Oktay Sinanoğlu, 25 Şubat 1935'te Bari, İtalya'da doğdu. Askeri görevdeki babası Nüzhet Haşim Sinanoğlu nedeniyle İtalya'da geçen ilk yıllarının ardından, 1939'da patlak veren İkinci Dünya Savaşı ailesiyle birlikte Türkiye'ye dönmesini zorunlu kıldı. Annesi Rüveyde Sinanoğlu gazeteci ve yazardı; kız kardeşi ise şenlenöyle tanınan Esin Afşar'dır. Kuramsal kimya, moleküler biyoloji ve Türk ulusal kimliği üzerine oluşturduğu entelektüel birikimle çığır açan Sinanoğlu, yaşamı boyunca bilimsel dünyanın önde gelen kurumlarında iz bıraktı.
Eğitim ve Akademik Yükseliş
Ankara Yenişehir Lisesi'ni burslu ve birinci olarak bitiren Sinanoğlu, üniversite için Kaliforniya Üniversitesi Berkeley Kimya Mühendisliği bölümünü tercih etti; burayı da yine birinci sırayla tamamladı. 1956'da başladığı Massachusetts Teknoloji Enstitüsü (M.I.T.)'nü yalnızca sekiz ayda bitirerek yüksek kimya mühendisi unvanını aldı. 1959'da Berkeley'deki kimya doktorasının peşinden 1960'ta Yale Üniversitesi'ne öğretim üyesi olarak katıldı. 1960-1961 yıllarında atom ve moleküllerin çok-elektronlu kuramı üzerine çalışmalarıyla doçentliğe yükselen Sinanoğlu, 1963'te elli yıldır çözülememiş bir matematik kuramını bilim dünyasına kazandırarak 28 yaşında profesör oldu. Yale, kendisine hayat boyu öğretim üyeliği unvanı verdi.
Ödüller ve Uluslararası Tanınırlık
Sinanoğlu'nun aldığı ödüller arasında pek çok "ilk" ve "tek" bulunmaktadır:
- 1966 — TÜBİTAK Bilim Ödülü'nü alan ilk kişi
- 1973 — Alexander von Humboldt Bilim Ödülü'nü kazanan ilk insan
- 1975 — Japonya'nın yurt dışı bilim insanlarına verdiği Japan's International Outstanding Scientist ödülü
- 1975 — Özel bir kanunla tahsis edilen Türkiye Cumhuriyeti Profesörü unvanı; bu unvanı taşıyan tek kişi oldu
- 1980 — Amerikan Bilim ve Sanat Akademisi üyeliği; akademinin ilk ve tek Türk üyesi sıfatını kazandı
- Meksika hükümeti tarafından Elena Moshinsky Bilim Ödülü ile ödüllendirildi
1976'da Türkiye Cumhuriyeti Özel Elçisi sıfatıyla Japonya'ya gönderilen Sinanoğlu, Türk-Japon kültür, bilim ve eğitim ilişkilerinin temellerini attı.
Bilimsel Miras ve Türk Dili Savunuculuğu
Moleküler biyoloji alanının ilk kurucularından biri sayılan Sinanoğlu, DNA sarmalı kuramları üzerine dünyanın pek çok akademik kurumunda konferanslar verdi. Paul Dirac'ın çözüleyemediği kuantum mekaniği problemini — Hilbert uzayının topolojisi ve içerdiği yüksek simetrileri — çözerek kimya bilimini sağlam bir topolojik temele oturttu. En önemli beş kuramı şöyledir:
- Many Electron Theory of Atoms and Molecules (1961)
- Solvophobic Theory (1964)
- Network Theory (1974)
- Microthermodynamics (1981)
- Valency Interaction Formula Theory (1983)
1993'te Yale'den emekliliğini isteyen Sinanoğlu Türkiye'ye döndü. Yıldız Teknik Üniversitesi Kimya Bölümü'nde çalışmalarını sürdürdükten sonra 2002'de kendi isteğiyle emekliye ayrıldı. Bu dönemde Türk ulusal kimliği ve Türk dili üzerine yoğunlaşan Sinanoğlu, Türkçe Giderse Türkiye Gider ve Bye Bye Türkçe / Bir Nev-York Rüyası gibi eserlerinde eğitim dilinin resmi dil olması gerektiğini ve Türkçe'nin matematiksel yapısı sayesinde en iyi bilim dili olduğunu savundu. Oktay Sinanoğlu, 19 Nisan 2015'te ABD'nin Miami şehirinde, 80 yaşında hayata gözlerini yumdu; cenazesi Türkiye'ye getirilerek toprاğa verildi.