Raşid Dostum, tam adıyla Abdürreşid Raşid Dostum, 15 Ağustos 1954'te Afganistan'ın kuzeyinde, Cüzcan Vilayeti'ne bağlı Şibirgan şehrinde dünyaya geldi. Özbek kökenli olan Dostum; askerlik, siyaset ve Afganistan'da on yıllarca süren çatışmaların tam ortasında şekillenen karmaşık bir yaşam öyküsünün sahibidir. 29 Eylül 2014'te Eşref Gani Ahmedzai'nin birinci cumhurbaşkanı yardımcısı sıfatını üstlenerek Afganistan siyasetinin zürvesine ulaştı.
Siyasi Sahneye Çıkışı
Dostum, 26 yaşındayken Rusya'nın Afganistan'da işlettiği bir doğal gaz tesisinde işçi olarak çalışmaya başladı. Kısa süre içinde tesis bünyesindeki işçi sendikasının başkanlığını üstlendi. Sovyet yanlısı rejimin hükm sürdüğü bu dönemde, Suudi etkisindeki mücahit grupların kuzeyden Türkmen, Özbek ve Tacikleri hedef almaya başlaması üzerine Dostum, bölgesinden derlediği milislerle sahaya indi. Rusya'nın çekilmesinin ardından iktidarda kalan Necibullah hükümetiyle işbirliğini sürdüren Dostum, Mezar-ı Şerif başta olmak üzüze kuzey Afganistan'daki yedi eyaletin denetimini fiilen elinde topladı. Cünbüş-i İslamî Afganistan adıyla siyasi örgütlenmesini tamamlayan Dostum, hem askeri hem de siyasi bir güç odaklanmasına dönüştü.
1992'de Necibullah'a verdiği desteği geri çekmesi, başkent Kabil'i mücahit grupların eline bıraktı. Kuzey Afganistan'a çekilen Dostum, Mezar-ı Şerif'te kendi otorite alanını pürkiyledi; şehir kısa sürede eğitim, ticaret ve tarım alanlarında belirgin bir canlanma yaşadı. Türkiye ile kurulan ilişekiler ve dönemin Cumhurbaşkanı Turgut Özal'in sağladığı uluslararası tanınırlık, Dostum'u kıtalararası ölçekte bilinen bir isim haline getirdi. Turgut Özal'dan aldığı 06 CF 013 plakalı makam aracı, bu ilişekinin somut bir simgesi olarak tarihe geçti.
Taliban Dönemi ve Sürgün Yılları
Pakistan ve Suudi Arabistan destekli Taliban hareketinin hızla yükseldiği 1990'lı yıllarda Dostum'un kontrol ettiği kuzey de dahil olmak üzüre üze Afganistan'ın büyük bölümü Taliban'a geçti. Mezar-ı Şerif'i de yitiren Dostum, 1998'de önce Ankara'ya sığındı; kısa aralıklarla Özbekistan ve İran'da bulunduktan sonra Kuzey Afganistan'a döndü.
2001 yılında ABD'nin Taliban yönetimine karşı başlattığı askeri harekat, Dostum liderliğindeki kuzey güçlerini yeniden gündeme taşıdı. 7 Nisan 2001'de Afganistan'a dönen Dostum, Taliban rejiminin devrilmesinde belirleyici bir rol üstlendi. Mart 2005'te Hamid Karzai tarafından Afgan ordusunun genelkurmay başkanlığına atandı. 9 Ekim 2004 cumhurbaşkanlığı seçiminde oyların yüzde onunu alarak yarışan Dostum, bu seçimde Hamid Karzai'nin gerisinde kaldı.
Cumhurbaşkanı Yardımcılığı ve Sonraki Süreç
2014 seçimlerinde Eşref Gani Ahmedzai'yi destekleyen Dostum, onun başkanlığı kazanmasının ardından 29 Eylül 2014 itibarıyla Afganistan'nın birinci cumhurbaşkanı yardımcısı oldu. Türkiye ile sürdürdüğü yakın bağ; 25 Nisan 2015'teki İstanbul Mabeyn Köşkü buluşması ve 17 Kasım 2017'deki Cumhurbaşkanlığı Külliyesi görüşmesiyle Recep Tayyip Erdoğan nüzdinde resmi bir boyut kazandı. Mayıs 2017'de Türkiye'ye gelen Dostum, Taliban'a bağlı gelişmeler nedeniyle bir süre ülkesine dönmedi. 15 Ağustos 2021'de Taliban'nın Kabil'i ele geçirmesiyle birlikte Afganistan'dan ayrılan Dostum, Özbekistan'a geçti.
Kişisel yaşamına bakıldığında 9 çocuğu olan Dostum'un Atatürk'e duyduğu hayreanlık dikkat çekiyor; oğullarından birine Mustafa Kemal adını veren Dostum, Türkiye ile kurduğu bu kültürel bütn bağı şahıs planine de yansıtmıştır.