Zonguldak'ın maden ocaklarıyla ünlü ilçesi Kozlu'da, 7 Şubat 1947 tarihinde dünyaya gözlerini açan Şaban Teoman Duralı, felsefe dünyasında derin izler bırakmış seçkin bir Türk akademisyen ve filozoftur. Çok kültürlü bir aile ortamında yetişen Duralı, ömrünü bilim ve bilgelik arayışına adayarak felsefe tarihimizin en özgün figürlerinden biri haline gelmiştir. Klasik Alman disiplini ile Doğu irfanını harmanlayan ünlü düşünür, kanserle mücadelesinin ardından 6 Aralık 2021'de 74 yaşında İstanbul'daki evinde vefat edene dek üretkenliğini kaybetmemiştir. Türkiye Bilimler Akademisi (TÜBA) şeref üyeliğine kadar yükselen bu bilge şahsiyet, Türk düşünce hayatını biyoloji felsefesiyle tanıştıran öncü çalışmalarıyla bilinmektedir.
Çok Kültürlü Bir Çocukluktan TED Kolejine
Duralı'nın hayat çizgisi, göçler ve farklı kültürlerin buluşma noktasıyla şekillenmiştir. Babası Sabih Duralı Langaza doğumludur. Bu köy Yunanistan sınırları içerisindedir. Sabih Duralı'nın soyu müftülere ve reislere dayanır. Kendisi 1927 yılında devlet bursu kazanarak mühendislik eğitimi için Almanya'nın Chemnitz kentine gitmiştir. Burada klasik bir Alman olan Hilda Kohlschmidt ile tanışır. Hilda Hanım dindar ve milliyetçi bir kadındı. Türkiye'deki yaşamına alışamamış ve hep memleketinin özlemini çekmiştir. Lise yıllarındaki bir gezi dışında Chemnitz dışına hiç çıkmamıştı. Çiftin evliliğinden sonra 1931'de ilk çocukları Kaya dünyaya gözlerini açar. Kaya Duralı ilerleyen yıllarda Galatasaray Lisesi'ni bitirecektir. Sabih Bey ise vatana döndükten sonra önemli fabrikalarda görev alır. Genelkurmay bünyesinde ve çeşitli savunma sanayii tesislerinde çalışır. Ardından Zonguldak Kozlu'da bulunan termik santrale tayin edilir. 1954 yılında ise Demokrat Parti'den Zonguldak milletvekili olarak Meclis'e girer. Teoman Duralı ilköğrenimini bu kömür kokulu Karadeniz kasabasında tamamlar. Ortaokul ve lise yıllarını ise TED Ankara Koleji çatısı altında geçirir.
İstanbul Üniversitesi'nde Başlayan Felsefe Serüveni
Ankara'daki eğitiminin ardından İstanbul'a geçen Duralı, 1973 yılında İstanbul Üniversitesi Felsefe Bölümü'nden başarıyla mezun olmuştur. Genç mezunun yeteneğini fark eden hocası Nermi Uygur, asistanlık teklif ederek onun üniversitedeki uzun soluklu yürüyüşünü başlatır. Felsefe bölümünde 1975'te asistan olan genç araştırmacı, 1977 yılında sunduğu biyoloji felsefesi teziyle doktorasını tamamlar. NATO bursu sayesinde 1978'de Paris'e giderek biyoteknoloji üzerine düzenlenen bilimsel seminerlere katılma şansı elde etmiştir. Akademik kariyerini hızla sürdürerek 1982'de önce yardımcı doçent, aynı senenin sonbaharında ise biyoloji felsefesi teziyle doçent olur. Amerika'daki Pennsylvania State University bünyesinde Immanuel Kant üzerine gerçekleştirdiği araştırmalardan sonra 1988 yılında profesörlük kadrosuna atanır. Akademisyenlik onun için sadece bir iş değildi. Bu bir yaşam tarzıydı.
Küresel Derslikler ve Asya Bozkırlarında Araştırmalar
Teoman Duralı'nın felsefi yolculuğu uluslararası alana da taşınmıştır. Malezya Uluslararası İslam Üniversitesi'nde 1992-1993 yıllarında misafir hocalık yapan Duralı, 1994 ve 2003 yıllarında ise Avusturya'daki Viyana Üniversitesi bilim felsefesi bölümünde misafir öğretim üyesi olarak dersler vermiştir. Kuala Lumpur'daki enstitüde (ISTAC) 1995-1997 ile 1999 yıllarında akademik çalışmalarını sürdüren düşünür, buradaki dersleriyle küresel boyutta iz bırakır. İstanbul Üniversitesi araştırma fonunun desteğini alarak 1996 yılında Orta Asya Türk cumhuriyetlerine yönelik geniş kapsamlı bir inceleme gezisine çıkmıştır. Kazakistan, Kırgızistan, Özbekistan, Tacikistan ve Türkmenistan'ı kapsayan bu gezinin ardından, Ahmet Yesevi Üniversitesi bünyesinde de bir dönem görev almıştır. Bu seyahat ona çok şey kattı. Türkiye'ye dönüşünde İstanbul Üniversitesi Felsefe Tarihi Anabilim Dalı Başkanı olan Duralı, 2009-2015 yılları arasında Kırklareli Üniversitesi'nde kurucu dekanlık yapar. Buradaki başarılı kurucu faaliyetlerinden sonra, 2016 yılında Bülent Ecevit Üniversitesi Senatosu kararıyla kendisine görkemli bir törenle fahrî doktora unvanı takdim edilmiştir.
Çok Dilli Bir Filozofun Mirası ve Ölümü
Prof. Dr. Teoman Duralı, entelektüel derinliği kadar dil konusundaki olağanüstü becerisiyle de tanınan müstesna bir şahsiyetti. Tam on dil biliyordu. İngilizce, Fransızca, Almanca, Latince, Yunanca, İtalyanca, Felemenkçe, İspanyolca, Rusça ve Malayca dillerine hakimiyeti sayesinde felsefe metinlerini doğrudan orijinal dillerinden inceleyebiliyordu. Çerkes ve Türkmen kökenli bir babanın, Alman bir annenin evladı olan Duralı, hayatını Fransız bir hanımla birleştirmiş ve iki çocuk babası olmuştur. Hayatında spora büyük yer ayırdı. Militanca bağlandığı tek şeyin Galatasaray olduğunu belirten profesör, yaşamı boyunca tutkulu bir futbol sever olarak bilinmiştir. Ömrünün son günlerine kadar İstanbul, Medeniyet ve İbni Haldun üniversitelerinde dersler veren bilge filozof, Kutadgubilig felsefe-bilim araştırmaları dergisinin de yayın yönetmenliğini sürdürmüştür. TRT 2 ekranlarında gerçekleştirdiği "Felsefe Söyleşileri" programıyla geniş kitlelerin zihnini aydınlatmayı sürdüren büyük düşünür, 6 Aralık 2021 tarihinde İstanbul'daki evinde kanser nedeniyle 74 yaşında aramızdan ayrılmıştır.
Teoman Duralı Eserleri
Teoman Duralı, geride felsefe-bilim literatürüne katkı sunan zengin bir külliyat bırakmıştır. Ünlü düşünürün kaleme aldığı başlıca eserler şunlardır:
- Canlılar Sorununa Giriş / Biyoloji Felsefesiyle İlgili Çalışmalar (1982)
- Biyoloji Felsefesi / Canlı ve Kültür Sorunlarını Araştırma Alanı (1992)
- Aristoteles’te Bilim ve Canlılar Sorunu (1995)
- Felsefe-Bilimin Doğuşu: Aristoteles'te Canlılar ve Bilim Sorunu (1995)
- A New System of Philosophy-Science from the Biological Standpoint (1996 / 2007)
- Yeniçağ Avrupa Medeniyetinden Çağdaş İngiliz-Yahudi Medeniyetine (1996)
- Felsefe - Bilim'e Giriş (1999)
- Teoman Duralı'yla Üç Konuşma / Bilim - Felsefe - Evrim Teorisi (2002)
- Kutadgubilig Türkçenin Felsefe Sözlüğü (2003)
- Çağdaş İngiliz-Yahudi Küresel Medeniyeti (2006)
- Çağdaş Küresel Medeniyet (2006)
- Felsefe-Bilim Nedir (2006)
- Gılgamış Destanı (2007)
- Sorun Çağının Anatomisi: Çağımızın Felsefece Teşrihi (2009)
- Aklın Anatomisi: Salt Aklın Eleştirisinin Teşrihi (2010)
- Sorun Nedir? (2010)
- Deniz ve Kaşiflik (2011)
- Omurgasızlaştırılmış Türklük (2013)
- Hayatın Anatomisi: Canlılar Bilimi Felsefesi Evrim ve Ötesi (2018 / 2020)
- Felsefe Bilimin Odağında Metafizik (2019)
- Öyle Geçer ki Zaman: Teoman Duralı kitabı (2020)