Türk basın tarihinin en köklü yayınlarından biri olan Akşam gazetesinin kurucularından Sadık Necmettin Sadak, 1890 yılında Isparta'da dünyaya gözlerini açtı. Babası hâkim Sadık Şahabettin Bey, annesi Arife Hanım'dır. Sadak, hem eğitim hayatında hem de üstlendiği devlet kademelerinde gösterdiği üstün başarılarla Türkiye Cumhuriyeti'nin modernleşme sürecine ve dış politikasına yön veren en seçkin şahsiyetlerden biri olmayı başardı. Lyon Üniversitesi'ndeki yükseköğreniminin ardından ülkesine dönerek sosyoloji profesörlüğüne kadar yükselen aydın, ömrünü diplomasiye ve gazeteciliğe adadı. Necmettin Sadak, 21 Eylül 1953 tarihinde vefat edene kadar siyasi ve entelektüel alanda çalıştı.
Akademiden Gazeteciliğe Uzanan Yollar
Genç Necmettin'in çocukluk ve gençlik yılları, babasının adli görevleri sebebiyle farklı şehirlerde şekillendi. İlköğrenim basamaklarını Edirne'de tamamlayan Sadak, ortaöğrenim sürecini ise Konya ve İzmir İdadilerinde sürdürdü. Babasının İstanbul'a mahkeme başkanı olarak atanmasının ardından dönemin prestijli okulu Mekteb-i Sultanî'ye (Galatasaray Lisesi) kaydoldu. 1910 yılında bu mektebi bitiren Sadak, yükseköğrenimini tamamlamak üzere Fransa'ya giderek Lyon Üniversitesi'ne girdi. Eğitiminin ardından 1914 yılında yurda dönerek Maarif Nezareti bünyesinde tercüman olarak çalışmaya başladı. Kısa sürede başarısıyla dikkat çekerek Telif ve Tercüme Dairesi Mümeyyizliğine tayin edildi.
Geniş entelektüel birikimi sayesinde 1916 yılında İstanbul Darülfünunu İçtimaiyat Müderris Muavinliğine atandı. Kısa süre sonra, Ziya Gökalp'ten boşalan İçtimaiyat profesörlüğü kürsüsünün başına geçerek akademik kariyerinde zirveye ulaştı. Ancak onun vizyonu yalnızca üniversite duvarlarıyla sınırlı kalmayacaktı. Ülkenin içinde bulunduğu zorlu dönemeçte halkı aydınlatmanın önemine inanan Sadak, 1918 yılında Akşam gazetesini kurmak için kollarını sıvadı. Gazeteyi kurarken 200'er liralık sermayelerini bir araya getirdiği şu isimlerle ortaklık kurdu:
- Kazım Şinasi Dersan
- Falih Rıfkı Atay
- Ali Naci Karacan
Bu dört aydın isim, kısıtlı bütçeleriyle kurdukları gazete aracılığıyla Türk basınında yepyeni bir sayfa açtılar.
Uluslararası Diplomasi Arenasında Bir Delege ve Bakan
Gazetecilikteki başarısını siyaset sahasına da taşıyan Necmettin Sadak, 1928 yılından itibaren parlamentoda halkın temsilcisi oldu. Mecliste üçüncü, dördüncü, beşinci, altıncı, yedinci ve sekizinci dönemlerde aralıksız olarak Sivas Milletvekili sıfatıyla aktif görev aldı. Bu süreçte spora olan sevgisini de göstererek 1928-1929 yılları arasında Galatasaray Spor Kulübü Başkanlığı görevini yürüttü. Onun asıl büyük sınavı ise uluslararası diplomasi arenasındaydı.
Cumhuriyet'in diplomatik gücünü temsil etmek üzere 1932 yılında Cenevre'de düzenlenen Silahların Bırakılması Konferansı'na delege olarak katıldı. Başarılı temsiliyetini, 1936 yılındaki tarihi Montrö Boğazlar Sözleşmesi görüşmelerinde ve Milletler Cemiyeti oturumlarında da delege olarak sürdürdü. İkinci Dünya Savaşı'nın tüm dünyayı sarsan o buhranlı ve son derece tehlikeli yıllarında Nazi Almanyası'na olan yakınlığı ile tanınan tecrübeli siyasetçi, savaş bittikten sonra çok daha kritik sorumluluklar üstlendi. 10 Eylül 1947 tarihinde Türkiye Cumhuriyeti'nin Dışişleri Bakanı olarak kabine bünyesinde yer aldı. Bu mühim görevi 22 Mayıs 1950 tarihine kadar büyük bir titizlikle yerine getirdi. Soğuk Savaş döneminde Türkiye'nin Batı dünyasındaki yerini sağlamlaştırmak amacıyla yoğun bir diplomatik çaba gösterdi. Nitekim 16 Mart 1948 tarihinde Paris'te 16 ülkenin dışişleri bakanlarıyla yapılan toplantıda, Türkiye'nin Avrupa Paktı'na alınması için önemli demeçler verdi.
Zorlu Mücadele: İsviçre'den Amerika'ya Son Yolculuk
Siyasetin en yoğun günlerinde akciğer rahatsızlığı başladı. Tedavi amacıyla İsviçre'ye gidip ameliyat olan devlet adamına amansız akciğer kanseri teşhisi konuldu. İstanbul'a döndüğünde hastalığını eşi İlhan Hanım'dan sakladı. Tedavi amacıyla Amerika Birleşik Devletleri'ne gitti. New York'ta yaklaşık bir buçuk ay tedavi gördü. Ancak tüm çabalara rağmen amansız hastalığa yenik düşerek 21 Eylül 1953 tarihinde hayata veda etti. New York'taki mücadelesinin ardından geride Fatma Belkıs ve sonrasında evlendiği İlhan Hanım ile olan evliliklerinden dünyaya gelen sevgili kızları Fatma Neclâ ve Ayşe Leylâ'yı bıraktı. Sadak, hem saygın bir akademisyen hem bağımsız bir gazeteci hem de seçkin bir diplomat olarak tarihteki yerini almıştır.