Ekrem Cemilpaşa, Ekrem Cemil Paşa veya Cemilpaşazade Ekrem olarak da bilinen, 22 Şubat 1891'de Diyarbakır'da doğan ve 1974'te Şam'da ölen, Kürt asıllı Osmanlı ve sonradan Suriyeli siyaset adamıdır.
Ailesi ve eğitimi
Diyarbekir'in önde gelen ailelerinden Cemil Paşazade Kasım Bey ile Çerkes Hayriye Hanım'ın oğludur. İlk öğretimini evde özel olarak tamamladı; 1901'de girdiği Diyarbakır Askerî Rüştiyesi'nden 1908'de mezun oldu. Lise öğrenimi için İstanbul'a gönderildi ve 1912'de İstanbul Sultanisi'nden mezun oldu. Aynı yıl ilk legal Kürt öğrenci derneği olarak İstanbul'da kurulan Kürt Talebe Hêvî Cemiyeti'ne üye oldu. Matematik eğitimi için ailesi tarafından Lozan'a gönderildi, bir yıl sonra Belçika'nın Gent kentine geçti; I. Dünya Savaşı'nın başlamasıyla İstanbul'a dönmek zorunda kaldı.
Savaş yılları ve Kürt Teâli Cemiyeti
Topçu olarak Çanakkale Cephesi'nde savaştı, ardından gönderildiği Şark Cephesi'nde yaralandı. Tedavisinden sonra Diyarbekir'de Mustafa Kemal'in şifre zabitliğini ve Nihat Anılmış'ın karargâh komutan yardımcılığını yaptı, daha sonra Filistin Cephesi'ne gönderildi. 1918'de Diyarbekir'de Kürt Teâli Cemiyeti'ni kurdu ve bir süre başkanlığını yaptı; 1919'da İstanbul'daki Kürdistan Teâli Cemiyeti'nin resmî üyesi oldu.
1919 olayları ve tutuklanması
Haziran 1919'da İngiliz istihbarat yüzbaşısı Noel ile birlikte Diyarbakır'a geldi; İngilizlerin himayesinde Kürdistan kurmak için halka propaganda yaptığı iddiasıyla hakkında tutuklama kararı çıkarılınca Halep'e kaçtı. Daha sonra Noel ile birlikte Malatya'ya geldi ve Ali Galip olayına adı karıştı; Mustafa Kemal'in Ali Galip, Noel ve çevresinin tutuklanması emrini vermesi üzerine grup Kahta yönüne kaçtı. 1920'de Kürdistan'ın bağımsızlığını amaçlayan Kürt Teşkilat-ı İçtimaiye Cemiyeti'ni kurdu. 1921'de Anadolu'ya dönüp Diyarbekir ve Mardin yöresinde beş aydan fazla kaldı, ihbar üzerine yakalanıp Ankara'ya gönderildi ve 1922'de İstiklal Mahkemesi'nce beraat etti. 1925'te Şeyh Said İsyanı sırasında tutuklanıp İstiklal Mahkemesi'nde yargılandı ve Kastamonu Cezaevi'ne gönderildi; 1928'de tahliye edildi, İstanbul'a sürüldü ve altı aylık sürgünden sonra Diyarbekir'e dönebildi. 19 Mart 1929'da Suriye'ye iltica etti.
Suriye yılları
Suriye'de Hoybun örgütüne girdi; örgütün planladığı harekâtta grup komutanlarından biri seçildi, ancak Fransız yönetimi Hoybun yöneticilerini Şam'da topladığı için harekâta katılamadı. 1932'de Cezire Yoksul Kürtlere Yardım Derneği'ne üye oldu. 1933'te Türkiye vatandaşlığından çıkarıldı; 1937'de Fransız yönetimi tarafından Tüdmür'e sürüldü. 1939-1946 arasında Hoybun'un siyasi temsilciliğini yaptı. 1967'den sonra Şam'da yaşadı ve 1972'de Kürdistan'ın kısa tarihini yazdı; Türkiye'den Suriye'ye giden Kürtlere yardım etti. Kürtçe, Türkçe, Fransızca, Farsça ve Arapça biliyordu. Cavidan Hanım ile evlenmişti; beş çocuğu oldu. Eserleri arasında Hînkerê Zimanê Kurdî (1921), Muhtasar Hayatım (1989) ve Kürdistan Kısa Tarihi (1998) bulunur.
Benzer kişiler
- Mehmet Sait Değer (Siyasetçi)
- Fethi Okyar (Siyasetçi)
- Hasan Akçalıoğlu (Siyasetçi)
- Kâzım Dirik (Siyasetçi)
- Ali Kılıç (Siyasetçi)
- Necati İlter (Siyasetçi)
Kaynakça: Bu biyografi, Vikipedi'deki Ekrem Cemilpaşa maddesinden yararlanılarak hazırlanmıştır. Metin CC BY-SA 4.0 lisansı altındadır.