Robert Bosch, takvimler 23 Eylül 1861 tarihini gösterdiğinde Albeck köyünde, çiftçilikle uğraşan kalabalık bir ailenin çocuğu olarak dünyaya gözlerini açtı. Alman sanayisinin bu öncü ismi, Stuttgart'ta kurduğu mütevazı tesisat atölyesini, geliştirdiği devrim niteliğindeki manyetolu ateşleme cihazıyla küresel bir teknoloji devine dönüştürdü. İşçi haklarına verdiği önemle tanınan sanayici, otomotiv elektrik donanımında attığı adımlarla dünya ulaşım tarihini kökten değiştirdi.
Gençlik Dönemi ve Mesleki Arayışları
Servatius Bosch ve Maria Margaretha çiftinin on iki çocuğundan on birincisi olan Robert, çocukluğunu Schwaebische Alb dağlarında geçirdi. Ailenin temel geçimi, arabacıların konakladığı bir hanın gelirine dayanıyordu. Bölgeye demiryolu hattı döşenince Ulm şehrine taşınan aile, Robert'ı buradaki teknik liseye gönderdi. Derslerinde çok başarılı olamayan Robert, üniversiteye gitmek yerine babasının yönlendirmesiyle teknisyenliğe adım attı. Ulm'de optik cihazlar üreten Wilhelm Maier'in yanında üç yıl boyunca çıraklık yaptıktan sonra, tecrübe kazanmak amacıyla çeşitli fabrikalarda yevmiyeli işçi olarak çalıştı ve bir yıl süren askerlik görevini de bu aralıkta tamamladı. Stuttgart'taki teknik üniversitede resmi kaydı olmadan dersleri takip ederek akım, voltaj, tork gibi kavramları öğrendi. Henüz 22 yaşındayken New York'a giderek ünlü mucit Thomas Alva Edison'un fabrikasında ampul ve fonograf imalatında çalıştı. İngiltere'de Siemens Brothers tesislerinde de altı ay tecrübe kazandıktan sonra Almanya'ya döndü ve Anna Kayser ile Stuttgart'ta evlendi.
Bir Sanayi İmparatorluğunun Doğuşu
Çiftin Margarete, Paula ve Robert adında üç çocuğu oldu. Dördüncü çocukları Erna ise henüz bebekken vefat etti. Bu acı kaybın ardından Robert Bosch, Stuttgart kentinde on bin marklık sermaye ile tesisat ve elektroteknik atölyesini faaliyete geçirdi. Stuttgart'ta kurduğu küçük atölyesinde yanında çalışan bir kalfa ve bir çırakla telefon montajı yapan sanayici, henüz on bir yaşındayken şirket envanterinin sorumluluğunu üstlenen oğlu Robert'ı çok genç yaşta iş dünyasıyla tanıştırdı. Ancak küçük Robert 1920 yılında multipl skleroz hastalığına yakalandı ve 1922'de hayatını kaybetti. Bu büyük acı evliliğin sonunu getirdi ve çift 1927'de boşandı. Ünlü sanayici, aynı yıl Margarete Wörz ile evlendi ve bu evlilikten Robert ile Eva adında iki çocuğu daha oldu.
Girişimci, 1887 senesinde gaz motorları için ürettiği manyeto cihazını seneler içinde geliştirerek 1897'de bir motora monte etmeyi başardı. Asıl büyük atılım ise 1902 yılında mühendis Gotdob Honold'un bujili yüksek gerilim manyetosunu tasarlamasıyla gerçekleşti. Rakiplerinden üstün olan bu teknoloji, benzinli motorların hızlanmasını kolaylaştırdı. Kısa zamanda otomobil devlerinden yoğun siparişler yağmaya başladı. Çalışan sayısı 45'e ulaştığında fabrikasını Stuttgart'a taşıyan sanayici, Amerika tecrübesiyle modern iş bölümü esaslarına göre bir üretim alanı tasarladı. Sosyal adalete önem veren tavrıyla 1906 yılında sekiz saatlik mesai uygulamasını başlattı. Cumartesi yarım gün çalışma izni gibi adımlar nedeniyle rakipleri ona Kızıl Bosch lakabını taktı.
Savaş Dönemleri ve Şirketin Sosyal Mirası
Birinci Dünya Savaşı öncesinde üretiminin neredeyse yüzde doksanını ihraç eden Bosch; İngiltere, Fransa ve Amerika'da kurduğu temsilciliklerle küresel bir ağa ulaştı. Firma, motorlu taşıtlar için ilk standart elektrikli donanım paketini sunmaktaydı. Bu paket şu parçaları içeriyordu:
- Buji ve akü üniteleri
- Işık makinesi ve starter sistemleri
- Farlar ve diğer aksamlar
Savaşla birlikte dış pazar gelirleri kesilse de askeri üretim bu açığı kapattı. Robert Bosch, savaş kârı elde etmek istemediğinden milyonlarca markı hayır kurumlarına bağışladı ve firmayı anonim şirkete dönüştürdü. Birinci Dünya Savaşı'nın sona ermesiyle birlikte araştırmalara çok büyük bütçeler tahsis ederek işletmesini istikrarlı şekilde büyüten Bosch, 1927 yılında çalşanlarına emeklilik dönemlerinde maddi destek sağlayan Bosch Yardımı adındaki toplumsal kuruluşu hayata geçirdi.
Büyük Buhran döneminde adı Robert Bosch GmbH olan firma ciddi satış kayıpları yaşadı. Fabrikaları İkinci Dünya Savaşı'nda yerle bir olan kurucu, bu yıkımı göremeden 1942'de 80 yaşında Stuttgart'ta vefat etti. Onun vefatından sonra fabrikalar yeniden inşa edildi ve ürün gamına buzdolapları eklendi. Başarılı çalşanlarına büyük yetkiler verip onları yüksek maaşlarla ödüllendiren Bosch; sağlık sigortası, emeklilik primi, yıllık izin ve doğum izni gibi döneminde eşine çok az rastlanan sosyal imkanları çalşanlarına sundu. Fabrikalarda 1917'den itibaren hemşireler, 1939'da ise doktorlu sağlık ekipleri istihdam edildi. Ayrıca 1919'da kurduğu ve bugün de yayımlanan Bosch-Zünder dergisiyle iç iletişimi daima güçlü tuttu. İş ahlakını şu sözleriyle özetlemiştir:
- 'Daima, güven kaybetmektense para kaybetmeyi tercih ederim.'
- 'Uzmanı olmadığınız bir alanda bilmeniz gereken tek şey, bu işin uzmanı olan insanları işe almaktır.'
- 'Çok param olduğu için yüksek maaş vermiyorum. Yüksek maaş verdiğim için çok param var.'
- 'Buradaki herkesin ilk görevi kaliteli ürün üretmektir. Bosch fabrikasında hataya ve beceriksizliğe yer yoktur.'