Anadolu topraklarının yetiştirdiği en önemli din adamlarından ve mutasavvıflarından biri olan Sadreddin Konevi, 1208 senesinde Malatya'da dünyaya gelmiştir. Hayatının önemli kısmını geçirdiği, ilmi çalışmalarını olgunlaştırdığı ve ününe kavuştuğu Konya'ya yerleşmesi sebebiyle tarih sayfalarında "Konevi" lakabıyla anılmıştır. Kendisinin saygın babası olan Şeyh Mecidüddin İshak, Bağdat'taki fütüvvet teşkilatı bünyesinde son derece kritik hizmetler ifa etmiş olan Malatyalı nüfuzlu bir devlet adamı ve bilgeydi. Mecdüddin İshak, dönemin Anadolu Selçuklu sultanları I. Gıyaseddin Keyhüsrev ile onun evlatları I. İzzeddin Keykavus ve I. Alaaddin Keykubad'a hocalık yapmıştır. Bu büyük şahsı yetiştiren baba, aynı zamanda devletin yönetim mekanizmalarında da etkin yardımlarda bulunmuştur. Sadreddin henüz küçük yaştayken babasının vefat ettiği ve annesinin de dönemin meşhur sufi ve filozofu Muhyiddin İbnü'l-Arabi ile evlendiği rivayet edilmiştir.
İlmi Yetişmesi ve Seyahat Yılları
Konevi, ilk din ve tasavvuf bilgilerini üvey babası olan büyük bilge İbnü'l-Arabi'den alarak yeteneklerini geliştirmiştir. Hayatının ilk yirmi senesini Malatya sınırları içinde geçiren düşünür, 1228 ile 1245 yılları arasındaki gençlik ve orta yaş dönemlerini Anadolu dışında geçirmiştir. Bu dönemde Mısır, Hicaz ve Suriye bölgelerinde bulunmuş, seyahatlerinin çoğunda ise bizzat İbnü'l-Arabi'nin yanında eğitim görmüştür. Evhadüddin Kirmani'nin kendisi üzerinde etkisi büyüktür. Konevi, üvey babasının tavsiyeleriyle Evhadüddin Kirmani yoldaşlığında 1233 yılında hacca gitmiştir.
Bir ara Şam'a giderek oradaki sufilerle görüştü. Burada önemli din adamlarıyla bir araya geldi. Büyük mutasavvıf tasavvuf alanında, Kirmani'nin öğretileri dışında özellikle babası Mecdüddin İshak ile kutsal şehir Mekke'de tanışarak onunla beraber Anadolu'ya, yani Malatya'ya kadar gelen İbnü'l-Arabi'den azami derecede istifade etmiştir. Bunun yanı sıra, çağın önde gelen ilim insanlarından olan Nasîrüddin Tûsî ile felsefi ağırlıklı mektuplaşmalarda bulunarak fikri derinliğini ortaya koymuştur. Ürettiği fikirlerle adından söz ettiren düşünür, 1240 senesinde İbnü'l-Arabi'nin vefatının ardından 1245 yılında Şam'dan Konya'ya gelmiştir.
Konya'da Kurulan Özel İlim Akademisi
Konya'ya yerleşen Konevi, maddi imkanlarının çok iyi olması sayesinde şehirdeki din ve bilim insanlarını sık sık kendi evinde misafir etmiştir. Böylece Doğu'nun en parlak kültür merkezlerinden biri kabul edilen bu kentte özel bir akademi düzeni oluşturmuştur. Evinde düzenlediği bu ilmi meclisler sayesinde hem tasavvufun hem de felsefi düşüncenin gelişmesine katkı sağlamıştır. Konevi, Konya'da geçirdiği otuz yıllık süreçte pek çok meşhur sufi ve bilginle sıkı münasebetler yürütmüştür. Bu yakın ilişkiler kurduğu isimlerin başında şunlar gelmektedir:
- Mevlana Celaleddin-i Rumi
- Kadı Sirâceddin el-Urmevî
- Ahi Evran
- Sa'deddîn-i Hammûye
- Mahmûd-ı Hayrânî
Mevlana ile Dostluğu ve Hüzün Dolu Veda
Konevi'nin yaşamında, dönemin büyük şahsı Mevlana Celaleddin-i Rumi ile kurduğu dostluk bağı büyük bir öneme sahiptir. İki bilge arasındaki bu köklü bağ nedeniyle, 17 Aralık 1273 tarihinde Mevlana vefat ettiğinde cenaze namazını kıldırmak görevi Konevi'ye verilmiştir. Ne var ki Sadreddin Konevi, çok değer verdiği dostunu kaybetmenin verdiği derin hüzne dayanamamış ve cenaze merasiminde bayılmıştır. Namazı bunun üzerine Kadı Sirâceddin kıldırdı. Mevlana'nın Konya'daki o son derece müstesna cenaze törenine yalnızca İslam inancına mensup Müslümanların değil, aynı zamanda kentte yaşayan Hristiyan ve Yahudi dinlerine tabi cemaatlerin de büyük bir saygıyla katıldığı bilinmektedir.
Hayata Veda ve Mirası
Mevlana'nın vefatından kısa bir süre sonra, büyük din adamı Sadreddin Konevi de 22 Temmuz 1274 tarihinde Konya'da 66 yaşında hayata gözlerini yummuştur. Mezarı kendi adını taşıyan caminin bahçesindedir. Malatya'da başlayan ve Doğu'nun ilim havzalarında olgunlaşan bu yaşam, ardında felsefi ve tasavvufi anlamda zengin bir ilmi miras bırakmıştır.