Türkiye'nin yakın dönem dini ve akademik hayatına yön veren isimlerden biri olan Prof. Dr. Ali Bardakoğlu, 1952 yılında Kastamonu'nun Tosya ilçesinde dünyaya gelmiştir. İslam hukuku alanındaki derin çalışmaları ve 2003-2010 yılları arasındaki Diyanet İşleri Başkanlığı göreviyle tanınan teolog, modern dönem İslam düşüncesine getirdiği yenilikçi yorumlarla dikkat çekmiştir. Görev süresi boyunca toplumsal barışa ve hoşgörüye katkı sağlayan Bardakoğlu, özellikle din-devlet ilişkileri, din özgürlüğü ve kadın hakları gibi hassas konulardaki yapıcı tavrıyla hem ülkemizde hem de uluslararası camiada saygın bir yer edinmiştir.
Eğitim Hayatı ve Akademik Yükselişi
Ortaöğrenimini 1970 yılında İstanbul İmam Hatip Okulu'nda tamamlayan Ali Bardakoğlu, yükseköğrenimini ise iki farklı alanda sürdürmüştür. İlk olarak 1974 senesinde İstanbul Yüksek İslam Enstitüsü'nden mezun olan başarılı araştırmacı, hemen ardından 1975'te İstanbul Üniversitesi Hukuk Fakültesi'ni bitirmiştir. Hukuk mezuniyetinin ardından stajyer hakimlik ve kısa bir dönem öğretmenlik yapan akademisyen, 1977 yılında Kayseri Yüksek İslam Enstitüsü bünyesinde İslam Hukuku (Fıkıh) asistanı olarak akademik kariyerine başlamıştır.
Doktora derecesini 1982 yılında Atatürk Üniversitesi İslami İlimler Fakültesi'nde tamamladığı "İslam Hukukunda İcâre Akdi" başlıklı teziyle alan Bardakoğlu, sonrasında Erciyes Üniversitesi İlahiyat Fakültesi'nde yardımcı doçentliğe atanmıştır. Aynı kurumda 1986'da doçent olan teolog, burada bölüm başkanlığı ve dekan yardımcılığı görevlerini de yürütmüştür. Akademik araştırmalarını zenginleştirmek adına 1991-1992 yıllarında İngiltere'de yaşayan Bardakoğlu, 1993 senesinde Marmara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi'ne geçiş yapmıştır. Bir yıl sonra İslam Hukuku Ana Bilim Dalı'nda profesörlük unvanını kazanan bilim insanı, Marmara İlahiyat Meslek Yüksek Okulu'nda idari görevler üstlenmiş ve 1994 yılında ilk kez Amerika Birleşik Devletleri'nde araştırmalarda bulunmuştur.
Diyanet İşleri Başkanlığı Dönemi ve Reformist Yaklaşımı
Dönemin Diyanet İşleri Başkanı Mehmet Nuri Yılmaz'ın görevden ayrılmasının akabinde, Cumhurbaşkanı Ahmet Necdet Sezer'in onayıyla 28 Mayıs 2003 tarihinde Diyanet İşleri Başkanlığı'na Prof. Dr. Ali Bardakoğlu atanmıştır. İngilizce ve Arapça dillerini iyi derecede bilen Bardakoğlu, başkanlığı sürecince ezber bozan açıklamaları ve ılımlı duruşuyla "reformist" bir lider olarak kabul görmüştür. Din eğitimi ve laiklik ekseninde şekillenen kadın giyimi tartışmalarına yönelik söylemleri hafızalara kazınmıştır: "Laiklik ve dindarlık gelip gelip kadınların giyiminde kilitleniyor. Müslümanlığın en büyük sorunu bu mu? Dinimiz yalnızca kadınların kapanması için mi yaratıldı?"
Toplumsal dönüşüme öncülük eden Bardakoğlu, 2005 yılında Kayseri ve İstanbul illerine ilk kez kadın müftü atayarak önemli bir ilke imza atmıştır. İnanç özgürlüğüne verdiği değeri pratik hayatta da gösteren ilahiyatçı, 2006 yılının şubat ayında Alanya'daki Protestan Kilisesi'nin açılış merasimine onur konuğu olarak katılmıştır. Görev süresinin bitmesine kısa bir zaman kala, 11 Kasım 2010'da kendi isteğiyle emekliliğini talep ederek görevinden ayrılmış ve yerini Mehmet Görmez'e devretmiştir.
Uluslararası Temsil ve Bilimsel Eserleri
Ali Bardakoğlu, görev yaptığı yıllarda Türkiye'deki hoşgörü ortamını ve din anlayışını dünyaya tanıtmak gayesiyle pek çok küresel toplantıda yer almıştır. Katıldığı bazı önemli konferanslar şunlardır:
- İstanbul Sempozyumu (2003): UNESCO ve Konrad Adenauer Vakfı ortaklığındaki dinler arası barış konulu toplantıda Diyanet'in kurumsal yapısını anlatmıştır.
- ABD Ziyaretleri (2004-2005): Utah, Saint Louis, Washington ve Chicago gibi prestijli üniversitelerde "İslam'da ılımlılık", "İslam ve Demokrasi" ve "Din-Devlet İlişkileri" başlıklarında önemli bildiriler sunmuştur.
- Kahire ve Berlin Konferansları (2004-2005): Mısır Evkaf Bakanlığı'nın hoşgörü temalı etkinliklerinde ve Berlin'deki din özgürlüğü oturumlarında tebliğler sunmuştur.
- Avrupa Diyaloğu (2004): Almanya'da düzenlenen konferansta "Ortak Değerlerde Buluşmanın İmkânı" konulu tebliğle Diyanet'i temsil etmiştir.
İslam hukuku sahasında yazılmış 6 kitabı ve 60'ı aşkın akademik yayını bulunan teoloğun başlıca eserleri arasında İlahiyatçıların Din Söylemi, Kur'an ve Hukuk, İslâm Kültüründe Din ve Vicdan Özgürlüğü ile İslâm ve Demokrasi Üzerine yer almaktadır. Üç çocuk babası olan Prof. Dr. Ali Bardakoğlu, günümüzde İstanbul 29 Mayıs Üniversitesi çatısı altındaki Kur'an-ı Kerim Araştırmaları Uygulama ve Araştırma Merkezi'nin (KURAMER) müdürlük görevini başarıyla sürdürmektedir.