Osman Cemal Kaygılı, İstanbul'un kenar mahallelerini, tulumbacılarını ve renkli sokak hayatını benzersiz bir gözlem gücüyle eserlerine taşıyarak Türk edebiyatında silinmez bir iz bırakmış kıymetli bir yazardır. 1890 yılında İstanbul'da dünyaya gelen sanatkâr, ömrü boyunca edebiyat dünyasının elit çevrelerinden uzak durmuş, halkın içindeki samimi yaşamı tüm gerçekliğiyle kaleme almıştır. Dönemin popüler mizah dergilerinde yazdığı yazılar ve hazırladığı öncü sözlük çalışmalarıyla tanınan Kaygılı, 9 Ocak 1945'te yine doğduğu şehir olan İstanbul'da hayata gözlerini yummuştur. Hüseyin Rahmi Gürpınar ve Ahmet Rasim gibi ustaların yolundan giderek edebiyatımızda sokak kültürünün son büyük temsilcilerinden biri olmayı başarmıştır. Orta öğrenimini Eğrikapı Merkez Rüştiyesi'nde tamamlamıştır.
Eğitim Hayatı ve İlk Memuriyetleri
Babası mahallenin bakkalı olan Mustafa Efendi, annesi ise Ülfet Hanım'dır. Orta öğrenimini Eğrikapı Merkez Rüştiyesi'nde tamamlayan genç Osman, sonrasında askeri kâtip yetiştiren Menşei Kuttab-ı Askeriye okulunu başarıyla bitirmiştir. Mezuniyetinin akabinde devlet memurluğuna atanan Kaygılı, ilk olarak Erkan-ı Harbiye-i Umumiye dairesinde çalışmaya başlamıştır. 1909'da Kıtaat-ı Fenniye Müfettişliği kalemine geçmiştir. Meşrutiyet'in ilanıyla İttihat ve Terakki Fatih Kulübü'ne üye olmuştur. İlk mizahi denemelerini Baha Tevfik'in çıkardığı Eşek dergisinde neşreden yazar, Şebâb dergisinde de şiir ve yazılar yayımlamıştır. Ancak o yıllarda fiilen askerlik yaptığı için yazarlığı asıl mesleği haline getirememiştir.
Sürgün Yılları, Savaş ve Hayat Mücadelesi
Takvimler 1912 yılını gösterdiğinde, Tepebaşı Tiyatrosu'ndaki bir gösteride taşkınlık yapması ve dönemin en sarsıcı olaylarından Mahmut Şevket Paşa suikastı davasına adının karışması genç yazarın hayat akışını büsbütün değiştirmiştir. Bu hadiselerin ardından Sinop'a sürgün edilmiş ve orada üç yıl kalmıştır. Sürgün dönüşünde memuriyetine devam etse de Birinci Dünya Savaşı sebebiyle ordu kâtibi olarak gezici tümenlerde görev yapmıştır. Savaşın sonlarına doğru yakalandığı amansız rahatsızlığı nedeniyle 1918 yılında görevinden emekli edilmiştir. Geçinebilmek adına pazarlarda tezgahtarlık yapmış, vapurlarda bilet kesmiştir. Geçim mücadelesinin bir diğer ayağını ise geleneksel tiyatromuz oluşturmuştur. Tiyatro sahnelerinde kavuklu, pişekâr ve zenne rollerine hayat veren sanatçı, ayrıca ustalıkla karagöz oynatmıştır. Zengin taklit yeteneğiyle dikkat çeken Kaygılı, İstanbul sokaklarının gözlemini sahneden gazete sayfalarına taşımıştır.
Edebiyat Dünyasındaki İzleri ve Eserleri
Mütareke yıllarından itibaren düzenli olarak Güleryüz, Aydede ve Akbaba gibi dönemin önde gelen mizah mecmualarında yazmıştır. Bazı yazılarında Anber takma ismini kullanan yazar, asıl şöhretini ise Akbaba sayfalarında kazanmıştır. İlk öykü kitabı Altın Babası'nı 1923 yılında yayımlayarak edebi alandaki iddiasını ortaya koymuştur. Daha sonra Zümrüd-i Anka, Yıldız ve Papağan gibi mecmualarda da üretkenliğini sürdürmüştür. Cumhuriyet döneminde pek çok gazete bünyesinde fıkra yazarı olarak görev alan sanatkârın düzenli şekilde yazdığı yayın organlarından bazıları şunlardır:
- Akşam
- Cumhuriyet
- Vakit
- Son Posta
Yazar aynı zamanda Fener Kız Lisesi ve Çemberlitaş Ortaokulu gibi eğitim kurumlarında öğretmenlik yapmıştır. Özel hayatı ise ne yazık ki büyük acılarla doludur. 1926'da evlendiği Leman Hanım'dan olan oğlunu üç yaşında kaybetmiştir. Kaygılı soyadını aldığı 1928 yılından sonra annesini ve ardından eşini kaybetmiştir. Yaşadığı kederlerin ardından 1935 yılında Sabriye Hanım ile ikinci evliliğini gerçekleştirmiştir. Edebi çalışmalarını sürdürün yazar, 1931'de Yeni Gün'de İstanbul'un Köşe Bucağı adlı gezi yazılarını tefrika etmiştir. Dil tarihimiz açısından son derece mühim olan Argo Lügatı adlı çalışmasını 1932 yılında yayımlamıştır. Tulunbacı Edebiyatı isimli halkbilim çalışmasını ise 1937 yılında kitaplaştırarak kültürümüze armağan etmiştir. Mide kanseri ve akciğer veremiyle mücadele eden bu kıymetli kalem, 1945'in soğuk bir kış günü hayata veda etmiştir.