Ahmet Yesevi Kimdir?

Kimdir

Ahmed Yesevî ya da Ata Yesevî, 1093'te Sayram'da doğmuş, 1166'da Türkistan (Yesi) şehrinde ölmüş mutasavvıf ve şairdir. Türk asıllı Arslan Baba'nın talebesidir ve Pîr-i Türkistan lakabıyla bilinir. Tarihte bilinen ilk büyük Türk mutasavvıfı olarak anılır; tam adı Ahmed bin İbrâhim bin İlyâs Yesevî'dir. Yesevîlik adı verilen tasavvufî akımın kurucusu kabul edilir.

Eğitimi ve yetişmesi

Kuvvetli bir medrese eğitimi gördü ve din ilimleriyle birlikte tasavvufu da öğrendi. Menkıbeye göre Yesi'de Arslan Baba'ya intisap etti. Babası ile Arslan Baba'nın ölümünün ardından Buhara ve Semerkant'ta Hâce Yûsuf el-Hemedânî'nin yanında eğitimini tamamladı. Sayram'da belli bir soydan gelenlere hâce unvanı verildiği için Kul Hâce Ahmed olarak da anılır.

Hâce Yûsuf el-Hemedânî'nin ölümü üzerine irşat makamına önce Abdullah-ı Berkî, sonra Şeyh Hasan-ı Endâkî geçti. 1160'ta Endâkî'nin ölümüyle Ahmed Yesevî irşat postuna oturdu. Bir süre sonra, mürşidinin talimatı doğrultusunda, irşat makamını Abdulhâlık Gucdevanî'ye devrederek Türkistan'da İslâmiyet'i yaymak amacıyla Yesi'ye döndü.

Divan-ı Hikmet ve etkisi

Yüzyıllar sonra derlenen Divan-ı Hikmet adlı hikmetleri aracılığıyla Türklere İslam'ı kolaylaştırarak benimsetti. İslam inancını Türk gelenek, inanç ve yaşam tarzıyla uyumlu biçimde sentezleme yolunu seçti. İslam'ı yeni kabul etmiş Türk topluluklarına dinin irfan yönünü tanıttı; tasavvuf esaslarını ve tarikat adap ve erkânını öğretirken İslamiyet'i Türklere sevdirmeyi görev edindi. Hikmetleri, lirizmden uzak ve sanat kaygısı taşımadan söylenmiş şiirler olarak kabul edilir.

Anadolu'ya hiç gelmemesine rağmen Anadolu'da da tanınır ve sevilir; Mevlânâ ve Hacı Bektaş Velî gibi Anadolu ekollerinin ve tasavvufî akımlarının üzerinde büyük etkisi olduğu kanaati yaygındır. Müritleri ve takipçileri 12. yüzyılın ortalarından itibaren Anadolu'ya da gelerek görüşlerini yaymaya devam etti.

Eserleri ve türbesi

Divan-ı Hikmet, Türk tasavvuf edebiyatının bilinen en eski ve önemli örneklerinden birini oluşturur. İslam'ın esaslarının yer aldığı Akaid temel eseridir; Fakr-Nâme öğrencileri tarafından yazılmış ve ona atfedilmiştir. Türbesi, Kazakistan'ın güneyindeki Türkistan kentinde Timur tarafından 1389-1405 arasında yaptırıldı. 2002'de UNESCO tarafından dünya mirası olarak kabul edildi ve Türkiye Cumhuriyeti tarafından TİKA aracılığıyla yeniden onarıldı.

Kaynakça: Bu biyografi, Vikipedi'deki Ahmet Yesevi maddesinden yararlanılarak hazırlanmıştır. Metin CC BY-SA 4.0 lisansı altındadır.