Melikşah Kimdir?

Gençliği

I. Melikşah, 6 Ağustos 1055'te doğdu ve 19 Kasım 1092'de öldü; Büyük Selçuklu İmparatorluğu'nun üçüncü sultanıdır. Çocukluğu İsfahan ve çevresinde geçti. Babası Alparslan onunla yakından ilgilendi. Küçük yaşta babasıyla Gürcistan seferine katıldı ve aynı yıl Karahanlı Han'ın kızı Terken Hatun ile evlendirildi. 1066'da Alparslan onu veliaht tayin etti ve ikta olarak İsfahan'ı verdi. 1071'de Malazgirt'e giden babasıyla Suriye'ye sefere çıktı ve Halep'te kaldı. 1072'de Alparslan, esir aldığı Karahanlı kale komutanı Yusuf Harzemi tarafından öldürüldü.

Sultanlığa geçişi

Melikşah orduyu devralıp sultanlığını ilan etti. Amcası Kavurd Bey, onun sultan olmasını kabul etmedi. Vezir Nizamülmülk ile İran içlerine yürüdü ve 1073'te Kerec yakınlarındaki muharebede Kavurd Bey'in ordusunu yendi; Türkmen askerlerin çoğu savaş sırasında Kavurd'un tarafına geçmişti. Kavurd idam edildi, iki oğlu kör edildi. 1074'te Abbasi halifesi Bağdat'ta Melikşah'ın sultanlığını resmen ilan etti.

Hükümdarlığı ve fetihleri

Nizamülmülk'ü görevinde bıraktı. Hükümdarlığı (1072-1092), devletin en parlak dönemidir; sınırlar Anadolu'dan Umman'a, Kafkasya'dan Hindistan önlerine uzandı. Kardeşinin isyanını bastırdı; Gazneli ve Karahanlıların birleşik saldırısını geri püskürttü. Maveraünnehir'e iki sefer yaptı: 1073/74'te Termez'i aldı, 1089'da Semerkant'ı ele geçirdi ve Kaşgar merkezli Doğu Karahanlıları kendine bağladı. Kafkasya'da Gürcistan'a üç sefer düzenledi, Gence emiri ve Gürcü kralı Selçuklu hâkimiyetini kabul etti. 1086-87'de Urfa, Halep, Antakya ve Lazkiye'yi Selçuklu denetimine soktu ve devlet Doğu Akdeniz kıyılarına ulaştı. 24 Nisan 1087'de Bağdat'ta halife tarafından "Doğu'nun ve Batı'nın hükümdarı" anlamına gelen iki kılıçla kuşandırıldı. Doğu Arabistan'daki Karmatilere ve Yemen'e de ordu gönderdi.

Suriye ve Anadolu'ya yönelişi

Anadolu Selçuklu Devleti'nin ilk hükümdarı Süleyman Şah'ın ölümünden yaklaşık altı ay sonra Suriye'ye geldi. İç kale hariç Halep'i fethetmiş olan kardeşi Tutuş'u Şam meliki olarak bıraktı. Anlatıldığına göre deniz kıyısından aldığı toprakla babasının mezarını ziyaret etti ve kumu mezarın üzerine serperek "Müjde sana ey baba! Çocuk olarak bıraktığın evladın dünyayı baştan başa fethetti!" dedi.

Ordusu ve mirası

Fetihlerini babası zamanında yetiştirilen profesyonel orduyla yaptı; ordu gulam adı verilen köleler ve paralı askerlerden oluşuyordu ve emrinde en az 46 bin süvari bulunurdu. Batı politikasını Türkmen emirlere dayandırdı. Devrin önemli isimleri arasında bilim alanında Ömer Hayyam, siyasette Nizamülmülk yer alır. Melikşah'tan sonra Selçuklular eski gücüne kavuşamadı.

Kaynakça: Bu biyografi, Vikipedi'deki Melikşah maddesinden yararlanılarak hazırlanmıştır. Metin CC BY-SA 4.0 lisansı altındadır.