Küresel sağlık diplomasisinin en önemli figürlerinden biri olan Prof. Dr. Tedros Adhanom Ghebreyesus, 3 Mart 1965 tarihinde bugün Eritre sınırlarında yer alan Asmara'da dünyaya gözlerini açtı. Tıp doktoru kökenli olmayıp Dünya Sağlık Örgütü'nün (DSÖ) Genel Direktörlüğü koltuğuna oturan ilk isim olan bu deneyimli akademisyen ve siyasetçi, 1 Temmuz 2017'den beri insanlık sağlığını tehdit eden krizlere yön veriyor. Adhanom Gebreyesus ve Melashu Weldegabir çiftinin evladı olarak hayata atılan ünlü lider, çocukluk yıllarını Etiyopya'nın Tigray bölgesinde geçirerek geleceğin zorlu mücadelelerine burada hazırlandı. Ünlü siyasetçi balık burcudur. Bugün 61 yaşındadır.
Bilimsel Temeller ve Siyasete İlk Adımlar
Eğitim hayatına büyük önem veren Ghebreyesus, 1986 senesinde Asmara Üniversitesi Biyoloji bölümünden başarıyla mezun oldu. Lisans eğitiminin ardından vakit kaybetmeden ülkesinin sağlık bakanlığında halk sağlığı uzmanı olarak ilk profesyonel deneyimini kazandı. Akademik kariyerini sınırların ötesine taşımak isteyerek 1991 yılında İngiltere'ye gitti. Burada, Londra Üniversitesi bünyesindeki Londra Hijyen ve Tropikal Tıp Okulu'nda Enfeksiyon Hastalıkları İmmünolojisi üzerine yüksek lisans eğitimine başladı. Akademik yolculuğunu 2000 yılında Nottingham Üniversitesi bünyesinde tamamladı. Bu saygın kurumda toplum sağlığı üzerine hazırladığı tezle felsefe doktoru ünvanını aldı.
Siyasi arenaya da aynı yıllarda adım attı. Marksist diktatör Mengistu Haile Mariam'ın 1991'de devrilmesinde aktif rol oynayan Tigray Halk Kurtuluş Cephesi'ne (TPLF) katılarak ülkesinin geleceğinde söz sahibi oldu.
Tigray'dan Sağlık Bakanlığına Ulaşan Başarı Öyküsü
Doktora eğitiminin ardından, 2001 senesinde Tigray Bölgesi Sağlık Bürosu liderliğine getirildi. Buradaki görev süresince yerel düzeyde adeta bir sağlık devrimi gerçekleştirdi. Yürüttüğü yenilikçi çalışmalar ve kararlı adımlar sayesinde bölgede çok önemli kazanımlar elde edildi:
- Bölgedeki AIDS prevalansı %22.3 oranında geriletildi.
- Ölümcül menenjit vakalarında %68.5 gibi muazzam bir düşüş yakalandı.
- Sağlık merkezlerinin bilgisayar ve internet altyapısını güçlendirmek adına BİT erişim kampanyası başlatıldı.
- Sağlık çalışanı sayısı %50 oranında artırıldı.
- Kızamık aşısına erişen çocukların oranı %98 seviyesine ulaştı.
- Bir yaşın altındaki tüm bebeklerde genel aşılama oranı %74'e çıkarıldı.
- Yerel halkın %68.5'i için en fazla 10 kilometre mesafede tıbbi hizmete ulaşma imkanı sağlandı.
Bu üstün yerel başarılar, ona ulusal düzeyde yeni kapılar açtı. Ghebreyesus, 2003 yılının sonlarında Etiyopya Sağlık Bakan Yardımcılığı görevine atandı. Kısa sürede yeteneklerini kanıtlayınca, 12 Ekim 2005 tarihinde Başbakan Meles Zenawi tarafından kabinede Sağlık Bakanı olarak görevlendirildi.
Bakanlık makamında 2005-2012 yılları arasında yürüttüğü kapsamlı reformlar, Etiyopya'nın sağlık çehresini tamamen değiştirdi. Özellikle 2005 ile 2008 yılları arasında hayata geçirilen projeler büyük ses getirdi:
- Ülke genelinde tam 4.000 modern sağlık merkezi inşa edildi.
- Saha çalışmaları için 30.000'i aşkın yeni sağlık görevlisi yetiştirilerek istihdam edildi.
- Hastanelerin daha profesyonel yönetilmesi için yeni nesil hastane yöneticileri kadrosu kuruldu.
- Anne ve çocuk sağlığına yapılan yatırımlarla, 2005-2011 yılları arasında çocuk ölümleri %30 oranında azaltıldı.
Ulusal başarılarını uluslararası boyuta taşıyan Ghebreyesus, küresel sağlık inisiyatiflerinde son derece aktif görevler üstlendi. Temmuz 2009'da AIDS, Tüberküloz ve Sıtma ile Mücadele Küresel Fonu Yönetim Kurulu Başkanı seçilerek küresel düzeyde liderliğini kanıtladı.
Diplomasi Arenası ve Dünya Sağlık Örgütü Liderliği
Sağlık alanındaki başarılarının ardından siyasi kariyerinde yeni bir sayfa açıldı. Deneyimli isim, 29 Kasım 2012 tarihinden 1 Kasım 2016 tarihine kadar Etiyopya'nın Dışişleri Bakanı olarak diplomasi kulvarında boy gösterdi. Bu dönemde edindiği diplomatik birikim, onu dünya sahnesindeki en büyük hedefine bir adım daha yaklaştırdı.
Tarihler 23 Mayıs 2017'yi gösterdiğinde, Dünya Sağlık Asamblesi tarafından örgütün en tepe yöneticisi olarak ilan edildi. 1 Temmuz 2017'de resmen başlayan beş yıllık görev süresiyle birlikte, DSÖ'nün sekizinci genel direktörü oldu. Bu seçimle, kurumun tarihinde tıp doktoru kökenli olmayan ilk lider olarak tarihe geçti.
Özel hayatında evli ve beş çocuk babası olan Prof. Dr. Tedros Adhanom Ghebreyesus, hem akademik birikimi hem de reformist kimliğiyle küresel sağlığı koruma misyonunu sürdürmektedir.