Cumhuriyet döneminin yetiştirdiği en değerli müzik insanlarından biri olan viyolonsel sanatçısı, besteci ve akademisyen Necati Giray, 1933 yılında İstanbul'da dünyaya gözlerini açtı. Müziğe adanmış bir ömürdü bu. Türk müzik tarihinde derin izler bürakan Giray, 64 yıllık uzun meslek hayatı boyunca gerek orkestra sanatçısı gerekse eğitmen olarak sayısız başarıya imza attı. İstanbul Devlet Senfoni Orkestrası bünyesinde tam 43 yıl boyunca çalan tecrübeli sanatçı, aynı zamanda kurucu kadrosunda yer aldığı İstanbul Teknik Üniversitesi Türk Musikisi Devlet Konservatuvarı'nda yüzlerce genç yeteneğin yetişmesini sağladı. Sanatçı, geleneksel motifleri modern tünılarla buluşturarak çok sesli Türk müziği alanında öncü bestelere imza atarken, kurucusu olduğu oda müziği gruplarıyla da bu eserleri geniş kitlelere ulaştırdı.
Konservatuvardan Orkestraya Uzanan Eğitim Yılları
Necati Giray'ın müzikal yolculuğu, çocukluk yıllarında İstanbul'un köklü kültür ikliminde başladı. İlköğrenimini tamamlamasının ardından, 1946 senesinde İstanbul Belediye Konservatuvarı'nın kapısından adımını attı. Tam dokuz sene boyunca yatılı olarak bu yuvada kalan genç yetenek, viyolonsel ve piyano alanlarında yoğun bir eğitim sürecinden geçti. Dönemin en saygın eğitmenleriyle çalışma şansı buldu. Viyolonseli Hadiye Ötügen, Sezai Asal ve Feyha Talay gibi usta isimlerden öğrendi. Piyano tuşlarıyla olan bağını Vecihe Koray ile güçlendiren sanatçı; Bülent Arel, Demirhan Altuğ, Hulusi Gürses ve Şefik Gürmeriç gibi isimlerle solfej çalıştı. Teorik altyapısını ise Raşit Abed'in armoni ile kontrpuan dersleri, Ferdi Ştatzer'in müzik şekilleri analizleri ve Ekrem Zeki Ün'ün oda müziği ile orkestrasyon öğretileri derinlemesine şekillendirip besledi.
Konservatuvardan 1955 yılında başarıyla mezun olan müzisyen, vakit kaybetmeden profesyonel sahne hayatına geçiş yaptı. Ünlü besteci Cemal Reşit Rey'in yönetimindeki İstanbul Şehir Orkestrası'nda görev almaya başladı. Sanatçı, 1970 senesinde Mimar Sinan Üniversitesi Devlet Konservatuvarı'nın kurulmasıyla birlikte akademik kariyerini bir adım öteye taşıdı. Burada Reşit Erzin ile ileri düzeyde çello çalışmaları gerçekleştirerek yüksek bölümden mezuniyet derecesini aldı. Askerlik görevini yaptığı dönemde ise İzmir Devlet Senfoni Orkestrası'nda yer alarak sanatını Anadolu'ya taşıdı. Vatani görevinin ardından, eski topluluğunun İstanbul Devlet Senfoni Orkestrası adını almasıyla birlikte kurum tarafından açılan sınavı başarıyla tamamlayarak orkestradaki yerini yeniden aldı.
Orkestra Yöneticiliği ve Akademik Başarılar
Necati Giray, ömrünü adadığı orkestrasında toplam 43 yıl boyunca kesintisiz olarak yay çekti. Bu bükülmez sadakat, 1986 yılında orkestra müdürlüğüne getirilmesiyle taçlandı. Aynı dönemde, Kültür Bakanlığı bünyesinde kurulan ve devlet sanatçılarının seçilmesini sağlayan özel kurulda da etkin bir rol üstlendi. Onun müzik vizyonu sadece sahnelerle sınırlı kalmadı. 1976 yılında düzenlenen 2. Uluslararası Türkoloji Kongresi'nde sunduğu önemli bir bildiri vardı. 'Türk Müziğinde Çağdaş Seviyeye ve Çok Sesliliğe Yaklaşım' başlıklı bu çalışma, onun müzikal felsefesini açıkça ortaya koyuyordu. Bu başarılarının ardından, aynı yıl kapılarını açan İstanbul Teknik Üniversitesi Türk Musikisi Devlet Konservatuvarı'na öğretim görevlisi olarak davet edildi. Akademide başlıca şu dersleri üstlendi:
- Viyolonsel
- Türk Musikisi Tarihi
- Dünya Müzik Tarihi
Çok Sesli Türk Müziği Besteleri ve Oda Müziği Mirası
Müzikal üretkenliğini bestecilik alanına da taşıyan Giray, Türk müziğinin çok seslileşmesi yolunda çok sayıda özgün esere imza attı. Çalgı aranjmanlarıyla bu alanda yeni ufuklar açtı. 1979 yılında yakın dostu ve neyzen Aka Gündüz Kutbay'ın vefatı üzerine kaleme aldığı 'Ağıt' isimli eseri, onun en bilinen kompozisyonu olarak tarihe geçti. Sanatçı bu derin eseri ilerleyen yıllarda ikili, üçlü ve büyük orkestralar için tekrar düzenleyerek zenginleştirdi. Eserlerini canlı performanslarla taçlandırmak amacıyla, kemençe üstadı Cüneyd Orhon ve udi Mutlu Torun ile bir araya geldi. Birlikte kurdukları Çok Sesli Türk Müziği Üçlüsü, bu nadide çalışmaları konser salonlarında başarıyla yankılandırdı. Ustanın geride bıraktığı bu zengin külliyatın notaları, günümüzde İTÜ Türk Musikisi Konservatuvarı Kütüphanesi ile İTÜ MIAM Kütüphanesi arşivlerinde özenle korunmaktadır.