Mustafa Akif Tütenk, 1875 yılında Diyarbakır'da dünyaya gelen ve Türk siyasi hayatı ile eğitim dünyasında derin izler bırakan önemli bir devlet adamı, öğretmen ve gazetecidir. Hayatını eğitime, bürokrasiye ve vatan hizmetine adayan Tütenk, Ziya Gökalp ile yürüttüğü yayıncılık faaliyetleri ve TBMM'nin birinci döneminde üstlendiği kurucu meclis üyeliğiyle tanınır. Yaşamı boyunca binlerce genci yetiştirerek Anadolu'nun aydınlanma mücadelesine katkı sunan bu kıymetli şahsiyet, 18 Ekim 1952 tarihinde vefat etmiştir.
Diyarbakır'da Başlayan Eğitim Mücadelesi
Hafız Ahmet Cemil Efendi'nin oğlu olarak Diyarbakır'da hayata gözlerini açan Mustafa Akif Tütenk, eğitim hayatına da bu kadim şehirde adım attı. İlk ve orta öğrenimini özel okullarda ve dönemin rüştiyesinde başarıyla tamamlayan Tütenk, daha sonra öğretmenlik mesleğine adım atmasını sağlayacak olan Darülmuallimin'den diplomasını aldı. Mezuniyetinin ardından memleketine hizmet etme gayesiyle Diyarbakır İdadisi ve Hadimi Terakki mektebinde uzun yıllar öğretmenlik ve idarecilik yaptı. Tam 15 yıl boyunca durup dinlenmeden sürdürdüğü bu kutsal meslekte, Anadolu'nun geleceğini inşa edecek binlerce aydın fikirli gencin yetişmesine vesile oldu. Bu başarı onun eğitimdeki gücünü kanıtlıyordu. Onun tedrisatından geçen bu öğrenciler, ülkenin kültürel ve düşünsel gelişiminde kritik roller üstlendiler.
Ziya Gökalp ile Gazetecilik Yılları ve Bürokrasideki Hizmetleri
Mustafa Akif Tütenk, eğitim alanındaki başarılarının ardından 1909 yılında Maarif idaresine geçiş yaparak devlet bürokrasisinde aktif görevler almaya başladı. Kamu hizmetindeki kariyerine Maarif idaresindeki çeşitli kadrolarda kâtiplik yaparak başlayan Tütenk, kısa sürede idari yetenekleriyle öne çıktı. Bu süreçte sadece devlet görevleriyle yetinmeyip, dönemin fikir dünyasına yön veren ünlü düşünür Ziya Gökalp Bey ile yakın bir iş birliği gerçekleştirdi. İkili, kentin entelektüel birikimini artırmak amacıyla Vilayet gazetesini ve 1908 yılında ilan edilen Meşrutiyet'in ardından yayın hayatına başlayan Dicle ve Peyman gazetelerini birlikte yönettiler. Bu yayınlar şehirde büyük ses getirdi. Bu gazeteler, bölgedeki edebi ve siyasi gelişmelerin nabzını tutarak önemli birer fikir platformu haline geldi. Bürokrasideki basamakları hızla tırmanan Tütenk, 1914 yılında Diyarbakır Vakıflar Müdürlüğü başkâtipliğine atandı ve bu görevinin yanı sıra bir süre Van Evkaf Müdürlüğü vekâletini de başarıyla yürüttü.
Kurucu Meclis Kürsüsünden Emeklilik Yıllarına
Vatanın işgal altında olduğu zorlu yıllarda, Mustafa Akif Bey milletin egemenlik mücadelesinde de ön saflarda yer aldı. Türkiye Büyük Millet Meclisi'nin birinci dönemi için 4 Nisan 1920'de gerçekleştirilen seçimlerde Diyarbakır Milletvekili seçildi. Kısa süre sonra da Ankara'ya hareket etti. 23 Nisan 1920'de Meclis'in tarihi açılış oturumunda hazır bulunan Tütenk, kurucu mecliste Şeriye-Evkaf ve Dilekçe komisyonlarında aktif görev aldı. Yasama çalışmalarındaki titizliğiyle bilinen tecrübeli siyasetçi, meclisin ikinci çalışma yılından itibaren Dilekçe Komisyonu kâtipliğini yürüterek halkın taleplerinin meclise ulaştırılmasında köprü vazifesi gördü. Milletvekilliği görevinin sona ermesiyle birlikte doğup büyüdüğü Diyarbakır'a dönen Tütenk, bir süre eski memuriyetine devam etti. Daha sonra sırasıyla Maraş Evkaf Müdürlüğü ve Urfa Evkaf Müdürlüğü görevlerine atandı. 1 Mayıs 1932'de Urfa'daki görevinden emekliye ayrılan siyasetçi, çalışma hayatından kopsa da eğitimden hiç kopmadı. Emekliliğinin ardından da özel okullarda öğretmenlik yapmaya devam ederek genç dimağları aydınlatmayı sürdürdü.
Üstlendiği Kritik Görevler
Hayatı boyunca bürokrasiden siyasete, eğitimden yayıncılığa kadar pek çok alanda sorumluluk üstlenen Mustafa Akif Tütenk'in üstlendiği önemli görevler şunlardır:
- Diyarbakır İdadisi ve Hadimi Terakki Okulu Öğretmenliği ve İdareciliği
- Vilayet, Dicle ve Peyman Gazeteleri Yöneticiliği
- Diyarbakır Vakıflar Müdürlüğü Başkâtipliği ve Van Evkaf Müdürlüğü Vekâleti
- TBMM 1. Dönem Diyarbakır Milletvekilliği ve Dilekçe Komisyonu Kâtipliği
- Maraş ve Urfa Evkaf Müdükleri
Arapça ve Farsça dillerine hakimiyetiyle bilinen, entelektüel birikimi yüksek bir şahsiyet olan Mustafa Akif Tütenk, evli ve dört çocuk babasıydı. Vatanına ve milletine hem eğitim kürsülerinde hem de meclis çatısı altında üstün hizmetlerde bulunan Tütenk, 18 Ekim 1952'de hayata gözlerini yumarak geride onurlu bir miras bıraktı.