Raşid Dostum Kimdir?

Hayatı ve yükselişi

Abdürreşid Dostum ya da Raşid Dostum, 1954 doğumlu, Özbek asıllı Afgan askerdir. Afganistan'ın kuzeyindeki Şibirgan şehrinde doğdu. Afganistan tarihinde Mareşal unvanına sahip üçüncü komutan, Afganistan'daki Özbeklerin lideri ve eski Afganistan başkan yardımcısıdır. 26 yaşındayken Sovyetlerin Afganistan'da açtığı bir doğalgaz tesisinde işçi olarak çalışmaya başladı ve kısa sürede tesisteki işçi sendikasının başkanı oldu. Bu dönemde Afganistan'da Sovyet yanlısı bir rejim vardı ve muhalifler bu yönetime karşı savaşıyordu. Mücahit denilen grupların ülkenin kuzeyindeki Türkmen, Özbek ve Taciklere karşı tavır almasıyla Dostum, kuzeyden topladığı milislerle çatışmalara girdi. Sovyetlerin çekilmesinden sonra iktidardaki Muhammed Necibullah hükûmetiyle iş birliğini sürdürdü; Mezar-ı Şerif başta olmak üzere kuzeydeki yedi eyaletin yönetimini ele aldı ve "Cünbüş-i İslami Afganistan" adıyla siyasi örgütlenmesini kurdu.

1990'lar ve Taliban dönemi

1992'de Necibullah'tan desteğini çekince Kabil mücahit grupların eline geçti. Mücahit grupların hemen hepsi ya etnik bir temele dayanıyor ya da İran, Pakistan ve Suudi Arabistan gibi ülkelerin sözcülüğünü yapıyordu; üstelik hepsinin ittifak ettiği tek konu Türklerin yönetim dışında kalmasıydı. Dostum Yüksek Askerî Şura Başkanı sıfatıyla Kabil'i terk edip kuvvetlerini kuzeye çekti ve Mezar-ı Şerif'te devlet otoritesini pekiştirdi. Türkiye ile ilişkiler kurdu; Cumhurbaşkanı Turgut Özal'ın açtığı imkânlarla dünyada tanındı ve Özal bir dönem kullandığı makam arabasını ona hediye etti. Taliban kısa sürede gelişerek mücahit grupların hepsini yıktı ve kuzey hariç Afganistan'a hâkim oldu; Tacik asıllı Ahmed Şah Mesud dışında hiçbir mücahit örgüt ona karşı tutunamadı. Bu süreçte Pakistan, 1999'da Dostum'la Kuzey Afganistan konusunda pazarlık yürüttü; Dostum, Burhaneddin Rabbani'nin başındaki devrik cumhurbaşkanı ve eski mücahit gruplardan yana tavır alıp Pakistan'la anlaşmadı. Taliban Mezar-ı Şerif'i ele geçirince ülkesini terk etti, Ankara'da Türk yetkililerle durum değerlendirmesi yaptı, bir süre Türkiye, Özbekistan ve İran'da kaldıktan sonra Kuzey Afganistan'a döndü.

2000'ler ve sonrası

Dostum liderliğindeki Kuzey Afganistan güçleri, ABD'nin Taliban yönetimine karşı başlattığı askerî harekâtla yeniden öne çıktı. 2001'de esir alınan yaklaşık 2 bin Taliban militanının konteynerlerde boğularak ve kurşunlanarak öldürülmesi nedeniyle savaş suçu işlemekle suçlandı; bu kişilerin toplu olarak Deşt-i Leyli çölüne gömüldüğü tespit edilmiştir. 9 Ekim 2004'te cumhurbaşkanlığı seçimlerine aday oldu ancak seçilemedi. 2014 Afganistan başkanlık seçiminde Eşref Gani Ahmedzai'yi destekledi; Gani'nin seçilmesinin ardından Afganistan Devlet Birinci Başkan Yardımcısı oldu.

Kaynakça: Bu biyografi, Vikipedi'deki Raşid Dostum maddesinden yararlanılarak hazırlanmıştır. Metin CC BY-SA 4.0 lisansı altındadır.