Sacit Kayasu, 12 Eylül askeri darbesinin mimarlarına karşı hazırladığı tarihi iddianameyle Türkiye'nin hukuk tarihine adını yazdırmış, Denizli kökenli cesur bir cumhuriyet savcısıdır. 21 Ekim 1952 tarihinde Denizli'nin Babadağ ilçesinde doğan (bazı kayıtlarda doğum tarihi 15 Kasım 1952 olarak da geçer) ünlü hukukçu, 28 Kasım 2014'te İstanbul'da vefat etmiştir. Adana Cumhuriyet Savcısı olarak görev yaparken, Kenan Evren hakkında hazırladığı iddianame nedeniyle önce açığa alınmış, ardından meslekten ihraç edilmiştir. Ülkedeki askeri vesayete karşı hukuk sınırları çerçevesinde ilk ciddi adımı atan savcı olarak bilinmektedir. Evli ve üç çocuk babası olan Kayasu, hak arama mücadelesini uluslararası yargıya taşıyarak önemli kazanımlar elde etmiştir.
Eğitim Yılları ve Avukatlıktan Savcılığa Geçiş
Kayasu, henüz altı yaşındayken ailesiyle Denizli merkezine taşınmış ve ilk öğrenimini 1958-1963 yılları arasında Katip Çelebi İlkokulunda tamamlamıştır. 1969 yılında ise Denizli Lisesini başarıyla bitirmiştir. Lise yıllarında yayıncılığa merak salarak önce bir duvar gazetesi yayımlamış, daha sonra 'Meş'ale' adını verdiği mahalli okul gazetesini çıkarmıştır. Yükseköğrenimini 1970 yılında kaydolduğu İstanbul Üniversitesi Hukuk Fakültesinde sürdüren Kayasu, yoğun ders programını başarıyla tamamlayarak Şubat 1975 döneminde fakülteden mezun olmayı başarmıştır. Askerlik görevini yedek subay rütbesiyle Mart 1976 ile Temmuz 1977 tarihleri arasında ifa eden Kayasu, dönüşünde yarım kalan avukatlık stajını da tamamlayarak aynı yıl Denizli'de serbest avukatlığa başlamıştır. Aynı zamanda yerel gazetelerde vatandaşlara hukuki konularda yardımcı olacak rehber niteliğinde makaleler kaleme almıştır. Ancak avukatlık mesleğiyle adalete yeterince katkı sunamadığını düşünerek savcılık mesleğine geçme kararı almıştır.
Savcılık Kariyeri ve Tarihi Darbe İddianamesi
Adalet Bakanlığına yaptığı başvuru kabul gören Kayasu, 4 Ağustos 1988'de mesleğe resmi olarak adım atmıştır. Ülkenin dört bir yanında savcılık görevini layıkıyla yerine getiren hukukçu, birçok bölgede adaleti sağlamıştır. Başarılı savcının görev yaptığı merkezler şunlardır:
- Çamlıhemşin (İlk görev yeri)
- Oğuzeli, Iğdır ve Adıyaman
- Ödemiş ve son olarak Adana
Ödemiş Savcısı iken işkenceyle öldürülmüş bir erkeğe ait cesedin Yeşil kod adlı Mahmut Yıldırım'a ait olabileceği yönündeki iddialarının ardından Adana'ya tayin edilmiştir. Ayrıca asıl dönüm noktası ise burada gerçekleşmiştir. Ağustos 1999'da Ankara DGM'ye verdiği vatandaşlık dilekçesine hiçbir yanıt alamayan Kayasu, 28 Mart 2000 yılında cesur bir karar vermiştir. 12 Eylül 1980 askeri darbesini gerçekleştiren Kenan Evren ve arkadaşları hakkında anayasal düzeni ihlal suçundan iddianame düzenlemiştir. Bu olay Türkiye gündemine bomba gibi düşmüştür.
İhraç Kararları ve AİHM Zaferi
Yazdığı iddianame üzerine başlatılan soruşturmada HSK, basına açıklama yapıp evrakları dağıttığı gerekçesiyle Kayasu'nun yargılanmasına 29 Mart 2000'de onay vermiştir. Ertesi gün ise kurul tarafından kınama cezasına çarptırılmıştır. 20 Nisan 2000 tarihinde görevden uzaklaştırılan Kayasu, Yargıtay 9. Ceza Dairesi tarafından görevi kötüye kullanmak ve askeri kuvvetleri tahkir etmek iddialarıyla para cezasına çarptırılmıştır. İhraç edilmeden hedeflenen emeklilik hakkını talep ederek emekliye ayrılsa da 27 Şubat 2003'te HSYK kararıyla meslekten tamamen ihraç edilmiştir. Hukuki hakkını Avrupa İnsan Hakları Mahkemesinde arayan Kayasu, 13 Kasım 2008 tarihinde önemli bir zafer kazanmıştır. AİHM, Türkiye'yi ifade özgürlüğünü ihlal ettiği gerekçesiyle 41 bin avro tazminata mahkum etmiştir. Ayrıca ECHR kararı sonrası avukatlığa dönüşü İstanbul Barosu tarafından engellense de Barolar Birliğine yaptığı itirazla başarıya ulaşmış ve levhaya kaydolmuştur. HSK 2011 yılında mesleğe tekrar kabul edilmesine karar vermiş olsa da Kayasu, ilerleyen yaşı ve emekliliği nedeniyle bu daveti geri çevirmiştir.