinden bir aileye mensuptur. Eğitiminin ardından memleketin farklı bölgelerinde hakimlik ve savcılık yaptı. Siyasi yaşamı ise 1950 seçimlerinde Cumhuriyet Halk Partisi bünyesinde Kars milletvekili seçilmesiyle başlamıştır. Ardından yapılan 1954 ve 1957 seçimlerinde de Kars halkının oylarıyla yeniden Meclise girmeyi başarmıştır.
Demokrat Parti iktidarı döneminde Atalay, muhalefet sıralarından iktidara yönelttiği sert eleştirilerle öne çıkmıştır. Hukuki donanımı ve güçlü hitabetiyle dikkat çekmiştir. Kars milletvekili olarak yer aldığı Meclis kürsüsünde yaptığı her konuşma, dönem medyasında geniş yankı bulmuştur. Muhalefetteyken sergilediği bu dik duruş, iktidar kanadında rahatsızlık uyandırmış ve hakkındaki suçlamaların artmasına zemin hazırlamıştır. Bu aktif muhalefeti sebebiyle Temmuz 1956'da hükûmetin manevi kişiliğine hakaret iddiasıyla dokunulmazlığı kaldırılmıştır. Aynı zamanda 1957 yılında CHP Parti Meclisi üyeliğine seçilerek genel merkez yönetiminde etkin bir konum kazanmış, sonraki yıllarda yapılan kongrelerde de bu görevini başarıyla sürdürmüştür. Parti içinde Genel Sekreter Kasım Gülek'e karşı kurulan muhalif cephenin en ön saflarında yer almıştır.
Senato Başkanlığı ve Devletin Zirvesindeki Vekalet
27 Mayıs müdahalesi sonrasında 1961 yılında oluşturulan Kurucu Meclis bünyesinde Kars ili temsilcisi sıfatıyla görev almıştır. Anayasa çalışmalarının ardından, 1961 ile 1980 yılları arasında dört dönem boyunca senatörlük yapmıştır. Bu otuz yıllık aralıksız yasama faaliyeti, Cumhuriyet tarihinin en uzun parlamento kariyerlerinden biridir. Cumhuriyet Senatosu çatısı altındaki görev süresi boyunca hem komisyonlarda hem de genel kurul görüşmelerinde etkin yasama faaliyeti sergilemiştir. Başarılı siyasetçi, İsmet İnönü başkanlığındaki 28. Hükûmette Adalet Bakanı olarak görev üstlenmiştir. Bakanlık görevini 15 Aralık 1964 ile 20 Şubat 1965 tarihleri arasında yürütmüştür.
Sırrı Atalay, siyasi kariyeri boyunca pek çok üst düzey görev üstlenmiştir. Bu önemli görevlerden bazıları şunlardır:
- Kars Milletvekilliği (TBMM 9, 10 ve 11. Dönem)
- Kurucu Meclis Kars İli Temsilciliği
- Cumhuriyet Senatosu Kars Üyeliği ve Senato Başkanlığı
- Türkiye Cumhuriyeti Adalet Bakanlığı
- Cumhurbaşkanlığı Vekilliği
Parti içi çekişmelerde aktif rol oynamayı sürdüren Atalay, 1966 Kurultayında aday olduğu başkanlık yarışını kaybetmiştir. Süreç içerisinde Bülent Ecevit'in genel başkanlığa seçildiği 1972 yılındaki tarihi kurultayda divan başkanlığına aday gösterilerek partinin yenilenme sürecine ve yeni vizyonuna doğrudan katkı sunmayı başarmıştır. Kariyerinin zirve noktası bu dönemde gerçekleşti. Senato başkanıyken Cumhurbaşkanı Fahri Korutürk'ün sağlık sorunları yaşaması üzerine devletin zirvesine geçmiştir. Yaklaşık üç ay boyunca Cumhurbaşkanı Vekili sıfatıyla Türkiye Cumhuriyeti'ni en üst düzeyde temsil etmiştir.
Zincirbozan Sürgünü ve Siyasetin Ardından Veda
12 Eylül 1980 darbesinden sonra, yeni anayasa hükümleri gereğince beş yıl süreyle siyasetten men edilmiştir. Yasaklı olmasına rağmen perde arkasından siyasi çalışmalarına devam ettiği ve yeni parti oluşumlarına yön verdiği iddiasıyla Çanakkale'de bulunan Zincirbozan askeri tesislerinde zorunlu gözetim altında tutulmuştur. Zincirbozan askeri kampında geçirdiği bu zorlu günler, onun siyasi mücadelesinin son ve en çetin halkasını teşkil etmiştir. Çanakkale'deki bu zorunlu ikamet süreci, 1983 yılındaki genel seçimlerden önce serbest bırakılmasıyla son bulmuştur.
Siyaset sahnesinden çekilen tecrübeli devlet adamı, 9 Eylül 1985 günü Bodrum'da ani bir kalp rahatsızlığı geçirmiştir. Rahatsızlığın ardından hayata veda eden Atalay'ın cenazesi, Ankara Cebeci Asri Mezarlığı'na defnedilmiştir. Zincirbozan sürgününde kaleme aldığı anıları, Hikmet Bila tarafından derlenerek kitap haline getirilmiştir. Eser, ölümünden sonra "Bir Ömür Politika" başlığıyla okurlara sunulmuştur. Adı, İzmir Karabağlar'da bir caddeye verilmiştir.