Sulmo'nun asil ailelerinden birinin oğlu olarak dünyaya gelen Publius Ovidius Naso, antik çağın en üretken edebiyatçılarındandı. Milattan önce 20 Mart 43 tarihinde Roma Cumhuriyeti sınırlarında doğan ve soylu bir aileden gelen şair, babasının tüm engellemelerine rağmen hayatı boyunca sadece şiir yazmış ve adını tarihin altın sayfalarına yazdırmıştır. Vergilius ve Horatius ile yan yana anılarak Latin edebiyatının üç büyük kanonik şairinden biri olmayı başardı. O, kelimelerin efendisiydi. Gençlik yıllarında babasının ısrarıyla hukuk eğitimi alsa da, kalbindeki edebi tutku onu hukuk koridorlarından uzaklaştırıp bambaşka bir yola sürükledi. İmparatorluğun altın çağında filizlenen bu büyük yetenek, yazdığı erotik elegialar, mitolojik dönüşüm hikayeleri ve lirik mektuplarla Roma sosyetesinin vazgeçilmez gözdesi haline geldi.
Hukuk Kürsüsünden Şiirin Büyülü Dünyasına
Ovidius'un yaşam serüveni, aristokrat bir babanın yüksek beklentileriyle şekillenmeye başladı. Babası, oğlunun iyi bir devlet adamı ve hatip olmasını düşlüyordu. Bu amaçla genç şair, abisiyle birlikte Roma'nın en ünlü hocaları olan Arellius Fuscus ve Porcius Latro'dan dersler aldı. Ancak sanatçının ruhu kuru kanun maddelerine sığmayacak kadar coşkuluydu. Abisinin henüz yirmi yaşındayken ani bir şekilde vefat etmesi üzerine genç adam büyük bir yas sürecine girmiş, babasının şiddetle karşı çıkmasına rağmen hukuk eğitimini yarıda bırakarak tamamen şiire yönelmiştir.
Öğrenim hayatını tamamladıktan sonra içindeki keşfetme arzusuyla yollara düştü. Yakın dostu şair Aemilius Macer ile birlikte Atina, Sicilya ve Ortadoğu'yu kapsayan geniş bir seyahate çıktı. Anadolu topraklarını da adımlayan genç şair, farklı kültürlerin efsanelerini yerinde inceleme fırsatı buldu. Roma'daki eğitimini MÖ 23 yılında başarıyla tamamlayan Ovidius, başlangıçta geçimini sağlamak adına bazı küçük kamu işlerinde çalışmış, miras davalarına bakan Centumvir meclisinde görev almış ve bir süre avukatlık yapmıştır. Yirmi bir yaşındayken triumvir capitalis unvanını elde etti. Ne var ki, içindeki yaratım aşkı ağır bastı ve tüm resmi görevlerinden istifa ederek hayatını tamamen şiire adadı.
Önceki neslin büyük şairleri iç savaşların getirdiği yıkım ve acılarla yoğrulmuştu. Oysa Ovidius, Augustus Barışı adı verilen huzurlu ve müreffeh bir ortamda büyümenin konforunu yaşadı. Bu dingin atmosfer, onun sanatına erotizm ve neşe olarak yansıdı. Şair, eserlerinde kendi hayatına dair son derece cömert ayrıntılar sunar. Onun hayat hikayesinin ana hatlarını, sürgündeyken kaleme aldığı otobiyografik nitelikteki Tristia adı verilmiş eserinden öğreniyoruz. Sanatçı, otuz yaşına basana kadar üç evlilik gerçekleştirdi ve bu evliliklerden bir kız çocuğu sahibi oldu.
Üç Aşamalı Bir Kariyer ve Ölümsüz Yapıtlar
Ovidius'un edebiyat serüveni, tarihçiler tarafından üç belirgin döneme ayrılarak incelenir. İlk dönem, şairin aşkı ve tutkuyu merkeze aldığı erotik elegialar dönemidir. Milattan önce 19 yılında yazdığı tahmin edilen Heroides, mitolojik kadın kahramanların uzaklardaki sevgililerine gönderdiği düşsel mektuplardan oluşur. Şiirsel kişiliğinin zirve noktalarından birini oluşturan ve ulaşılmaz üst sınıftan bir kız olan Corinna ile yaşadığı aşkı anlattığı Amores adlı şiir kitabı, onun Roma edebiyat çevrelerinde adeta bir bomba gibi patlamasına yol açmıştır. Genç erkeklere kadınlara nasıl yaklaşmaları gerektiği konusunda didaktik tavsiyeler veren Ars Amatoria (Aşk Sanatı) ise bu dönemin en ses getiren diğer eseri oldu.
Şairin kariyerinin ikinci ve en olgun evresi, milattan sonra 2 ile 8 yılları arasına denk düşer. Bu dönemde kaleme alınan 15 kitaptan oluşan Metamorphoses (Dönüşümler), antik dünyanın kozmolojisinden başlayıp Sezar'ın tanrılaştırılmasına kadar uzanan dönüşüm öyküleriyle doludur. Bu başyapıt, mitolojiyi edebi bir zarafetle harmanlayarak Avrupa sanat dünyasının temel yapı taşlarından biri haline geldi. Şair ayrıca, Roma takvimini ve dini festivalleri konu edinen altı kitaplı Fasti adlı eserini de yine bu dönemde tamamlayarak yayımladı.
Tomis Sürgünü ve Karadeniz Kıyısındaki Son Yıllar
Milattan sonra 8 yılında Ovidius'un parlak hayatı, İmparator Augustus'un ani sürgün kararıyla altüst oldu. Roma İmparatorluğunun en parlak şairlerinden biri olarak kabul edilmesine rağmen, yazdığı Ars Amatoria adlı didaktik şiir kitabının dönemin ahlak anlayışına aykırı bulunması sebebiyle Karadeniz kıyısındaki üçra bir liman kentine sürgün edilmiştir. Şair, Roma'dan çok uzaklara, Karadeniz kıyısındaki Tomis (bugünkü Köstence) kentine gönderildi. Resmi gerekçelere rağmen sürgün şiirlerinde yer alan ipuçları çok daha gizemli bir olaya işaret eder. Sanatçının saray çevresinde tanık olduğu ama asla konuşmaması gereken büyük bir skandala karıştığı ve boşboğazlığı yüzünden cezalandırıldığı düşünülmektedir. Bu zoraki ayrılık, şairin ölümüne kadar sürecek olan hüzünlü ve karanlık son dönemini başlattı.
Sürgün yıllarının soğuk ve tecrit edilmiş atmosferinde Ovidius, vatan hasretini dindirmek için yazmaya devam etti. Karadeniz kıyılarından Roma'ya mektuplar göndererek affedilmeyi diledi. Bu dönemde ortaya çıkan Tristia (Kederli Şiirler) ve Epistulae ex Ponto (Karadeniz'den Mektuplar), şairin içsel çöküşünü ve çaresizliğini lirik bir dille yansıtır. Ancak af talepleri hiçbir zaman karşılık bulmadı. Milattan sonra 17 yılında, yaklaşık 60 yaşındayken Tomis'te hayata gözlerini yumdu. Ölümünden yaklaşık iki bin yıl sonra, 2017 yılında Roma belediyesi bu haksız sürgün kararını resmen iptal etti.
Ovidius'un Edebiyat Mirası ve Günümüze Ulaşan Eserleri
Ovidius'un büyüleyici anlatımı, yaşadığı çağın çok ötesine geçerek dünya edebiyatını derinden sarstı. Orta Çağ'dan Rönesans'a kadar uzanan süreçte Avrupalı yazarlar ve ressamlar onun mitolojik tasvirlerinden beslendi. Türkiye sınırları içinde yer alan tarihi Kız Kulesi efsanesindeki Hero ile Leandros'un aşkı gibi hüzünlü hikayeler onun dizeleriyle ölümsüzleşti. Şairin eserleri yüzyıllar boyunca edebiyatın en büyük ustalarına yol gösterdi.
Ovidius'un ilham verdiği bazı dâhiler şunlardır:
- William Shakespeare
- Geoffrey Chaucer
- Johann Wolfgang von Goethe
- Ezra Pound
Şairin günümüze kadar ulaşmayı başaran başlıca eserleri ise şunlardır:
- Amores (Aşklar)
- Heroides (Kadın Kahramanlar)
- Ars Amatoria (Aşk Sanatı)
- Metamorphoses (Dönüşümler)
- Tristia (Kederli Şiirler)
- Epistulae ex Ponto (Karadeniz'den Mektuplar)
- Fasti (Roma Takvimi ve Festivaller)
- Remedium Amoris (Aşkın Dermanı)
- De Medicamine Faciei Femineae (Kadın Yüzünün Kozmetikleri)
- Ibis
- Halieutica