İtalyan sanat dünyasının en üretken figürlerinden biri olan ve Türkiye Cumhuriyeti'nin kuruluş yıllarında inşa edilen anıtsal heykelleriyle tanınan Pietro Canonica, 1 Mart 1869 tarihinde Torino'nun Moncalieri kasabasında dünyaya gözlerini açtı. Balık burcu olan sanatçı, yaşamı boyunca heykeltıraşlık, ressamlık ve bestecilik gibi farklı disiplinlerde üstün eserler üreterek adını dünya sanat tarihine yazdırmayı başarmıştır. Sanat eğitimi için Torino'daki Accademia Albertina'ya girdi. Bu prestijli kurumda Odoardo Tabacchi ve Enrico Gamba gibi değerli ustalardan dersler alarak kendi yeteneğini şekillendirme fırsatı buldu.
Erken Dönem Başarıları ve Avrupa Saraylarındaki Yükselişi
Genç yaşta adını duyurmaya başlayan yetenekli sanatçı, henüz yirmi yaşındayken 1889 yılında Torino'da ilk kişisel sergisini sanatseverlerle buluşturdu. Bu sergiden dört sene sonra, 1893'te Paris Salonu'nda sunduğu 'Seçimden sonra (dopo il voto)' isimli heykeli büyük beğeni topladı. Bu başarılı çalışma ona uluslararası alanda büyük bir şöhret getirdi. Avrupa'nın önde gelen kraliyet aileleri ve soylu sınıfları, büst ve heykellerini yaptırmak amacıyla onu kendi saraylarına davet etmeye başladılar. İngiliz Kraliyet ailesinin de aralarında bulunduğu yüksek aristokrasi için yaptığı çalışmaların yanı sıra Londra, Paris, Berlin, Dresden ve Münih gibi önemli kültür başkentlerindeki prestijli sergilere katılarak sayısız altın madalya kazandı. Sanatçı, 1922 senesinde kariyerini daha da ileriye taşımak amacıyla Torino'dan ayrılıp İtalya'nın başkenti Roma'ya taşınma kararı aldı.
Türkiye'deki İzleri ve Anıtsal Eserleri
Pietro Canonica'nın sanat kariyerinin en olgun ve verimli dönemleri, yeni kurulan Türkiye Cumhuriyeti'nin anıt heykellerini tasarladığı yđllara denk gelmektedir. Sanatçının ülkemizdeki en bilinen eseri, İstanbul'un kalbinde yükselen ve ulusal sembol haline gelen meşhur Taksim Cumhuriyet Anıtı'dır. İtalyan heykeltıraşın imzasını taşıyan bu görkemli anıt, Türk heykeltıraşlar Ali Hadi Bara ve Sabiha Bengütaş'ın destekleriyle şekillenerek 1928 yılında tamamlanmış, çevre düzenlemesi ve kaidesi ise Giulio Mongeri tarafından yapılmıştır. Ayrıca başkent Ankara'daki Etnografya Müzesi önünde yer alan atlı Atatürk heykeli ile Zafer Meydanı'ndaki tunç Atatürk heykeli de 1927 yılında Canonica tarafından üretilmiştir. Sanatçı 1932 yılında ise İzmir'deki atlı Atatürk anıtını tamamlamıştır. Türkiye'deki bu değerli yapıtlar, onun at anatomisine olan hakimiyetini ve figürlerdeki dinamik canlılığı en güzel şekilde gözler önüne sermektedir.
Çok Yönlü Sanat Hayatı ve Akademik Kariyeri
İtalya'da Birinci Dünya Savaşı şehitleri anısına yapılan meydan anıtlarının birçoğunda imzası bulunan usta heykeltıraş, uluslararası arenada da adından sıkça söz ettirmiştir. Sanatçının dünya genelindeki diğer önemli eserleri arasında St. Petersburg'daki Çar II. Aleksandr heykelinin yanı sıra Bağdat'taki Kral I. Faysal anıtı da yer almaktadır. Aynı zamanda Arjantin'de Figueroa Malacorta anıtı, Kolombiya'da Simon Bolivar abidesi, İskenderiye'de ise Hidiv İsmail Paşa heykeli onun geniş coğrafyaya yayılan mirasını temsil eder. Canonica'nın tasarımlarında göze çarpan en belirgin nitelik, klasik heykeltıraşlığın ağırbaşlı ve soylu çizgilerini taşırken modelin ruhsal durumunu başarıyla yansıtmasıdır. Bu özgün üslup ona geniş kitlelerin hayranlığını kazandırdı. Uzun yıllar boyunca Roma Güzel Sanatlar Akademisi'nde (Academia di Belle Arti) müdürlük ve profesörlük yapan sanatçı, yeni nesil heykeltıraşların yetişmesine katkı sağladı.
Canonica, heykel sanatındaki büyük şöhretinin ardından müziğe yönelerek Cravero de Vittore Veneziani'den özel müzik dersleri almaya başlamıştır. Kendine has tarzıyla bestelediği şarkıların ve senfonik eserlerin yanı sıra dört önemli opera oyunuyla da adından övgüyle söz ettirmeyi başarmıştır. Sanatçı ayrıca manzara resimleri ve kendi portrelerini de çizmiştir. Bestelediği başarılı operalar ise sırasıyla La Sposa di Corinto, Enrica di Mirval, Miranda ve Medea olarak sahnelenmiş ve takdir toplamıştır. 1928'de St. Peter Bazilikası için Papa XV. Benedict heykelini yontmuş ve bir yıl sonra İtalya Akademisi üyeliğine seçilmiştir. İkinci Dünya Savaşı sonrasındaki yıllarda dini nitelikli sanat eserlerine yoğunlaşan üretken sanatçı, 1950'de ülkesinde ömür boyu senatörlük unvanına layık görülmüştür. Roma'da Villa Borghese içindeki tarihi evinde yaşamını sürdürdü. Değerli sanatçı, 8 Haziran 1959 tarihinde doksan yaşında hayata veda etmiş, yaşadığı tarihi bina ise ölümünün ardından müdürlüğü ve kültürünü yansıtan bir müzeye dönüştürülmüştür.
Pietro Canonica'nın Başlıca Eserleri
- Taksim Cumhuriyet Anıtı (İstanbul, 1928)
- Atatürk Tunç Heykeli (Ankara, Etnografya Müzesi önü, 1927)
- Atatürk Tunç Heykeli (Ankara, Zafer Meydanı, 1927)
- Atlı Atatürk Anıtı (İzmir, 1932)
- Çar II. Aleksandr Atlı Heykeli (St. Petersburg)
- Kral I. Faysal Atlı Heykeli (Bağdat)
- Figueroa Malacorta Anıtı (Buenos Aires)
- Il Tirreno Heykeli (Roma, Vittorio Emanuele II anıtı)
- Simon Bolivar Anıtı (Kolombiya)
- Hidiv İsmail Paşa Heykeli (İskenderiye)