Osmanlı denizcilik tarihinin en önemli şahsiyetlerinden biri olan Oruç Reis, 1470 yılında Midilli adasının Bonova Köyü'nde dünyaya gelerek Akdeniz'in kaderini değiştirecek bir serüvenin kapısını aralamıştır. Kardeşi Barbaros Hızır Hayreddin Paşa ile birlikte denizlerde fırtınalar estiren bu efsanevi kaptan, cesareti ve stratejik zekasıyla Cezayir'i fethederek orada bağımsız bir yönetim kurmuştur. O, Kuzey Afrika kıyılarında İspanyol işgaline son veren öncü bir devlet adamıdır. Hayatını vatanına ve denizlere adayan kahraman, leventlerini kurtarmak isterken savaş meydanında şehit düşmüştür.
Midilli'den Akdeniz'in Engin Sularına Uzanan Çocukluk
Oruç Reis'in babası Vardari Yâkub Ağa, Fatih Sultan Mehmed'in tımarlı sipahisi olarak 1462 senesinde Midilli'nin fethine katılmış seçkin bir askerdi. Hizmetlerinin karşılığı olarak kendisine Bonova Köyü tımar olarak verilen Yakub Ağa, adaya yerleştikten sonra yerli halktan Katerina hanım ile hayatını birleştirdi. Bu evlilikten çiftin dört erkek çocuğu dünyaya geldi.
Kardeşler sırasıyla şunlardır:
- İshak Reis
- Oruç Reis
- Hızır Reis (Barbaros Hayreddin Paşa)
- İlyas Reis
Dönemin şartlarına göre mükemmel bir eğitim alan kardeşler, Akdeniz ticaretinde ve denizcilikte kendilerini geliştirdiler. Yabancı tüccarlarla iletişim kurabilmek amacıyla şu dilleri ileri düzeyde öğrendiler:
- İtalyanca
- İspanyolca
- Fransızca
- Rumca
Ada hayatının getirdiği doğal bir etkiyle Yakup Ağa'nın oğulları küçük yaşlardan itibaren denize büyük bir ilgi duymaya başladılar. Özellikle Oruç ve Hızır, küçük sandallarla kıyıları aşarak denizcilik yeteneklerini geliştirdiler. Büyüdüğünde kendi ticaret gemisini edinen Oruç Reis, Akdeniz limanları arasında mekik dokumaya başladı. Suriye, Mısır, İskenderiye ve Trablusşam hattında yük taşıyarak bu malları Anadolu kıyılarına ulaştırdı. Zaman geçtikçe denizdeki üstün kabiliyetiyle adını duyuran denizci, ticareti bırakıp korsanlığa yöneldi. Kızılı andıran sakalları nedeniyle Avrupalı denizciler kendisine Latince kızıl sakal anlamına gelen Barbarossa lakabını taktılar. Bu unvan, kazandığı zaferlerle birleşerek kısa sürede tüm dünyada yankı buldu.
Rodos Esaretinden Cezayir Hükümdarlığına: Mücadeleyle Dolu Yıllar
Oruç Reis'in yükseliş dönemi büyük zorluklarla ve trajedilerle sınanmıştır. Midilli'den Trablusşam'a doğru yol alırken, dönemin en güçlü deniz güçlerinden biri olan Rodos Şövalyeleri ile karşı karşıya geldi. Yaşanan şiddetli çarpışmada büyük bir kayıp yaşandı. Oruç Reis'in kardeşi İlyas bu muharebede şehit düştü. Kendisi ise esir alınarak düşman gemilerinde forsa olarak çalıştırılmaya başlandı. Esaret altındayken bile umudunu yitirmeyen efsane kaptan, şu tarihi sözüyle iradesini ortaya koymuştur: "Yaşama hakkın mücadele gücün kadardır."
Üc yıl süren ağır forsalık döneminin ardından kaçmayı başaran denizci, Memlûk Devleti'nin hizmetine girerek amirallik yaptı. Anadolu'daki siyasi dengeleri de gözeten kahraman, Antalya Sancakbeyi Şehzade Korkut'un maddi desteklerini aldı. Şehzadenin kendisine tahsis ettiği on sekiz büyük savaş gemisiyle gücünü katlayan Oruç Reis, Akdeniz'de kendi donanmasını oluşturdu. Taht değişiminin ardından Yavuz Sultan Selim padişah olunca rotasını tamamen İskenderiye'ye çevirdi. 1513 yazında Tunus'taki Gabes Körfezi'nde bulunan Cerbe Adası'nı ele geçirdi. Burada kardeşi Hızır Reis'in de kendisine katılmasıyla korsanlık faaliyetlerini yeni bir boyuta taşıdı. Gücünü birleştiren kardeşlere yedi büyük Türk korsan reisi daha katılınca, Akdeniz'in en korkulan donanması ortaya çıktı.
Papa'ya ait devasa savaş gemilerini küçük ve kıvrak tekneleriyle zapt etmesi, Oruç Reis'in şöhretini tüm Avrupa'ya yaydı. Bu başarıların ardından Yavuz Sultan Selim, kendisine elmas kabzalı iki kılıç ve iki savaş gemisi hediye ederek desteğini gösterdi. Batı Akdeniz'de kalıcı bir yurt kurmak isteyen kahraman, Cezayir topraklarını fethederek kendi devletini kurdu. İspanya Kralı Şarlken bölgeyi geri almak için büyük bir donanma gönderse de Oruç Reis'i bu topraklardan söküp atamadı.
Kancalı Kahramanın Son Savaşı ve Tarihe Geçen Vedası
Savaş meydanlarındaki korkusuzluğuyla bilinen Oruç Reis, Becâye kuşatması sırasında sol kolundan çok ağır şekilde yaralandı. Hekimlerin müdahalesi sonrasında kolu dirseğinden kesilmek zorunda kaldı. Ancak bu kayıp onun azmini kırmaya yetmedi. Kesilen kolunun yerine demir bir kanca taktırarak denizlere dönen efsane kaptana, artık Kanca lakabı da verilmişti. İyileşir iyileşmez yeniden sefere çıkan Oruç Reis, İspanyol egemenliğindeki Tlemsan kentini 1517 yılının Kasım ayında ele geçirdi.
Tlemsan'ın elden çıkması üzerine bölgenin yerel emiri İspanyollardan askeri yardım talep etti. Yaklaşık yedi ay boyunca burayı canla başla savunan Türk denizci, yerli halkın ihanet etmesi üzerine kuşatmayı yarma kararı aldı. Yanındaki kırk kadar sadık levendiyle birlikte nehrin karşı kıyısına geçmeyi başardı. Fakat yirmi kadar askeri düşman çemberinin içinde geride kalmıştı. Leventlerini ölüme terk etmeyi reddeden tek kollu kahraman, kurtulma ümidinin kalmadığını bilmesine rağmen nehrin gerisine döndü. Düşman saflarına tek başına dalarak son nefesine kadar çarpıştı. Aldığı mızrak yarasıyla şehit düşen Oruç Reis'in ölümüyle yanındaki son askeri de hayatını kaybetti.
İspanyol askerleri, Oruç Reis'i öldürdüklerini krallarına kanıtlayabilmek için naaşın başını kestiler. Geçmişteki asılsız ölüm haberleri nedeniyle işi garantiye almak isteyen İspanyollar, kesik başı bal dolu bir torbaya koyarak ülkelerine götürdüler. Kahramanın bedenini geri alan leventleri ise onu Cezayir'e getirdi. Oruç Reis'in naaşı, Cezayir'in manevi önderlerinden Sidi Abdurrahman'ın Kasbah'taki türbesinin yanına gömüldü. Bu kutsal mekan günümüzde çocukların eğitim aldığı bir okuldur. Bugün Türk Deniz Kuvvetleri, bu büyük denizcinin anısını yaşatmak adına bazı savaş gemilerine onun adını vermektedir.