Muhammed Muhbir, İran'ın yakın siyasi tarihinde çok kritik bir dönemde geçici cumhurbaşkanlığı görevini üstlenmiş, ülkenin en nüfuzlu siyasi figürlerinden biridir. 1 Eylül 1955 tarihinde İran'ın Dezful şehrinde dünyaya gelen ve tam adı Mohammad Mokhber Dezfuli olan tecrübeli yönetici, akademik birikimiyle de dikkat çeker. Lisans eğitimini elektrik mühendisliği alanında tamamladıktan sonra yönetim alanında yüksek lisans yapmıştır. Bu süreçte çift doktora yapmıştır. Eğitim hayatını yönetim ve uluslararası haklar alanlarındaki akademik çalışmalarıyla taçlandırmıştır. Gençlik yıllarından itibaren ülkesinin dönüşüm süreçlerinde aktif rol oynayan devlet adamı, Muhammed Rıza Şah Pehlevi döneminde devrimci yönelimleriyle öne çıkmıştır.
Devrim Yıllarından Bürokrasiye Uzanan Yolculuk
İran İslam Devrimi'nin zaferle sonuçlanmasının ardından devlet kademelernide yönetici olarak çeşitli görevler alan Muhbir, cephe gerisinde de bulunmuştur. 1980 yılında başlayan İran-Irak savaşı sırasında Devrim Muhafızları Ordusu bünyesinde sağlık görevlisi olarak fedakarca çalışmıştır. Savaş sonrasında sivil idareye geçmiştir. Burada kariyer basamaklarını hızla tırmanmıştır. İlk dönemlerinde Dezful Postanesi Müdürü olarak hizmet vermiş, sonrasında ise yerel yönetimde sorumluluk üstlenmiştir. Uzun süre Huzistan Eyaleti Vali Yardımcılığı pozisyonunu yürüten tecrübeli siyasetçi, yönetim becerileriyle öne çıkmıştır. Aynı zamanda yardım kuruluşlarında üst düzey yöneticilik rolleriyle adından söz ettiren Muhbir, finans sektörünün önemli aktörlerinden Sina Bankası'nın yönetim kurulu başkanlığını da yürütmüştür.
Setad Dönemi: Dev Bütçeler, Vakıflar ve Uluslararası Yaptırımlar
Muhammed Muhbir, 2007 yılından itibaren İran dini liderine doğrudan bağlı devasa bir yatırım fonu olan İmam Humeyni Fermanı İcra Kurulu (Setad) başkanlığına getirilmiştir. Temelleri 1989 yılında Ruhullah Humeyni'nin talimatıyla atılan bu kurumda, yaklaşık on yedi yıl boyunca yöneticilik yapmıştır. Bu süreçte devasa projeler yönetmiştir. Setad bünyesinde gerçekleştirdiği faaliyetler arasında şu yapılar dikkat çekmektedir:
- Toplumsal kalkınmayı hedefleyen Bereket Vakfı
- Sosyal yardımlar sağlayan İhsan Vakfı
- Eğitim odaklı Bereket Bilgi Vakfı
- İktisadi alanda faaliyet gösteren Tedbir Ekonomik Kalkınma Grubu
- Yoksullukla mücadele etmeyi amaçlayan özel mahrumiyet giderilme kampı
Muhbir'in bu dönemdeki en dikkat çekici projelerinden biri de ülkenin ilk yerli korona aşısı olan Kov İran Bereket'in üretim süreçlerine öncülük etmesi olmuştur. Setad bünyesindeki yönetsel gücü, uluslararası düzeyde de yankı bulmuştur. ABD Hazine Bakanlığı, 2013 yılında Setad'ı ve onun yönettiği otuz yedi şirketi yaptırım listesine almıştır. Muhbir'in kendisi de nükleer veya balistik füze faaliyetlerine ilişkin iddialar nedeniyle 2020 yılında Avrupa Birliği tarafından yaptırıma maruz kalmış, iki yıl sonra bu listeden çıkarılmıştır.
Zirveye Giden Yol ve Geçici Cumhurbaşkanlığı
İran siyasetinde her zaman önemli kararları alan Ayetullah Ali Hamaney'e yakınlığıyla bilinen Muhbir, 8 Ağustos 2021 tarihinde İbrahim Reisi'nin cumhurbaşkanı seçilmesinin ardından cumhurbaşkanı birinci yardımcılığı makamına getirilmiştir. Bu görevi 20 Mayıs 2024 tarihine kadar sürdüren politikacı, ayrıca 20 Eylül 2022 tarihinden itibaren Düzenin Maslahatını Teşhis Konseyi üyesi olarak da görev yapmaya başlamıştır. 19 Mayıs 2024 günü, Azerbaycan Cumhurbaşkanı İlham Aliyev ile baraj açılışından dönen İbrahim Reisi ve beraberindeki heyeti taşıyan helikopterin kaza yapması ülkeyi derin bir yasa boğmuştur. Kazada cumhurbaşkanının hayatını kaybetmesi ülkeyi sarstı. İran Anayasası'nın 131. maddesi uyarınca geçici cumhurbaşkanlığı görevi Muhammed Muhbir'e verilmiştir. Anayasal zorunluluk gereği elli gün içinde seçimlerin organize edilmesi talimatını alan Muhbir, yeni cumhurbaşkanlığı seçimlerinin tarihini 28 Haziran 2024 olarak duyurmuştur. Eylemleriyle ülkeyi seçime güvenle taşımıştır. 5 Temmuz 2024'te gerçekleşen oylamayla ülkenin dokuzuncu cumhurbaşkanı Mesut Pezeşkiyan olmuş, böylece Muhbir'in geçici cumhurbaşkanlığı dönemi de nihayete erdi.